Eemland

Streek
Eemland
Utrecht

Eemland.jpg

De toren van de kerk van Eemnes is in heel Eemland te zien.

De toren van de kerk van Eemnes is in heel Eemland te zien.

Eemland

Terug naar boven

Status en ligging

- Eemland is een streek in het noordoosten van de provincie Utrecht.

- De streek Eemland omvat de gemeenten Eemnes, Baarn, Soest, Bunschoten, Amersfoort, Leusden en Woudenberg.

- De gemeenten in Eemland werkten voorheen op een aantal gebieden samen in het samenwerkingsverband Gewest Eemland. Dit gremium bestaat niet meer. Vanaf 2015 werkten de Eemlandse gemeenten (behalve Soest) samen middels het instituut Servicebureau Gemeenten (SBG), met name op het gebied van de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) (HH, wonen, rollen en vervoer). Dit orgaan is per 1-1-2016 opgeheven. De genoemde taken zijn sindsdien in een zogeheten 'gastheerstructuur' ondergebracht bij de gemeente Amersfoort.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
De streek Eemland is genoemd naar de ligging rond de rivier de Eem.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Eemland, kun je terecht bij de volgende instanties en publicaties:

- Archief Eemland is hét historisch informatiecentrum voor deze regio. Start je onderzoek online en kom langs voor advies, inspiratie en activiteiten. Het raadplegen van hun omvangrijke grote collectie cultuurhistorische bronnen over de geschiedenis van de regio is gratis. Archief Eemland is gevestigd in het Eemhuis op het Eemplein in Amersfoort.

- Het gebied waarin Stichting Tussen Vecht en Eem (TVE) actief is, omvat de hele streek 't Gooi als uitloper van de Utrechtse Heuvelrug en de noordelijke delen van de Vechtstreek en Eemland ten westen van de Eem. Doelen van de stichting zijn: het wekken van belangstelling voor en het bevorderen van onderzoek naar de historie van de genoemde regio en het verbreiden van deze regionale geschiedenis; het behoud van cultuurhistorische en karakteristieke waarden; het stimuleren van samenwerking van aangesloten organisaties en andere instellingen op historisch en aanverwant gebied. Dit doen zij o.a. door: het uitgeven van het Tijdschrift Tussen Vecht en Eem; het organiseren van activiteiten en bijeenkomsten zoals de Open Dagen; het doen van onderzoek naar nog onderbelichte thema’s door het instellen van werkgroepen. De werkzaamheden van specifieke werkgroepen kunnen leiden tot incidentele publicaties en/of tentoonstellingen; het functioneren als een netwerkorganisatie die lokale en regionale organisaties op historisch gebied in onze regio verbindt en kennis met elkaar deelt.

- Het boek Paleogeografie en bewoningsdynamiek tussen Vecht en Eem (Sander Koopman en Anton Cruysheer) is via de link ook online te lezen.

- Geschiedenis van Eemland tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- IVN Eemland organiseert vele activiteiten binnen de grenzen van Soest, Soesterberg, Baarn, Eemnes en Bunschoten, zoals wandelingen en excursies begeleid door natuurgidsen, de natuurgidsenopleiding en diverse cursussen voor iedereen met interesse in de natuur. De 16 werkgroepen zijn actief op vele gebieden. Zij organiseren niet alleen wandelingen, cursussen en excursies maar zetten ook natuurpaden uit, beschermen weidevogels, beheren nestkasten, inventariseren vogels, vlinders en libellen etc. De werkgroep Scholen verzorgt lessen en veldwerk voor scholieren van het basisonderwijs, zoals slootlessen en herfstlessen. Het werkgebied van IVN Eemland strekt zich uit van de bossen en stuifduinen ten zuiden van Soest tot en met de Eempolders bij Baarn, Eemnes en Bunschoten. De natuur in deze regio is bijzonder en afwisselend, een gebied met in het midden de Eem, de enige rivier in Nederland die binnen de landsgrenzen begint en eindigt.

- De Eem is een rivier in het noorden van de provincie Utrecht, in de streek Eemland, met een lengte van bijna 18 kilometer. De oude (Latijnse) naam van de rivier is Hemus. Deze naam werd voor het eerst gebruikt in een document uit het jaar 777. De Eem wordt gevoed door het Valleikanaal en een aantal Veluwse beken, waarvan de Heiligenbergerbeek, de Barneveldse en de Lunterse Beek de belangrijkste zijn. Deze komen bij Amersfoort samen. De rivier loopt vervolgens oostelijk van Soest, Baarn en Eemnes, door de Eemvallei naar het Eemmeer (vroeger Zuiderzee, later IJsselmeer).

De Eem is verantwoordelijk voor het grootste deel van de afwatering van de Gelderse Vallei. De Eempolders zijn landschappelijk van grote waarde. De plaatsen Eemnes, Eemdijk en Eembrugge ontlenen hun naam aan de rivier de Eem, evenals Amersfoort (de Amer is een oude benaming voor de Eem). Door bodemdaling als gevolg van ontwatering is de rivier hoger komen te liggen dan het omliggende land. Bij lage waterstanden in de zomer wordt er water vanuit de Nederrijn via het Valleikanaal in de Eem gepompt. Beschrijving en foto's van objecten langs de Eem door Koos Termorshuizen, die in 2007 samen met Jos Wassink ook het boek met dvd 'De eem, verborgen rivier' heeft gepubliceerd.

- Nationaal Landschap Arkemheen-Eemland is een 479 ha groot natuur- en recreatiegebied in grotendeels de provincie Utrecht, deels in de provincie Gelderland. Het omvat delen van de buitengebieden van de gemeenten Eemnes, Baarn, Soest, Bunschoten, Amersfoort (alle provincie Utrecht) en Nijkerk (provincie Gelderland). Het Utrechtse deel betreft de Eempolders (de polders rond de rivier de Eem), het Gelderse deel betreft de polder Arkemheen, die binnen het Nationaal Landschap een aparte status heeft als Natura 2000-gebied. In het westen begint het gebied direct ten oosten van de bebouwing van Eemnes (O van de Wakkerendijk). - Fotoreportage van Nationaal Landschap Arkemheen-Eemland van fotograaf Martin Stevens. - Nadere informatie over het gedeelte Eemland van Nationaal Landschap Arkemheen-Eemland op de site van beheerder Natuurmonumenten.

- "De laaggelegen buitengebieden van de gemeenten Amersfoort, Baarn, Blaricum, Bunschoten-Spakenburg, Eemnes en Soest aan weerszijden van het riviertje de Eem vormen met elkaar de ca. 67 km2 grote Eemvallei. Dit imposante weide- en natuurgebied is rijk aan natuur- en cultuurhistorische waarden en kenmerkt zich vooral door haar zeer open landschappelijke karakter. In het noordelijk gedeelte wordt het beeld bepaald door uitgestrekte graslanden op vlakke veengronden met veel slootjes tussen de lange, smalle kavels. De horizon is er ver weg en wordt gevormd door dijken en het open water van het Eemmeer. Het zuidelijk gedeelte dat op zandgrond is gelegen, is minder weids. Een levendig element in de Eemvallei is de Eem, de enige in Nederland ontspringende rivier, die zich als een blauwe ader door het landschap slingert.

De uiterwaarden langs de Eem met net over de zomerdijken de zogeheten 'wielen' die door dijkdoorbraken zijn ontstaan, zijn fraaie landschapselementen. Ook de fauna is in de Eemvallei rijk vertegenwoordigd. De sterk bedreigde grutto's nemen in tegenstelling tot de rest van Nederland in aantal toe. Wulpen worden er steeds vaker gesignaleerd en de laatste tijd zelfs weer kemphanen. Sommige soorten zoals de kleine en wilde zwaan komen vanuit Siberië en Nova Zembla hier overwinteren. Honderdduizenden Europese vogels vinden hier hun leefgebied. Niet alleen vogels, ook minder opvallende dieren als de zeldzame rugstreeppad beschouwt het Amersfoortse deel van de Eemvallei als zijn leefgebied.

In het zandgebied in het zuidelijk deel van de polder Zeldert bij Hoogland / Amersfoort hebben de beplantingen langs de percelen een geheel eigen milieu gevormd. In de elzensingels en rijen knotwilgen leeft een kenmerkende flora en fauna. Veel voorkomende planten zijn hop, dagkoekoeksbloem, bitterzoet, rankende helmbloem en verscheidene soorten bramen. Er leven veel soorten insecten en allerlei zoogdieren, zoals egel, bosspitsmuis, rosse woelmuis, aardmuis, dwergmuis, wezel en bunzing. Opvallend is de soortenrijkdom aan zangvogels waaronder tuinfluiter, matkopmees, grote lijster, zwartkop, braamsluiper, steenuil en grasmus.

Rondom Hoogland en ten noordoosten van Soest is het landschap kleinschalig en besloten door de beplantingen en houtsingels langs de wegen en de blokvormige percelen. De singels dienden vroeger als veekering, als geriefhout en als brandhout. Door de opkomst van het prikkeldraad, moderne bouwmaterialen en andere brandstoffen verdwenen veelal ook de houtsingels. Om dit gebied in oude luister te herstellen, wordt in het kader van de landinrichting aan de boeren subsidie verstrekt voor de aanleg van nieuwe beplantingen.

Het Staatsnatuurmonument 'Eemmeer' ligt in Eemnes. Het is een zeer markant onderdeel van het Eemvallei-natuurschoon. Adembenemende natuur, dat in ieder seizoen voor verrassingen zorgt. Ook het eeuwenoude slagenlandschap in Bunschoten-Spakenburg is een stukje cultuurhistorie. De sloten zijn er superschoon waardoor een bijzondere vis als de kleine modderkruiper zich er thuis voelt.

In Nederland neemt de Eemvallei botanisch maar vooral ornithologisch een bijzonder belangrijke plaats in. Er groeien buiten de reeds genoemde, nog plantensoorten als het hazepootje, de egelboterbloem, het paarbladig fonteinkruid en de kale jonker. In de sloten tref je valeriaan, zwanebloem, dotterbloem, kattestaart, gele lis, lisdodde, hemelsleutel, pijlkruid en zulte aan.

In Soest heeft de Eemvallei een bijzondere uitstraling. Er zijn hier en daar zelfs mogelijkheden om af en toe bij de Eem te komen waarbij je dan zicht hebt op het Amersfoortse deel. Het Blaricumse deel met de Stichtse Brug als decor is ook heel speciaal. De blik op het Eemmeer dat eens deel uitmaakte van de Zuiderzee, waar menige roerdomp vanuit een rietkraag over het water staart en waar 's avonds de opkomende nevel de slapende Eemvallei toedekt, zal het gevoel naar boven brengen dat dit gebied nooit mag worden opgegeven."

Aldus Stichting Behoud de Eemvallei, die zich al sinds haar oprichting in 2000 inzet voor behoud van het landschap in deze regio en dus ook tegen aantasting daarvan. Enkele voorbeelden van wat de stichting in de loop der jaren zoal bereikt heeft: "Zo heeft de stichting in Baarn kunnen voorkomen dat het weide-/natuurgebied de Eemerwaard werd opgeofferd aan woningbouw. Bovendien wilde men in Baarn een 53 meter hoge communicatiemast aan de rand van de Eemvallei neerzetten. Ook dit kon door de stichting worden verijdeld. De zendmast is nu geplaatst op het terrein van het hoofdbureau van politie in Baarn. In het Amersfoortse deel van de Eemvallei zou een groot ziekenhuiscomplex moeten worden gebouwd. Uiteindelijk werd daarvoor, na een gezamenlijke actie, door de gemeente Amersfoort een betere locatie gevonden, buiten de Eemvallei.

Na duizenden door de stichting gecoördineerde bezwaren en jarenlange inzet van de stichting zag de Provincie Utrecht in 2004 af van twaalf in haar Ontwerp-Streekplan voorgestelde torenhoge windturbines in de Eemvallei. Een tweedeling van de Eemvallei, een afgrijselijke horizonvervuiling en de dood van duizenden beschermde vogels werden daarmee voorkomen. Dat is wat de stichting wil; een ongeschonden Eemvallei waarop we trots kunnen zijn.

Het natuurschoon in de Eemvallei wordt bedreigd en staat onder druk van (trein)verkeer, recreatie en bedrijfsactiviteiten. De gevleugelde woorden "Al het waardevolle is kwetsbaar" zullen ons wakker moeten schudden. De unieke waarden in de Eemvallei verdienen het om behouden en beschermd te worden. Daar wordt men zich gelukkig wel steeds sterker van bewust."

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Eemland (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Sport: - KNBB district Eemland en Flevoland (biljarten).

- Persoonlijke ontwikkeling: - Humanistisch Verbond afdeling Eemland heeft verschillende activiteiten voor zijn leden. De leden ontvangen drie à vier keer per jaar een nieuwsbrief met informatie. Voor leden en niet-leden is er regelmatig een Humanistisch Café met een actueel onderwerp. Hiervoor wordt een inleider/spreker uitgenodigd en er is volop gelegenheid mee te praten en te discussiëren. Ook worden voor leden regelmatig cursussen aangeboden. De afdeling Eemland participeert in het Amersfoorts Platform voor Levensbeschouwingen en Religies.

- JCI* Eemland is een vereniging van en voor jonge mannen en vrouwen die zich willen inzetten voor positieve verandering in de maatschappij. Met diverse projecten steunen zij in de loop der jaren uiteenlopende goede doelen. De vereniging is in 1971 opgerichtern heeft ca. 30 leden, uit verschillende beroepsgroepen. Als lid van JCI Eemland ben je betrokken bij (regionale) projecten waarbij je je zowel maatschappelijk als persoonlijk ontwikkelt.
* = Junior Chamber International.

Reactie toevoegen