Eemnes

Plaats
Dorp en gemeente
Eemnes
Eemland 't Gooi
Utrecht

eemnes_wakkerendijk.jpg

Eemnes, collage van dorpsgezichten aan de Wakkerendijk (© Jan Dijkstra, Houten)

Eemnes, collage van dorpsgezichten aan de Wakkerendijk (© Jan Dijkstra, Houten)

MSD-20101209-216241.jpg

Eemnes, Wakkerendijk bij de Kerkstraat

Eemnes, Wakkerendijk bij de Kerkstraat

MSD-20101209-216244.jpg

Eemnes, Kerkstraat

Eemnes, Kerkstraat

MSD-20101209-216240.jpg

Eemnes, Wakkerendijk met doorkijk op de kerk

Eemnes, Wakkerendijk met doorkijk op de kerk

eemnes_eempolder_3.jpg

Eemnes, Eempolder

Eemnes, Eempolder

eemnes_eempolder_4.jpg

Eemnes, Eempolder

Eemnes, Eempolder

eemnes_eempolder_5.jpg

Eemnes, Eempolder

Eemnes, Eempolder

eemnes_eempolder_waaien_2.jpg

Eemnes, 'waaien' (kolkgaten van oude dijkdoorbraken)

Eemnes, 'waaien' (kolkgaten van oude dijkdoorbraken)

eemnes_grote_kerk_of_st._nicolaaskerk.jpg

Eemnes, Grote Kerk of St. Nicolaaskerk

Eemnes, Grote Kerk of St. Nicolaaskerk

eemnes_rk_st._nicolaaskerk_wakkerendijk.jpg

Eemnes, RK St. Nicolaaskerk aan de Wakkerendijk

Eemnes, RK St. Nicolaaskerk aan de Wakkerendijk

eemnes_st._pieterskerk_wakkerendijk.jpg

Eemnes, St. Pieterskerk aan de Wakkerendijk

Eemnes, St. Pieterskerk aan de Wakkerendijk

eemnes_zicht_op_de_zuidbuurt.jpg

Eemnes, zicht op de Zuidbuurt

Eemnes, zicht op de Zuidbuurt

UT gemeente Eemnes in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Eemnes in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Eemnes in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Eemnes

Terug naar boven

Status

- Eemnes is een dorp en gemeente in de provincie Utrecht, in de streek Eemland, en wordt tegenwoordig in toenemende mate ook tot de streek 't Gooi gerekend.

- Onder de gemeente Eemnes valt naast het gelijknamige dorp verder nog een deel van de buurtschap Eembrugge.

- De gemeente werkt op een aantal terreinen intensief samen met buurgemeenten Blaricum en Laren: De gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren hebben in 2008 hun organisaties samengevoegd tot één bedrijf, de BEL Combinatie (waarbij BEL een combinatie is van de eerste letter van de 3 gemeenten). De BEL Combinatie verzorgt de dienstverlening en de totstandkoming en uitvoering van het beleid voor de 3 gemeenten. De 3 zelfstandige gemeentebesturen waken ervoor dat dat blijft toegespitst op wat er in hun dorp nodig is. Vooralsnog hebben deze kleine gemeenten (met ieder ca. 10.000 inwoners) hierdoor zelfstandig kunnen blijven. In februari 2017 is de Provincie Noord-Holland echter de wettelijke procedure gestart met als doel te komen tot maximaal 3 gemeenten in de regio Gooi en Vechtstreek (na een advies van Deloitte hiertoe in 2016). Zie hier de reacties van de BEL-gemeenten hierop.

- Wapen van de gemeente Eemnes.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Eemnes.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
- 1306 Emmenesse, midden 14e eeuw Emenesse. Tot in de jaren zestig van de 20e eeuw was er in de poststempels nog sprake van twee plaatsnamen; Eemnes-Binnen in het Z en Eemnes-Buiten in het N (tot in de 19e eeuw ook resp. -Binnendijks en -Buitendijks genoemd). Oorspronkelijk waren het ook nog aparte gemeenten, die in 1811 zijn samengevoegd tot de gemeente Eemnes. Formeel (d.w.z. in de poststempels, welker benamingen doorgaans formele naams- en spellingswijzigingen accuraat volgden) is er sinds 1969 alleen nog sprake van de plaatsnaam Eemnes. De benamingen -Binnen en -Buiten, die in de atlassen al sinds de jaren veertig zijn verdwenen, worden in de praktijk soms nog wel gebruikt om de respectievelijke dorpsdelen aan te duiden.

Naamsverklaring
Nesse
'nes, in water uitstekend land' in de rivier de Eem, een veel voorkomende naam voor een natuurlijke waterloop. De waternaam Eem (ontstaan uit ami*) is de umlautvariant van am (ontstaan uit ama) in Amstel.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Eemnes ligt NW van Baarn, NO van Hilversum, in het uiterste NW van de provincie Utrecht en grenst in het W aan de A27.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Eemnes 203 huizen met 1.419 inwoners, verdeeld in de dorpen -Binnen 64/465 (= huizen/inwoners) en -Buiten 139/954. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 4.000 huizen met ca. 9.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In 1339 geeft de Graaf van Holland de Eemnessers vergunning om turf te steken ten Westen van de Wakkerendijk, waarna zij bisschop Jan van Arkel de rug toe keren. Er volgen enkele veldslagen waarbij de bisschop de Eemnessers wil onderwerpen. Na enkele 'zoenverdragen' krijgt Eemnes-Buiten in 1352 bisschoppelijke stadsrechten en wordt afgescheiden van Eembrugge. De stad krijgt de grond tussen de Gooiergracht en de Eem. In 1439 scheidt bisschop Rudolf van Diepholt Eemnes-Binnendijks af van Eembrugge. Deze kern krijgt haar eigen stadsrechten.

Eeuwenlang proberen Holland en Utrecht de Eemnessers de baas te blijven, daar recht te spreken en vooral penningen op te halen. Regelmatig wordt de stad geplunderd en brandt een deel van de stad af. Voor de bisschop is het ook van belang controle over de Eem-mond te hebben, die hij regelmatig blokkeert om de aanvoer van goederen naar Amersfoort te vertragen. In 1481 brandt de kerk van Eemnes-Buiten en bijna de hele stad af, als gevolg van de Hoekse en Kabeljauwse twisten. In de 16e eeuw wordt hier diverse keren geplunderd door Spaanse troepen, maar ook door troepen van de Gelderse legeraanvoerder Maarten van Rossum. De kerk in Eemnes-Buiten brandt in 1574 - weer - af.

De eerste helft van de 17e eeuw is in Eemnes rustig. De kernen -Binnen en -Buiten hebben samen nu meer dan duizend inwoners. De zuivelboeren hebben het goed, turf wordt aan andere steden verkocht, de vrouwen spinnen wol. Veel geld wordt besteed aan de strijd tegen het water, want in 1610 is de Wakkerendijk als gevolg van een storm doorbroken. Er wordt een watermolen gebouwd, de Wakkerendijk wordt verhoogd.

In 1673 trekt een Frans leger van 4.000 man onder markies de Rochefort via Amersfoort en het Eemland naar Naarden. In september plunderen zij Eemnes-Binnen en -Buiten, ondanks het betaalde vrijstellingsgeld. Slechts de helft van de huizen en nog minder inwoners overleven dit.

De geschiedenis van Eemnes wordt eeuwenlang bepaald door het water. Een zware storm in 1160 gevolgd door de Allerheiligenvloed in 1170 slaan veen- en zandbanken weg en zo ontstaat het begin van de Zuiderzee. Dit is achteraf gunstig voor Eemnes, want de waterspiegel zakt 35cm dus het veengebied krijgt betere afwatering. De St. Nicolaasvloed op 6 december 1196 en de Sint-Luciavloed van 14 december 1287 vormen de Zuiderzee zoals die blijft totdat de Afsluitdijk aangelegd wordt. Rond 1300 wordt de eerste beschermende dijk in oost-west-lijn gelegd ter bescherming tegen de Zuiderzee. In 1651 wordt een sluis gebouwd. Eind 17de eeuw wordt de Veendijk tweemaal verzwaard. Toch richt de watersnood van 1702 veel schade aan. (2)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Eemnes, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Kroniek van Eemnes (door Jan Out) (= chronologische beschrijving van gebeurtenissen), in meer dan 200 dichtbedrukte pagina´s.

- In 2011 is het boek Historische canon van Eemnes verschenen. In 2013 zijn op het plein Braadkamp 18 tegels onthuld die de Canon van het dorp weergeven. Ter gelegenheid hiervan heeft dorpsdichter Gerard Beentjes een Ode aan de Canon geschreven. U kunt deze ode lezen onder de link.

- De Historische Kring Eemnes beheert o.a. een Oudheidkamer die op de zaterdagmiddagen te bezoeken is.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In Eemnes is een nieuw Dorpshart in ontwikkeling.

- Rapport Toekomstvisie Eemnes tot 2030. Een van de conclusies uit het rapport is dat er nog een behoorlijk aantal woningen zal moeten worden gebouwd (ca. 700 in de jaren tot 2020), ondanks een vrijwel geblijkblijvend aantal inwoners (ca. 9.000). Dat komt omdat het gemiddeld aantal bewoners per woning nog steeds afneemt; de huishoudens worden nog steeds kleiner, door toename van het aantal een- en tweepersoonshuishoudens onder jongeren en ouderen. Daarnaast is er vraag naar woningen in Eemnes vanuit inwoners van omliggende gemeenten. Hoeveel woningen er zijn voorzien in welke buurten en in welke jaren kunt u lezen in het rapport. Een grote bouwlocatie is de Zuidpolder, gelegen ten zuiden van de bestaande bebouwing, waar van 2013 tot 2029 500 woningen van uiteenlopende aard worden gebouwd.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Eemnes heeft 42 rijksmonumenten, grotendeels aan de Kerkstraat, Meentweg en Wakkerendijk.

- Eemnes heeft 30 gemeentelijke monumenten.

- De RK Sint Nicolaaskerk (Wakkerendijk 60, Eemnes-Binnen) is een ontwerp van architect N.J. Kamperdijk en dateert uit 1845. Voorheen was hier in de directe nabijheid een 'schuilkerk', die in 1845 buiten gebruik is geraakt en later is gesloopt. De langgerekte kerk heeft een ingebouwde toren waartegen de pastorie aansluit. In het klokkenspitsje een klok van Petit en Fritsen uit 1892, diameter 72 cm.

- Eemnes-Buiten krijgt met de stadsrechten in 1352 ook een nieuwe Sint Nicolaaskerk, die de oude houten kerk vervangt. In 1481 brandt de kerk en bijna de hele stad af, als gevolg van de Hoekse en Kabeljauwse twisten. In 1521 begint men met de bouw van een nieuwe kerk die in 1525 klaar is. De kerk wordt in 1574 door de Spanjaarden in brand gestoken. De kap en het tongewelf zijn verwoest. De kerk wordt snel herbouwd, waarschijnlijk gebruik makend van de oude steunberen. Dit is de huidige Hervormde (PKN) Grote Kerk of Sint Nicolaaskerk. Op het doop- en koorhek en op de preekstoel staan data uit het begin van de 17de eeuw. De bouwstijl van de toren is afgeleid van de Utrechtse Domtoren. Een vrijwel identieke toren is gebouwd in Amerongen. In 1747 krijgt de toren een nieuwe windhaan, in 1753 een nieuwe klok. In 1822 krijgt de kerk een orgel. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn beide klokken door de Duitsers verwijderd. Tijdens de restauratie in de jaren 1953-1958 is een nieuwe klok geplaatst. Bij de restauratie in 1977 is het orgel vervangen.

- In het begin van de 15e eeuw loopt Eemnes over naar Holland. Het leger van de bisschop roept de burgers tot de orde en ter verzoening krijgt de kern -Binnen in 1439 na -Buiten ook stadsrechten en het recht een kerk te bouwen, de huidige Hervormde (PKN) Petruskerk of Pieterskerk. Het wordt een eenbeukige bakstenen kerk. In 1637 maakt Evert Splinter uit Enkhuizen twee klokken voor de kerk. De ambachtsheer van Eemnes heeft in deze kerk een eigen gestoelte. Vanaf 1711 heeft hij het recht de predikant aan te stellen. In 1883 wordt de kerk gerestaureerd. In 1908 krijgt de kerk van haar predikant een orgel, gebouwd door Vermeulen uit Woerden. In 1921 brandt de kerk uit, maar sommige zaken zijn bewaard gebleven, waaronder de haan op en het uurwerk in de toren, maar het orgel gaat verloren. In 2004 is de kerk aan de eredienst onttrokken. De hervormden kerken nu alleen nog in de bovenbeschreven Grote Kerk of Nicolaaskerk. In 2011 is de kerk verkocht aan een stichting. De herbestemming is ons vooralsnog niet bekend.

- Het voormalige raadhuis aan de Wakkerendijk is tegenwoordig in gebruik als restaurant Wakker. Het latere gemeentehuis aan de Laarderweg 24a is inmiddels afgebroken en wordt vervangen door een nieuw dorpscentrum met winkels. In 2009 is het nieuwe gemeentehuis aan de Zuidersingel 1 in gebruik genomen. Hier is tevens het BEL-kantoor gevestigd van het samenwerkingsverband van de drie zelfstandige gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren.

- Gevelstenen in Eemnes.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Bij de Eemnesser Polderloop (op een zondag in april) kun je kiezen uit een prestatieloop van 5, 10 of 15 km of een recreatieloop van 5 km.

- Stichting Feestcomité Eemnes organiseert o.a. Koningsdag (en voorafgaand de Koningsnacht) en het Bevrijdingsfeest op 5 mei.

- Pulling Eemnes (op een zaterdag in september) met o.a. Standaardklasse, Sporttrekkers, Hotstocks, Prostocks en Vrije Klasse trekkers.

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kun je schaatsen op de ijsbaan van IJsclub De Vaart.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Theater De Hasselbak is het vaste onderkomen van toneelvereniging Deo et Arti. Kleinschalig theater met 41 zitplaatsen.

- In de polders rondom Eemnes, meestal de Eempolder genoemd, onderdeel van Nationaal Landschap Arkemheen-Eemland liggen diverse natuurgebieden in beheer bij Natuurmonumenten onder de naam Eemland (niet te verwarren met de geografische regio Eemland). De gebieden liggen verspreid door het Nationaal Landschap maar allemaal rond of langs de rivier de Eem en vallen geografisch gezien onder diverse plaatsen. Eemland is een rijk gebied met de grootste oppervlakte onbebouwd gebied in Nederland, hoewel daar helaas wel veel vanaf gesnoept is door ruilverkavelingen waardoor nieuwe boerderijen in het gebied zijn geplaatst. Voor de bedrijfsvoering begrijpelijk, maar voor het landschap jammer. Toch kun je heel ver kijken en door beheermaatregelen zoals verhoging van het waterpeil komt de oorspronkelijk rijkdom aan (broed)vogels weer terug. In de gebieden van Natuurmonumenten komen veel Grutto's tot broeden en in 2011 zijn ook weer Kemphanen in het broedseizoen waargenomen na tientallen jaren afwezig te zijn geweest. Vooral in de winter zitten er tienduizenden ganzen en ook Wilde Zwanen weten de uitgestrekte graslanden te vinden. - Fotoreportage over natuurgebied Eemland van fotograaf Martin Stevens.

- De waaien* langs de Meentdijk te Eemnes stonden op het punt om dicht te groeien. Ingrijpen was noodzakelijk omdat anders deze bijzondere wateren, die door de provincie Utrecht zijn aangewezen als ‘aardkundig monument’, verdwijnen, inclusief de planten en dieren die er voorkomen. Waterschap Vallei & Eem en Natuurmonumenten hebben daarom in 2009 30 waaien uitgebaggerd. De waaien waren al 15 jaar niet gebaggerd. In al die jaren hebben dode waterplanten, stof en zand dikke lagen op de bodem gevormd. Deze baggerlaag groeit elk jaar ongeveer 1 á 2 centimeter. Een dikke laag bagger kan ervoor zorgen dat er vissterfte optreedt. Ook wordt de afvoer van water belemmerd. Om dat te voorkomen is het nodig om gemiddeld een keer in de 10 jaar te baggeren. Door het baggeren zorgen Waterschap Vallei & Eem en Natuurmonumenten voor schoon water waar vissen, vogels en planten goed kunnen toeven.
* Waaien zijn kolkgaten van oude dijkdoorbraken.

- De Lieberg is een 7 ha groot dagrecreatieterrein op de grens van bos en polder. Op wegen en paden vrij toegankelijk. De speelweides en het openluchttheater zijn voor aan natuur gerelateerde groepsevenementen tegen betaling te reserveren via het Goois Natuurreservaat.

- Het Landje is een privétuin die in 1987 is opgezet en sindsdien met veel zorg wordt onderhouden en uitgebouwd. De tuin, gelegen aan het Wilgenpad, een fietspad tussen Wakkerendijk en het Z deel van het dorp, is gedurende een aantal weekenden in de zomermaanden te bezoeken.

- Kringloopcentrum Eemnes stimuleert het hergebruik van gebruikte goederen door deze actief in te zamelen en vervolgens in de winkel te verkopen. Daarnaast worden de afgekeurde goederen zoveel mogelijk in gescheiden fracties afgevoerd naar betrouwbare afnemers. Verder biedt zij mensen met weinig kansen op de arbeidsmarkt de gelegenheid werkervaring op te doen. Daarvoor zijn trajecten ontwikkeld waarin mensen specifieke vaardigheden kunnen leren.

Terug naar boven

Beeld

- Videoreportage (50 min.) over Eemnes en haar inwoners anno 2013.

- Film (15 min.) over Eemnes anno 1959, met gesproken toelichting.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Eemnes (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Eemnes.

- Nieuws: - Nieuws uit Eemnes e.o. op Twitter.

- Lokale links: - Eemnes linkspagina.

- Sport: - s.v. Eemnes (voetbal) is opgericht in 1947 en heeft dus in 2017 het 70-jarig bestaan gevierd. - Tennisvereniging. - Badmintonvereniging.

- Zorg: - Zorgboerderij De Buitenplaats.

- Duurzaamheid: - Wat doe je met een stoel waarvan een poot los zit? Met een broodrooster die niet meer werkt? Of met een wollen trui waar mottengaatjes in zitten? Weggooien? Mooi niet! Repair Cafés zijn gratis toegankelijke bijeenkomsten die draaien om (samen) repareren. Op de locatie waar het Repair Café wordt gehouden, is gereedschap en materiaal aanwezig om bijna alle mogelijke reparaties uit te voeren. Op kleding, meubels, elektrische apparaten, fietsen, speelgoed etc. Ook reparatie-deskundigen zijn aanwezig, zoals elektriciëns, naaisters, timmerlieden en fietsen-makers. Bezoekers nemen van thuis kapotte spullen mee. In het Repair Café gaan ze samen met de deskundigen aan de slag. Zo valt er altijd wel wat te leren. Repair Café Eemnes wil repareren op een moderne manier terugbrengen in de lokale samenleving. Ze stelt zich ten doel om reparatiekennis te behouden en te verspreiden, en de sociale cohesie te bevorderen door plaatsgenoten met heel verschillende achtergronden en drijfveren met elkaar in contact te brengen in het kader van inspirerende en laagdrempelige bijeenkomsten.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Eemnes alg. en - idem RK.

Reactie toevoegen