Houten

Plaats
Dorp en gemeente
Houten
Kromme Rijnstreek
Utrecht

Houten.JPG

Vissershuizen aan de Rietplas in Houten

Vissershuizen aan de Rietplas in Houten

De Stenenpoort..jpg

Het grondgebied van de huidige gemeente Houten kende in het verleden ca. 15 poortgebouwen bij boerderijen. Zo'n poort bood enige bescherming tegen rondtrekkende landlopers en gaf de boer aanzien. Alleen De Steenen Poort is hier nog van over.

Het grondgebied van de huidige gemeente Houten kende in het verleden ca. 15 poortgebouwen bij boerderijen. Zo'n poort bood enige bescherming tegen rondtrekkende landlopers en gaf de boer aanzien. Alleen De Steenen Poort is hier nog van over.

houten_oude_station_tijdens_de_verplaatsing.jpg

Houten, in 2007 is het oude NS-station, uit 1868, op wielen gezet en verplaatst omdat het in de weg stond i.v.m. de spoorverdubbeling. Dat spectaculaire gebeuren trok uiteraard veel bekijks.

Houten, in 2007 is het oude NS-station, uit 1868, op wielen gezet en verplaatst omdat het in de weg stond i.v.m. de spoorverdubbeling. Dat spectaculaire gebeuren trok uiteraard veel bekijks.

houten_oude_ns-station_op_de_nieuwe_plek.jpg

Houten, daar staat hij dan, het oude NS-station op zijn nieuwe plek

Houten, daar staat hij dan, het oude NS-station op zijn nieuwe plek

houten_infopaneel_oude_ns-station.jpg

Houten, op dit informatiepaneel kun je lezen waarom het oude NS-station van Houten zo bijzonder is

Houten, op dit informatiepaneel kun je lezen waarom het oude NS-station van Houten zo bijzonder is

castellum.jpg

De mooie, in Romeinse stijl gebouwde wijk Castellum in Houten

De mooie, in Romeinse stijl gebouwde wijk Castellum in Houten

houten.jpg

Het is Houten in 2018 weer gelukt om fietsstad van Nederland te worden. Bravo!

Het is Houten in 2018 weer gelukt om fietsstad van Nederland te worden. Bravo!

nieuw_wulven.jpg

Even ten N van Houten ligt het natuurgebied Nieuw Wulven. Tot het water de Zijgraaf valt het onder de gemeente Houten, N daarvan ligt het op het grondgebied van de gemeente Bunnik.

Even ten N van Houten ligt het natuurgebied Nieuw Wulven. Tot het water de Zijgraaf valt het onder de gemeente Houten, N daarvan ligt het op het grondgebied van de gemeente Bunnik.

houten_vlinderidylle_kopie.jpg

De in 2017 aangelegde Vlinderidylle De Veste is een parkachtige strook bloemweiden met wandelpaden, langs de Waterveste en Voorveste in Houten. De bloemen zijn ideaal voor vlinders, maar ook voor andere insecten. (© Jan Dijkstra, Houten)

De in 2017 aangelegde Vlinderidylle De Veste is een parkachtige strook bloemweiden met wandelpaden, langs de Waterveste en Voorveste in Houten. De bloemen zijn ideaal voor vlinders, maar ook voor andere insecten. (© Jan Dijkstra, Houten)

gemeente_houten_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Houten anno ca. 1870, kaart J. Kuijper. Zoals je hier mooi kunt zien, grensde de gemeente in die tijd aan maar liefst 10 omliggende gemeenten. Tegenwoordig zijn dat er nog 5. (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Houten anno ca. 1870, kaart J. Kuijper. Zoals je hier mooi kunt zien, grensde de gemeente in die tijd aan maar liefst 10 omliggende gemeenten. Tegenwoordig zijn dat er nog 5. (collectie www.atlasenkaart.nl)

Houten

Terug naar boven

Status

- Houten is een dorp en gemeente in de provincie Utrecht, in de regio Kromme Rijnstreek.

- De gemeente is opgericht in 1812 en omvat op dat moment het grondgebied van de voormalige gerechten Houten en ’t Goy, Heemstede, Schonauwen, Wulven, Oud Wulven en Waijen. Nadien hebben er nogal wat herindelingen en grenscorrecties plaatsgevonden, waarbij stukken grondgebied zijn afgesplitst en weer zijn toegevoegd. Met name in 1818, 1857, 1954, 1962 en 1964. Houtenaar Frank Magdelyns heeft dat op deze pagina weergegeven, in kaarten van de desbetreffende jaren, met toelichting.

De laatste grote herindeling was in 1962, toen de gemeente Houten is vergroot met de gemeenten Schalkwijk en Tull en 't Waal. Ten slotte vindt er nog een kleine grenscorrectie plaats in 1964, waarbij rond de Marsdijk een grenscorrectie wordt uitgevoerd in het voormalige gerecht Slagmaat. Hier vormt de spoorlijn de nieuwe grens.

- Tegenwoordig omvat de gemeente Houten naast de gelijknamige hoofdplaats dus nog de dorpen 't Goy, Schalkwijk en Tull en 't Waal, en de buurtschappen Den Oord (deels), Heemstede, Honswijk, Ossenwaard (deels), Oud-Wulven en Waijen. In totaal zijn dit 4 dorpen en 6 buurtschappen.

Verder was er nog sprake van een buurtschap Leebrug N van kasteel Schonauwen. Deze staat nog wel in recente atlassen, maar deze buurtschap is als zodanig verdwenen sinds zij vanaf 2000 is ingebouwd door de Vinexwijk Leebrug. Ook het dorpje Loerik, dat al voor het begin van onze jaartelling is ontstaan, is inmiddels verdwenen en opgeslokt door de Vinexwijken in Houten-Zuid. En sinds 1887 was er sprake van een buurtschap Steenoven, N van buurtschap Waijen. De buurtschap omvatte de in genoemd jaar opgerichte Steenfabriek De Rijk & Trooster, met een bijbehorend groepje van 8 arbeiderswoningen. In 1917 heeft de fabriek zijn activiteiten gestaakt. Van 1964 tot 1972 was hier ook een wegenwachtstation. In 1972 is dat naar Lexmond verhuisd. De buurtschap is rond 1980 verdwenen t.b.v. de aanleg van Knooppunt Lunetten. - Onder deze link vind je een luchtfoto van het gebied anno 1967.

- Wapen van de gemeente Houten.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Houten.

- Onder het dorp Houten vallen de buurtschappen Heemstede, Oud-Wulven en Waijen.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
918-948 kopie 11e eeuw Haltna, 10e-11e eeuw Haltnon, 1396 Houten.

Naamsverklaring
Betekenis onzeker. De oude vormen verbieden aanknoping bij hout 'bos', aangezien dit woord niet teruggaat op halt-* maar op holt* (vergelijk het Duitse Holz).(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Houten ligt ZO van Utrecht. Schalkwijk, Tull en 't Waal en Honswijk liggen op het Eiland van Schalkwijk.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Houten 95 huizen met 957 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 67/683 (= huizen/inwoners) en dorp 't Goy (dan: buurtschap Het Gooi of Het Gooije) 28/274. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 20.000 huizen met ca. 48.000 inwoners, waarvan ca. 18.000 huizen met ca. 45.000 inwoners in de hoofdplaats.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Houten, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- De site Oud Houten van Frank Magdelyns omvat vele uitvoerige artikelen over de geschiedenis van de kernen van deze gemeente, van ´in den beginne´ tot heden. - Zie ook zijn YouTube-kanaal voor filmpjes over verleden en heden van deze gemeente. Bijvoorbeeld over Houten anno 1832, aan de hand van een kaart uit dat jaar, geprojecteerd op de huidige kaart.

- Archeologie Houten is het 'digitale thuis' van de Archeologische Werkgroep Leen de Keijzer.

- Historische Kring Tussen Rijn en Lek (bestrijkt de gemeenten Bunnik, Houten en Wijk bij Duurstede). De jaargangen 1967 t/m 2003 van hun tijdschrift Het Kromme-Rijngebied zijn via de link online te lezen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Houten was tot begin jaren zeventig van de 20e eeuw een dorp met een bescheiden omvang (ca. 4.000 inwoners). In 1966 is de gemeente aangewezen als groeikern. Sindsdien is de gemeente door de bouw van nieuwe wijken voortdurend gegroeid, tot de huidige omvang van ca. 48.000 inwoners.

Door deze onstuimige groei waren er regelmatig verkeersopstoppingen rond Houten. Om dat op te lossen, is in 2015 naast de al langer bestaande afrit aan de A27 een nieuwe verbindingsweg van en naar de A12 gerealiseerd. Voor nadere informatie zie de kaart van de nieuwe verbindingsweg, - toelichting op de beoogde verbindingsweg door de provincie Utrecht en het Ontwerp-Inpassingsplan Verbindingsweg Houten - A12.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De kern Houten heeft 61 rijksmonumenten.

- Houten heeft 166 gemeentelijke monumenten.

- De kerk aan het Plein is het oudste bouwwerk van Houten. Dat wil zeggen, bepaalde muurdelen van deze kerk dateren uit de 10e of 11e eeuw. - Geschiedenis van de kerk aan het Plein.

- Stichting Vuylcop zet zich in voor behoud en beheer van bouwkundige monumenten van hoge cultuurhistorische waarde in de gemeente Houten. Inmiddels heeft de stichting een bouwkundig monument verworven om het voor de toekomst te behouden, nl. de woontoren van Ridderhofstad Vuylcop te Schalkwijk.

- Het grondgebied van de huidige gemeente Houten kende in het verleden ca. 15 poortgebouwen bij boerderijen. Zo'n poort bood enige bescherming tegen rondtrekkende landlopers en gaf de boer aanzien. Alleen De Steenen Poort bij de gelijknamige boerderij (Warinenpoort 88) is hier nog van over. De zolder van de vermoedelijk 16e-eeuwse poort werd gebruikt om duiven te houden; in het metselwerk van de zolder zijn 137 duivennissen in de muur uitgespaard. De duiven werden gehouden voor consumptie, de mest werd gebruikt voor op het land.

- De 14e-eeuwse ronde bakstenen woontoren (Cascademuur 1A) is het enige dat nog rest van kasteel Schonauwen.

- Beschrijving van de oude panden op het Plein.

- Gevelstenen in Houten.

- Het oude NS-stationnetje uit 1868 is niet meer als zodanig in gebruik. In 2007 is het ca. 150 meter zuidwaarts verplaatst - omdat het moest wijken voor de spoorverdubbeling ter plekke - en gerestaureerd. Sinds die tijd is op de zolder de archeologieclub Leen de Keijzer gevestigd, die daar de resultaten van haar opgravingen restaureert en tentoonstelt. De benedenverdieping is congresruimte geworden. Verder is er een horecagedeelte waar je als inwoner of toerist een hapje en drankje kunt nuttigen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Jaarlijks is er in een week eind september de Week van het Hospice. Een week vol activiteiten waarvan de opbrengst ten goede komt aan het Hospice in Houten. Tijdens die week vindt op de zaterdag de Toertocht Kromme Rijnstreek plaats. Deze toertocht met fietsafstanden van 20, 40, 70, 100 en 140 km wordt georganiseerd door WTC Houten´80 samen met de Houtense Skate- en Schaatsvereniging en Rotaryclub Houten Castellum. Voor skaters zijn er tochten van 7, 10, 20 en 40 km. De routes zijn geschikt voor inline skating. De uitgepijlde tocht voert door het prachtige landschap van de Lek, de Kromme Rijn en de Utrechtse Heuvelrug. Op deze dag is ook Fort Honswijk, onderdeel van de Hollandse Waterlinie, opengesteld voor bezichtiging en opgenomen als pauzeplek in de routes van alle afstanden vanaf 20 km.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Tussen Vechten en Houten is de afgelopen jaren het bosgebied Nieuw-Wulven aangelegd. Dit bos ligt op het grensgebied van Bunnik met Houten en beslaat ongeveer 110 hectare. Nieuw Wulven is een recreatiegebied met als nevenfunctie natuur.

- Van eind juni tot eind juli is er het Stadsstrand Houten, met de hele maand tal van attracties, activiteiten en evenementen.

- Vlinderidylle De Veste is in najaar 2016 aangelegd en in 2017 voor het eerst tot ontplooiing gekomen. De vlinderidylle is een parkachtige strook bloemweiden langs de Waterveste en Voorveste, van ca. 400 meter lang en ca. 30 meter breed. De bloemen zijn ideaal voor vlinders, maar ook voor andere insecten. Tussen de weiden liggen wandelpaden, waardoor het gebied ook geschikt is voor wandelaars en vissers. De Fladdertuin is bedoeld voor mens en dier. Bij de Hoofdveste zijn vlinderstruiken aangebracht. Direct ten zuiden van de Hoofdveste staan een insectenhotel en een bijenkast. Het wordt aangeraden om van de bijenkast af te blijven, daar er in de zomer een volk van 60.000 bijen aanwezig kan zijn.

In april ontwikkelt het ingezaaide bloemenmengsel zich tot planten. Afhankelijk van de maand zijn er telkens andere bloemen. In september of oktober wordt de vlinderidylle gemaaid. De werkgroep Vlinders monitort regelmatig de vlinderstand en geeft dit door aan De Vlinderstichting, zodat die hun beleid hier op kunnen afstemmen. De vlinderidylle is een samenwerking van de gemeente en De Vlinderstichting, met steun van inwoners en lokale instanties, zoals Milieu Werkgroep Houten.

- Veel fietsers willen graag zingen, maar voelen enige schroom om dat ook daadwerkelijk te gaan doen. Fietsersbondcolumniste / kunstenaar Mapije bedacht daarom in 2013 een oplossing: het 'Zangfietspad'. Inmiddels vind je zangfietspaden in o.a. Dongen-Vaart, Drimmelen, Houten (langs het Amsterdam-Rijnkanaal), Almere, Amstelveen en Hierden. Het allereerste Zangfietspad was een experiment van Mapije op een fietspad in Amsterdam. Ze heeft een bordje opgehangen waarop staat dat je gerust lekker mag gaan zingen. ‘Heel veel mensen glimlachen wanneer ze het bordje zien’, aldus Mapije. En sommigen werpen de schroom van zich af en beginnen ook daadwerkelijk ‘uitbundig te zingen’.

- Milieu Werkgroep Houten (MWH) is een in 1975 opgerichte vereniging met ca. 170 leden. Ze hebben als doel natuur, milieu en landschap te beschermen en een bijdrage te leveren aan de bewustwording van en meningsvorming over milieuvraagstukken. Om deze doelstellingen te realiseren, is de vereniging actief op verschillende terreinen, zoals: De beleidsmatige kant: Het volgen en zo nodig beïnvloeden van gemeentelijk of provinciaal beleid waar het natuur, milieu en landschap betreft. MWH is bij inspraak/overleg betrokken en geeft zo nodig haar visie in een inspraakreactie weer. De praktische kant: MWH faciliteert diverse werkgroepen. Deze werkgroepen werken zelfstandig. De coördinatoren van deze werkgroepen zijn lid van de MWH. De deelnemers van de werkgroepen zijn dat op vrijwillige basis. Het gaat om onderhoud van kleine landschapselementen (wilgenknotten), broedvogelinventarisatie, weidevogelbescherming, ringslangenmonitoring, paddenbescherming enz. Deze groepen werken onderling goed samen. De educatieve kant: Het organiseren van excursies, cursussen en lezingen; publicaties in De Nieuwsvlinder. De activiteiten worden aangekondigd via de activiteitenmailing en worden vermeld in de Agenda.

- De provincie Utrecht zoekt naar natuurlijker en diervriendelijker methoden om de grauwe gans te beheren. Om het broedsucces te verminderen, behandelen vrijwilligers in de provincie ganzeneieren. Dat is niet overal goed mogelijk. Daarom houdt de provincie een proef met het inzetten van varkens. Varkens eten de eieren van de grauwe gans. De proef wordt gehouden in het Biezenveld, tussen de Rondweg om Houten-Zuid en het Amsterdam-Rijnkanaal. Daar ligt een grote broedplaats voor ganzen. Het is een gebied waar water op een natuurlijke manier gezuiverd wordt. Het water stroomt langzaam door een stelsel van slootjes waardoor het schoner afgevoerd kan worden. De grauwe ganzen bouwen graag langs de waterlopen in dit biezenveld hun nesten.

"Het gebied ligt langs de ringweg, daar rijden dus veel auto's. Als jonge gansjes het nest verlaten, komen zij op de weg terecht. Dat is een gevaar. Daarnaast veroorzaken de vogels ook veel schade bij boeren. Zo eten ze al het groen op en poepen ze de weilanden onder, waardoor andere dieren er niet meer kunnen grazen. Dat kost een hoop geld en de provincie moet dat bekostigen", aldus eigenaar van de varkens Josse Haarhuis. Voorheen werden de eieren hier geprikt. In 2019 wordt bekeken in hoeverre varkens het broedsucces kunnen beperken. De varkens gaan een keer per week onder toeziend oog van de eigenaar over het terrein. Daarbij wordt geregistreerd hoeveel nesten er zijn gevonden. Regelmatig worden alle nesten in het gebied geteld. De proef is gestart in maart 2019 en duurt tot half september 2019. Tijdens de broedperiode van de ganzen gaan de varkens wekelijks door het hele gebied. Daarbuiten verblijven ze in een afgerasterd deel van het terrein. Na afloop is er een evaluatie van de proef. Dan wordt beoordeeld of een verlenging van de proef in 2020 zinvol is. (bron: Provincie Utrecht, 8-3-2019)

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Houten.

- Nieuws: - 't Groentje, nieuws over Houten en omgeving.

- Straatnamen: - Sander van Scherpenzeel onderzoekt en publiceert op Houtense Hodoniemen over de straatnamen van de gemeente Houten.

- Muziek: - Bigband Houten is opgericht in 2007.

- Muziekvereniging Kunst Na Arbeid (KNA) is opgericht in 1908 en heeft ca. 90 spelende leden. KNA laat zich regelmatig horen in Houten. Ze geven elk seizoen een aantal concerten, zoals het Najaars-, het Kerst- en het Nieuwjaarsconcert en in april/mei het promotieconcert in Theater aan de Slinger. In het voorjaar spelen ze buiten op verschillende locaties. Ook zijn ze - met meer traditionele marsmuziek - buiten te horen, bijvoorbeeld op Koningsdag of tijdens de Avondvierdaagse. De optredens en de concerten zijn de hoogtepunten van het jaar.

Voor volwassenen (18+) is er o.a. het fanfare-orkest, een veelzijdig orkest dat veel verschillende muziekstijlen ten gehore brengt. Dit zijn hits van vroeger en nu, maar ook klassieke en lichtklassieke stukken. Verder is er de Slagwerkgroep, met een uitgebreid slagwerkinstrumentarium (waaronder bongo’s, snaredrums, xylofoons en marchingbells) waarop een breed repertoire ten gehore kan worden gebracht. En dan is er nog Beierkapel Die Holzers. De jeugdafdeling omvat het Opstaporkest en de Jeugd Slagwerkgroep. Alle repetities vinden plaats in sociaal cultureel centrum De Grund (De Poort 77). Je bent van harte welkom bij een repetitie om te komen luisteren en te kijken of muziek maken wellicht ook een hobby voor jou kan worden.

- Sport: - Wielertoerclub Houten '80.

- De Houtense Skate- en Schaatsvereniging (HSSV) is de vereniging voor schaatsers en inline-skaters in Houten en omgeving. Samen schaatsen en skaten is gezelliger, stimulerender én veiliger, en biedt daarnaast ook mogelijkheden voor cursussen en trainingen. De HSSV richt zich vooral op recreatief schaatsen en skaten, voor jong en ouder, maar er zijn ook wedstrijdrijders. Verder is de HSSV sinds 2010 ook beheerder van de Houtense natuurijsbaan.

- Zorg: - Hospice Kromme Rijnstreek biedt haar gasten tijdens de laatste fase van hun leven een plaats om in alle rust en veiligheid te verblijven en om afscheid te kunnen nemen van het leven wanneer dit thuis, in de eigen vertrouwde omgeving, niet meer mogelijk is. Vrijwilligers spelen de hoofdrol in de organisatie van het huis. De zorg in het hospice wordt ook wel 'thuis-verplaatste-zorg' genoemd. Het Hospice is gevestigd in Houten en heeft als werkgebied de gelijknamige gemeente plus buurgemeente Bunnik.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Houten alg. Ireneweg en - idem RK.

Reactie toevoegen