Alblasserwaard

Streek
Alblasserwaard
Zuid-Holland

alblasserwaard_kaart_voor_2013.jpg

Kaart van de Alblasserwaard met de gemeenten vóór de gemeentelijke herindelingen van 2013. De gemeente Zederik, in grijs rechtsbovenin, ligt deels in de Alblasserwaard, deels in de Vijfheerenlanden. (© www.demauwerd.nl)

Kaart van de Alblasserwaard met de gemeenten vóór de gemeentelijke herindelingen van 2013. De gemeente Zederik, in grijs rechtsbovenin, ligt deels in de Alblasserwaard, deels in de Vijfheerenlanden. (© www.demauwerd.nl)

Alblasserwaard.JPG

Het landschap van de Alblasserwaard bij de buurtschap Minkeloos.

Het landschap van de Alblasserwaard bij de buurtschap Minkeloos.

Alblasserwaard (2).JPG

Dorpsgezicht van Hoornaar in de Alblasserwaard met de kerk op een donk.

Dorpsgezicht van Hoornaar in de Alblasserwaard met de kerk op een donk.

1-alblas.jpg

Oud-Alblas

1-ameide.jpg

Ameide

1-goudriaan.jpg

Goudriaan

1-groot-ammers.jpg

Groot-Ammers

1-molenaarsgraaf.jpg

Molenaarsgraaf

1-tienhoven.jpg

Tienhoven

bleskensgraaf.jpg

Bleskensgraaf

nieuwpoort.jpg

Nieuwpoort

noordeloos.jpg

Noordeloos

gorinchem.jpg

Gorinchem

Alblasserwaard

Terug naar boven

Status

- De Alblasserwaard is een streek in de provincie Zuid-Holland.

- De streek omvat in het N en O de landelijke gemeenten Giessenlanden, Molenwaard en een deel van de gemeente Zederik, en in het W en Z de verstedelijkte gemeenten (van W naar O) Alblasserdam, Papendrecht, Sliedrecht, Hardinxveld-Giessendam en Gorinchem.

- Geografisch zijn de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden twee aparte streken, maar omdat deze streken aan elkaar grenzen en veel verwantschap en samenwerkingsverbanden hebben, worden zij vaak samen genoemd als 'Alblasserwaard en Vijfheerenlanden'.

- Ook in de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden oriënteren de gemeenten zich op verdergaande samenwerking dan wel herindeling. Hiertoe heeft de Commissie Schutte in een rapport d.d. januari 2014 de diverse mogelijkheden verkend. Na evaluatie van dit rapport komt de commissie in februari 2014 tot de conclusie dat het volgende model het meest wenselijk lijkt: 1) een gemeente Vijfheerenlanden waarin Leerdam, Zederik en Vianen en wellicht nog Lingewaal, 2) een gemeente in de Alblasserwaard waarin Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Giessenlanden en 3) een vooralsnog zelfstandige gemeente Molenwaard, die geadviseerd wordt zich te oriënteren of zij met west (Alblasserdam) of met oost wil samenwerken. Een nieuw bestuurlijk model zou in 2018 in werking moeten treden. Zie verder het rapport 'Waard om te besturen. Eindrapportage van de Commissie Bestuurlijke Vormgeving Alblasserwaard-Vijfheerenlanden'.

Anno 2017 is definitief dat de gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik in 2019 samengaan tot de gemeente Vijfheerenlanden, dat de gemeenten Molenwaard en Giessenlanden eveneens in 2019 gaan fuseren, en dat de gemeente Hardinxveld-Giessendam zich gaat aansluiten bij de regio Drechtsteden. Van de andere gemeenten zijn nog geen definitieve plannen bekend.

Terug naar boven

Ligging

De streek Alblasserwaard ligt NO van Dordrecht. De grens tussen deze streek en de Vijfheerenlanden wordt gevormd door de riviertjes de Linge (van Gorinchem tot Arkel), de Zouwe (van Arkel tot Meerkerk) en de Zederik (van Meerkerk tot Sluis). Het Merwedekanaal is tussen Arkel en Meerkerk de gekanaliseerde Zouwe.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze streek, kun je terecht bij de volgende instanties:

- Historisch Overleg Alblasserwaard - Vijfheerenlanden, p/a Buitendams 51, 3371 BA Hardinxveld-Giessendam. Tel. 0184-615094 (D.J. de Jong, secretaris / penningmeester).

- Historische Vereniging West-Alblasserwaard.

- Museum De Koperen Knop in Hardinxveld-Giessendam is een historisch en cultureel centrum, een streekmuseum voor de Alblasserwaard. Het bevindt zich in en om een grote historische boerderij van bijna 400 jaar oud. De boerderij is gebouwd op een woonheuvel om het te beschermen tegen overstromingen. Het museum bestaat uit een hoofdgebouw, diverse bijgebouwen en een grote museumtuin.

- Geschiedenis van de ruilverkaveling in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden.

- Blogs over de geschiedenis van (de kernen van) de Alblasserwaard, door Anneke Bode.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Eind 2012 heeft de Provincie Zuid-Holland het Gebiedsprofiel Alblasserwaard en Vijfheerenlanden vastgesteld. Het gebiedsprofiel verbeeldt en beschrijft de ruimtelijke kwaliteiten en ambities voor het (landelijke) gebied. Hierdoor wordt duidelijk waar rekening mee moet worden gehouden bij nieuwe ruimtelijke ingrepen. Op die manier proberen overheden vooraf meer duidelijkheid te geven over de voorwaarden voor nieuwe ontwikkelingen. Nieuwe ontwikkelingen dienen met deze kwaliteiten rekening te houden. Volgens het gebiedsprofiel heeft dit gebied 3 'gezichten':
De Alblasserwaard, met een regelmatige structuur van stukken polders die omgeven zijn door lage kades, watergangen en bebouwingslinten.
De Vijfheerenlanden, met meer grillig gevormde stukken polders die omgeven zijn door lage kades en bebouwingslinten waar ook grienden en boomgaarden een rol spelen.
De 'stedenband' langs de Merwede, die door de scheepswerven en andere industrie een stoer en dynamisch karakter hebben gekregen.

- Combinatie Dijkverbetering Molenwaard (CDVM) voert in opdracht van Waterschap Rivierenland de komende jaren een intensief dijkversterkingstraject uit tussen Kinderdijk en Gelkenes / Schoonhovenseveer. Deze primaire waterkering beschermt de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden tegen overstromingen. Op het 17 kilometer lange dijktraject vormt de binnenwaartse macrostabiliteit het hoofdprobleem. Een aanzienlijk deel van de waterkering voldoet niet aan het vereiste veiligheidsniveau. Onder de maatgevende belastingsituatie is de kans groot dat het maaiveld aan de binnenzijde van de dijk opdrijft waardoor het binnentalud kan bezwijken. De dijkverbetering vindt plaats in een complexe omgeving. Er is veel bebouwing en bedrijvigheid. Zie verder de artikelen Dijkversterking Kinderdijk - Schoonhovenseveer en Vijzelen woningen voor dijkverbetering Kinderdijk - Schoonhovenseveer in resp. Civiele Techniek nr. 7 2014 en nr. 4 2015.

- In het document 'Foto anticipeerregio Alblasserwaard - Vijfheerenlanden' is een eerste analyse gemaakt van de actuele ontwikkelingen in de regio op verschillende beleidsvelden. Deze ontwikkelingen zijn gerelateerd aan de verwachte demografische transitie: wordt er voldoende rekening mee gehouden, zijn de juiste kansen en bedreigingen in beeld en sluiten de in gang gezette ontwikkelingen aan bij de toekomstige
bevolkingssamenstelling?

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Op de site van de Stichting tot Instandhouding van Molens in de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden (SIMAV) vindt u beschrijvingen van alle molens in deze streek, waarvan de stichting er 28 beheert.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Fiets4daagse en Wandel3daagse (half mei).

- Op een zaterdag in september is er de Ronde van de Alblasserwaard, een toertocht voor wielrenners door een puur Hollands landschap met groene weiden, molens, typische dijkdorpen en boomgaarden. Tevens is er muziek en zijn er optredens van leuke artiesten. Ook de horeca ontbreekt niet. Je kunt kiezen uit de afstanden 60, 90 en 120 km.

- Op een zaterdag eind september organiseren de Rotary Clubs Alblasserwaard en Kinderdijk voor de jaarlijkse Fietsmolentocht (in 2017 voor de 5e keer). Je kunt kiezen uit 3 verschillende routes van 30 km, die allemaal een andere deel van de streek doorkruisen, of een tocht van 70 km, waarbij je door de hele streek doorkruist. Een ideale manier om in één dag deze prachtige streek te ontdekken! Zoals de naam van de toch al suggereert, ga je onderweg heel veel mooie molens zien, maar ook heel veel mooie monumentale boerderijen en kronkelende riviertjes. De opbrengst gaat jaarlijks naar een ander goed doel. In 2017 was dat Stichting Hulphond.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Streekcentrum Alblasserwaard in Papendrecht geeft voorlichting en educatie over landschap, milieu en natuur in de streek middels excursies, dialezingen en tentoonstellingen. In de aangrenzende educatieve tuin zijn kleine leefgemeenschappen nagebouwd en wordt uitgelegd hoe op kleine schaal natuur kan worden gemaakt in de eigen woonomgeving.

- Natuurgebieden van Staatsbosbeheer in de Alblasserwaard.

- Den Hâneker is een vereniging van boeren en burgers voor natuur- en landschapsbeheer, die zich inzet om de Alblasserwaard / Vijfheerenlanden zodanig te beheren en te ontwikkelen dat het zijn aantrekkelijkheid behoudt, nu en in de toekomst. Den Hâneker wil bereiken dat we samen kunnen wonen, werken en recreëren, met respect voor elkaars (duurzame) belangen. Dit gebied toont een Hollands landschap van weiden, waterlopen en de bijhorende flora en fauna. Den Hâneker wil hier samen zorg voor dragen en bedrijven, burgers en organisaties met elkaar verbinden.

- Natuur- en Vogelwacht De Alblasserwaard (met Streeknatuurcentrum te Papendrecht).

- Video's van vogels in de Alblasserwaard.

- Site met ca. 2.500 prachtige foto's van planten en dieren in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden.

- In 2013 zijn op veel plaatsen langs wegen, fietspaden en sloten in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden bloemen ingezaad. Dat levert sinds 2014 een prachtige bloemenzee op, die als een kralenketting door de streek slingert. Het zaadmengsel is speciaal samengesteld met streekeigen bloemen. Het initiatief voor de verfraaiing van de streek komt van een aantal ondernemers, die verenigd zijn in de Stichting BlauwZaam. Deze stichting streeft naar een duurzame regio waarin het voor iedereen goed wonen en werken is. Een bloemrijke omgeving helpt daarbij. Bovendien levert het voedsel voor bijen en vlinders op.

- In de Alblasserwaard rijden 2 buurtbussen: lijn 701 Gorinchem - Sliedrecht v.v. en lijn 702 Groot-Ammers - Papendrecht v.v.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's van plaatsen in de Alblasserwaard.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over de Alblasserwaard (en deels ook Vijfheerenlanden) (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Bestuurlijk: - De Gemeenschappelijke Regeling Alblasserwaard-Vijfheerenlanden is een samenwerkingsverband van de gemeenten Giessenlanden, Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Leerdam, Molenwaard en Zederik.

- Media / nieuws: - Merwe RTV is de streekomroep voor de Alblasserwaard. - Weekblad Het Kontakt. - Nieuws van Het Kontakt op Facebook. - Historische, interessante weetjes of nieuws uit de Alblasserwaard op Twitter, door Anneke Bode.

- Streektaal: - De in 1989 opgerichte Stichting Streektaal Alblasserwaard & Vijfheerenlanden heeft als doel deze streektaal in al zijn facetten vast te leggen en op allerlei manieren te proberen dit aspect van de regionale culturele bagage in stand te houden en te bevorderen. In eerste instantie door het uitgeven van boeken. Daarnaast door de bestaande woordenschat vast te leggen en eventueel te digitaliseren. Verder houden ze voordrachtbijeenkomsten houden waar streekgenoten de gelegenheid krijgen hun inbreng te geven. Ook op jaarmarkten laten ze regelmatig hun gezicht zien.

Een wijd verspreid misverstand is overigens dat een dialect of streektaal een slordige verbastering van het Standaard Nederlands zou zijn. Het is bijna andersom. Het Standaard Nederlands is namelijk pas in de 16e eeuw door taalkundigen geconstrueerd, omdat er toen behoefte was aan een eenheidstaal voor regeringsdocumenten en de Bijbelvertaling. Dialecten zijn dus de oorspronkelijke en authentieke taalvormen van ons land. Streektaal is dus veel meer dan ‘plat praote’. Het is een rijk cultuurhistorisch taalfenomeen. Onze streektaal heeft een eigen woordenschat, eigen spreekwoorden, een eigen grammatica en eigen typische zinsbouw.

- Sport: - IJssportvereniging Alblasserwaard richt zich op hardrijden, shorttrack, jeugdschaatsen en recreatieschaatsen. - Actualiteiten over voetbalevenementen in de regio.

- Veiligheid: - Politie Alblasserwaard / Vijfheerenlanden.

- Bedrijfsleven / ondernemen: - Als ondernemer kies je het liefst voor vertrouwde en betrouwbare leveranciers, aanbevolen door een connectie. Daarin schuilt de kracht van het actieve netwerkplatform BusinessClub Alblasserwaard. Want alle leden openen natuurlijk hun eigen netwerk voor elkaar, en bevelen ook hun mede-leden binnen en buiten die netwerken aan. Doelstelling is dat elk lid meer omzet realiseert dankzij het platform. En dankzij een groot aantal actieve leden, heeft elk lid ineens tientallen 'onbetaalde accountmanagers' voor zich op pad. De leden kunnen elk medelid moeiteloos aanbevelen, omdat zij elkaar en elkaars kwaliteiten dankzij de tweewekelijkse ontbijtbijeenkomsten door en door kennen.

- Genealogie: - De website Alblasserwaard Genealogie van de Werkgroep Genealogie Alblasserwaard is 100% onafhankelijk en op geen enkele wijze gelieerd aan derden. Historische verenigingen en genealogische onderzoekers worden van harte uitgenodigd om aanvullingen aan te leveren en een link naar deze website op hun eigen website te plaatsen. Het doel is om zoveel mogelijk inwoners uit deze streek en hun geschiedenis in het bestand op te nemen. Op deze wijze ontstaat voor het nageslacht een uniek naslagwerk. Dagelijks werken tientallen vrijwilligers aan deze website. Hierdoor is inmiddels een forse database ontstaan.

Rond 2000 is de basis voor deze website gelegd. De burgerlijke standen van Sliedrecht, Hardinxveld-Giessendam en de gehele BInnenwaard zijn door een groep vrijwilligers overgenomen. Wekelijks waren ze te vinden op de verschillende gemeentehuizen en archieven. Vanaf het begin is getracht de personen zoveel mogelijk te koppelen als gezinnen. Later zijn personen uit bestanden die door uitruil met enkele historische verenigingen in de Alblasserwaard zijn verkregen handmatig ingevoerd. Al snel konden ze  terugvallen op de bronnen Wiewaswie.nl en Zoekakten nl. De afgelopen jaren is het bestand uitgegroeid tot wat het nu is. Mede dank zij de vele vrijwiligers die informatie aanleveren. De beheerders/eigenaren streven op geen enkele wijze een commercieel doel na. Gebruik van de site is gratis en zonder verplichtingen en dat zal zo blijven. In de toekomst wordt het beheer en eigendom van deze database aan een nog nader te bepalen vereniging of stichting overgedragen.

Reacties

(1)

Ik ben verbaasd in dit stuk te lezen dat Gorinchem in de vijfherenlanden ligt.
Dat is volgens mij onjuist. Van oorsprong lag gorcum in het land van arkel, maar is na het de verovering door de graven van Holland bij de Alblasserwaard gevoegd. De grens tussen alblasserwaard en vijfherenlanden is niet met merwede kanaal, maar de riviertjes de linge (van Gorcum tot arkel), de zouwe (van arkel tot meerkerk) en de zederik (van meerkerk tot sluis). Het merwede kanaal is tussen arkel en meerkerk de gekanalisseerde zouwe.

De bovenstad van Gorcum ligt weliswaar ten oosten van de linge, maar was van oudsher prov zuid holland, Gorcum oost en dalem horen nu ook tot gorcum en dus zuidholland, maar dat was enige decenia geleden nog betuwe in gelderland.

met vriendelijke groet.

Red.:
Dank voor deze puntjes op de i. U heeft gelijk. We hebben het aangepast.

Reactie toevoegen