Vianen

Plaats
Stad
Vijfheerenlanden
Vijfheerenlanden
Utrecht

gemeente_vianen_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Vianen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Vianen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

vianen_oude_lekbrug.jpg

Velen hebben geijverd voor behoud en herbestemming van de oude Lekbrug uit 1936 in de A2 bij Vianen. In november 2018 is toch definitief besloten dat de brug gesloopt gaat worden. Zie verder het hoofdstuk Recente ontwikkelingen. (© Jan Dijkstra, Houten)

Velen hebben geijverd voor behoud en herbestemming van de oude Lekbrug uit 1936 in de A2 bij Vianen. In november 2018 is toch definitief besloten dat de brug gesloopt gaat worden. Zie verder het hoofdstuk Recente ontwikkelingen. (© Jan Dijkstra, Houten)

vianen_collage.jpg

Vianen, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Vianen, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

vianen langedijk ca 1910 [640x480].jpg

Vianen, Langedijk, ca. 1910

Vianen, Langedijk, ca. 1910

Vianen. (2).JPG

Via de Hofpoort komen we in Vianen

Via de Hofpoort komen we in Vianen

Vianen..JPG

Vianen, met de Hofpoort, gezien vanaf de Ringdijk

Vianen, met de Hofpoort, gezien vanaf de Ringdijk

Vianen.JPG

Stadsgezicht Vianen, met de watertoren, een van de eerste betonwerken in Nederland

Stadsgezicht Vianen, met de watertoren, een van de eerste betonwerken in Nederland

vianen_grote_kerk_vanaf_singellaan.jpg

De Grote Kerk in Vianen, gezien vanaf de Singellaan

De Grote Kerk in Vianen, gezien vanaf de Singellaan

vianen_grote_kerk_torenvalk.jpg

De torenvalk doet zijn naam eer aan, hoog en droog in de Grote Kerk in Vianen

De torenvalk doet zijn naam eer aan, hoog en droog in de Grote Kerk in Vianen

vianen_grote_kerk_torenvalk_jongen_kopie.jpg

En zie hier het resultaat van de torenvalkbroederij in de toren van de Grote Kerk te Vianen...

En zie hier het resultaat van de torenvalkbroederij in de toren van de Grote Kerk te Vianen...

Vianen

Terug naar boven

Status

- Vianen is een stad in de provincie Utrecht (t/m 2001 provincie Zuid-Holland), in de streek en gemeente Vijfheerenlanden. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2018.

- De gemeente Vianen is in 1986 vergroot met de gemeenten Everdingen en Hagestein.

- In 2019 is de gemeente Vianen gefuseerd met de gemeenten Leerdam en Zederik tot de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden; tegelijkertijd ging het grondgebied van de gemeenten Leerdam en Zederik over van de provincie Zuid-Holland naar de provincie Utrecht.

- De gemeente Vianen omvatte naast de gelijknamige stad de dorpen Everdingen, Hagestein, Hoef en Haag en Zijderveld, en de buurtschappen Bolgerijen, Diefdijk (deels; tevens een dijk), Helsdingen, Ossenwaard (deels) en Tienhoven. In totaal zijn dat 1 stad, 4 dorpen en 5 (delen van) buurtschappen.

- Onder de stad Vianen valt de buurtschap Helsdingen en het grootste deel van de buurtschap Bolgerijen.

- Wapen van de voormalige gemeente Vianen.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1270 en 1331 Vyanen.

Naamgeving en naamsverklaring
Genoemd naar de Franse stad Vienne, in de middeleeuwse literatuur ook wel Viane genoemd. De naam Vienne gaat zelf weer terug op een afleiding van het Latijnse via 'weg'.(1)

Terug naar boven

Ligging

De stad Vianen ligt Z van de stad Nieuwegein, Z van de rivier Lek en ligt grotendeels ingeklemd tussen de A2 in het W en de A27 in het O.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Vianen 218 huizen met 2.588 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 192/2.293 (= huizen/inwoners), buurtschap Helsdingen 16/206 en de polders Bolgerijen en Autena samen 10/89. Eind 2018, bij de opheffing van de gemeente, had deze ca. 8.000 huizen met ca. 20.000 inwoners; de stad heeft ca. 6.500 huizen met ca. 16.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Vianen, kun je terecht bij de volgende instanties:

- Stedelijk Museum Vianen is gevestigd in een 17e-eeuwse voormalige RK schuilkerk. Met de invoering van de Reformatie werd de uitoefening van de rooms-katholieke eredienst door de calvinistische overheid verboden. Het gevolg hiervan was dat rooms-katholieke gelovigen zich genoodzaakt zagen hun missen in het "geheim" op te dragen. Dit gebeurde vooral bij particulieren aan huis. Na 1648 werd de eredienst oogluikend toegestaan in kerken die van buitenaf niet als zodanig herkenbaar waren. Zo ontstonden in ons land tal van schuilkerken. In 1652 was de schuilkerk in Vianen in het bezit van de jezuïet pater Adriaan Bouvaeus. Hij genoot een grote bewegingsvrijheid door zijn vriendschap met de kasteelheer van Batestein, Johan Wolfert van Brederode. De Brederodes hadden de aanwezigheid van rooms-katholieke geestelijken reeds jaren geduld. Waarschijnlijk was pater Bouvaeus verantwoordelijk voor de inrichting van de kerk. Op zondag werd voor ongeveer 100 parochianen de mis opgedragen. Ruim 150 jaar is hier gekerkt, eerst door jezuïeten, na hun verbanning in 1730 door de seculiere geestelijkheid. In 1807 is de schuilkerk opgeheven. In 1992 is het pand na een bouwhistorisch onderzoek gerestaureerd en kreeg het de huidige bestemming.

- De in 1949 opgerichte Historische Vereniging Het Land van Brederode houdt zich bezig met de geschiedenis van een groot gebied rondom Vianen. De vereniging probeert een antwoord te vinden op vragen als: wie woonde daar, wie deed wat, en hoe, waar en waarom gebeurde dat. Ook gevolgen voor monumenten en historisch landschap van hedendaagse ingrepen in onze omgeving worden nauwlettend gevolgd. Voor het behoud en de verspreiding van deze kennis in een zo breed mogelijke kring organiseert de vereniging diverse activiteiten. De vereniging ontleent haar naam aan het geslacht Van Brederode, dat enkele eeuwen de scepter zwaaide over Vianen en wijde omgeving. Hendrik van Brederode is misschien wel de bekendste telg uit dat geslacht. Door zijn rol in de Opstand en als aanbieder van het Smeekschrift der Edelen is hij de geschiedenis ingegaan als de "Grote Geus". Zijn standbeeld staat op het plein voor de Grote Kerk.

De vereniging realiseert haar doelstellingen door tal van activiteiten. Elk jaar verschijnt een jaarboek onder de naam "In het Land van Brederode", met artikelen over de geschiedenis van de streek. Daarnaast verschijnt er regelmatig een nieuwsbrief, gewoonlijk gevuld met zakelijke informatie over de vereniging zoals aankondigingen van vergaderingen, lezingen of excursies. In het winterseizoen organiseert de vereniging twee lezingen: de midwinterlezing en de voorjaarslezing. In het voor- en najaar worden excursies georganiseerd. De excursiebestemming is vaak een plaats die een historische band met Vianen of de Brederodes heeft. Het bijwonen van lezingen en het deelnemen aan excursies staat ook open voor niet-leden.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De Lekbrug bij Vianen, een boogbrug over de A2 tussen Vianen en Nieuwegein, is in 1936 gerealiseerd, en kreeg aan het eind van de vorige eeuw twijfelachtige roem als een belangrijk fileknelpunt. Rijkswaterstaat legde er in 1999 een nieuwe brug naast, om het verkeer beter te laten doorstromen. Dit is een brug van het type uitbouwbrug. Deze ligt hoger dan de oude boogbrug, omdat de draagconstructie bij een uitbouwbrug onderaan begint. Dit had tevens voordelen voor het scheepvaartverkeer, zoals de duwvaart. De oude Lekbrug bleef vooralsnog in gebruik. Vanwege de hoge renovatiekosten van de oude Lekbrug werd besloten tot de bouw van een extra brug naast de nieuwe brug, ter vervanging van de Lekbrug. Deze kreeg hetzelfde ontwerp als de tweede brug en is in 2004 opengesteld. De twee nieuwe bruggen, die als geheel Jan Blankenbrug zijn gedoopt, maakten de oude Lekbrug uiteindelijk dus overbodig. Diverse instanties hebben ervoor geijverd om de brug tot rijksmonument of gemeentelijk monument benoemd te krijgen, maar dat is niet gelukt. In november 2018 is definitief besloten dat de brug gesloopt gaat worden, dus dat zal dan vermoedelijk medio 2019 gaan plaatsvinden.

Rijkswaterstaat heeft nog wel een haalbaarheidsstudie laten uitvoeren naar mogelijk hergebruik van het casco van de Lekbrug. De studie betrof het nader bekijken van een innovatief plan van een aantal marktpartijen om de brug te behouden en te bebouwen. Alle betrokken partijen (provincie Utrecht, gemeenten Vianen, Nieuwegein en IJsselstein, de waterschappen en het Rijk) hebben met een positieve, open grondhouding zorgvuldig het plan bekeken. Zij hebben uiteindelijk geconcludeerd dat het plan niet kansrijk wordt geacht, omdat de in het plan uitgewerkte (woon)functies niet passen bij het regionale ruimtelijke, natuur- en landschapsbeleid. Het is een niet-stedelijk uiterwaardengebied, waarin bebouwing zoals in het plan is geschreven niet past. Rijkswaterstaat heeft daarom in november 2018 de opdracht tot het verwijderen van de brug in gang gezet. Alle hiervoor genoemde partijen geven aan het hiermee eens te zijn. Wel wordt nog onderzocht of delen van de brug hergebruikt kunnen worden. (bron: Rijkswaterstaat, 13-11-2018)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De stad Vianen heeft 163 rijksmonumenten.

- Via de webversie van de erfgoedwaardenkaart van de gemeente Vianen kun je informatie vinden over honderden monumentale objecten in de kernen van deze voormalige gemeente.

- De Grote Kerk (hervormd PKN) is in 1540 grotendeels afgebrand maar weer herbouwd. De toren is blijven staan. De toren is tegelijk met de herbouw van de kerk, verhoogd met een vijfde geleding. Een bijzonderheid is dat al vele jaren jaarlijks in de toren van de Grote Kerk torenvalken broeden. Eén van de resultaten daarvan ziet op de foto op deze pagina.

- Wipkorenmolen.

- Stadhuis uit ca. 1425.

- Watertoren uit 1909.

- Dieselgemaal De Biezen.

- Joodse begraafplaatsen.

- Gevelstenen in Vianen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Oldtimerdag Vianen (3e zaterdag in juni) noemt zich met ruim 350 zeldzame en vaak zelfs unieke voertuigen 'Het grootste rijdende automuseum van Nederland'. Er is altijd een zeer gevarieerd aanbod van antieke en klassieke automobielen, motoren, vracht-, leger- en brandweervoertuigen.

- Open Water Zwemmen Merwedekanaal (op een zaterdag eind juni) is een jaarlijkse zwemwedstrijd in het Merwedekanaal, met verschillende afstanden en verschillende klassen voor dames, heren en jeugd.

- De Paardenmarkt Vianen wordt sinds 1271 gehouden op de woensdag voor de tweede donderdag in oktober, en heeft in 2013 bijzondere erkenning verkregen door plaatsing op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De provincie Utrecht heeft in 2018 het recreatiedeel van de plas Middelwaard aan de gemeente Vianen verkocht. De provincie stelde als voorwaarde dat de plas publiek en vrij toegankelijk blijft en dat rekening wordt gehouden met de natuurwaarden in het aangrenzende deel, dat eigendom is van Het Utrechts Landschap en ook door hen wordt beheerd en onderhouden. De gemeente ziet de plas als een welkome aanvulling op de aantrekkingskracht van de stad. In samenwerking met een horecaondernemer kan dit gebied bijvoorbeeld worden ontwikkeld tot een hoogwaardig recreatieterrein met een horecapaviljoen, ligweide, zwemplas, speelvoorzieningen en wandelroutes, met aandacht voor minder-validen. (bron: Provincie Utrecht, 29-11-2018)

Stichting Het Utrechts Landschap heeft dankzij ruim 800 donateurs die ruim 39.000 euro beschikbaar hebben gesteld, in 2018 3 hectare voormalige landbouwgrond kunnen aankopen in de Middelwaard aan de Lek bij Vianen (direct W van de A2). De drie percelen in de uiterwaard worden voorgoed omgevormd tot natuur. De Middelwaard omvat verder nog een recreatieplas en een gedeelte dat voor bezoekers is afgesloten. De drie percelen werden gebruikt voor het telen van mais en het weiden van schapen. Het Utrechts Landschap streeft naar zo veel mogelijk aaneengesloten natuur. Minder versnippering leidt tot een beter leefgebied voor planten en dieren. De aangekochte percelen zijn nu arm aan soorten. Daarnaast kwam door overbemesting te veel stikstof en fosfaat in het grondwater terecht, wat schadelijk is voor de omliggende natuur. Daarom is het volgens Het Utrechts Landschap belangrijk om deze gebieden een natuurbestemming te geven. Niet alleen wordt het leefgebied voor planten en dieren dan groter, ook de bodemkwaliteit wordt verbeterd en daar heeft het gehele ecosysteem profijt van. (bron: Stichting Het Utrechts Landschap, 5-2-2018)

- De afvoercapaciteit van de Lek bij Vianen, Nieuwegein, Houten en IJsselstein was niet groot genoeg om de grotere hoeveelheid water die de rivier in de toekomst te verwerken krijgt, veilig af te voeren. Het was daarom nodig de rivier meer ruimte te geven om de bewoners van dit rivierengebied beter te beschermen tegen overstromingen. Door bij de genoemde kernen aan zowel de noord- als de zuidkant van de Lek de uiterwaarden te vergraven en oevergeulen aan te leggen, krijgt de rivier meer ruimte. Dit project Ruimte voor de Rivier / Ruimte voor de Lek is in 2016 gereed gekomen.

D.m.v. dit project zijn in de uiterwaarden van de Lek bij Vianen en Nieuwegein – Bossenwaard, Pontwaard, Mijnsherenwaard en 't Waalse Waard – nieuwe geulen gegraven. In de Vianense Waard is de zomerkade verder landinwaarts gelegd. Ook is de toegangsdam naar het stuweiland bij Hagestein verlaagd. Hiermee heeft de Lek meer ruimte gekregen, zodat bij hoge waterafvoeren de waterstand 8 centimeter lager is dan in de oude situatie. Naast meer waterveiligheid heeft het project ook nieuwe natuur, mooie uitzichtpunten, extra wandelroutes, een vissteiger en een ruiterroute opgeleverd. De brug die het centrum van Vianen met een nieuw eiland in de Pontwaard verbindt, kreeg de naam 'Pont Napoleon', omdat Napoleon in 1811 op deze plek de Lek overstak naar Vreeswijk.

Terug naar boven

Beeld

- Videoreportage van de Voorstraat vanuit de lucht, met een drone.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Vianen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Vianen.

- Nieuws: - Nieuws uit Vianen e.o. uit de wekelijkse huis-aan-huiskrant Het Kontakt.

- Onderwijs en kinderopvang: - BSO Wijs! neemt de kinderen na schooltijd naar buiten om te spelen. Ze gaan elke middag op avontuur in de natuur. Hutten bouwen, in bomen klimmen, groenten verbouwen en nog veel meer avontuurlijke activiteiten.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Vianen.

- Overige verenigingen: - "Volkstuinvereniging Vianen is in 2005 opgericht om het beheer van twee volkstuincomplexen van de gemeente over te nemen, gelegen aan de Panoven en aan de Meeuwenstraat. Wij zijn groot voorstander van biologisch tuinieren. Dat houdt o.a. in dat we het gebruik van gif ten zeerste afraden. Jaarlijks worden door de evenementencommissie diverse activiteiten voor leden en soms ook voor niet-leden georganiseerd. Lid worden? Dat kan, graag zelfs. Bedenk echter dat tuinieren tijd kost. Vanaf april t/m september is minimaal 8 uur per week noodzakelijk, om een ‘normale tuin’ van 150 m2 onkruidvrij te houden. Dit geldt met name voor de groeizame maanden april, mei en juni. Neem contract met ons op voor meer informatie over het lidmaatschap."

- Welzijn: - "Iedereen die bij Welzijn Vianen aanklopt, kan rekenen op een oprecht luisterend oor. We kijken altijd naar wat iemand zelf aan mogelijkheden heeft en hoe die betekenis kan hebben voor anderen. Vervolgens doen we wat nodig is. Altijd op maat. Vraaggericht. En meedenkend op een creatieve manier. We hebben verbindingen overal in de Viaanse samenleving, met al onze 140 vrijwilligers en ons team van medewerkers. We zijn een wendbare club en vinden altijd een passende oplossing. Is het niet bij ons, dan wel elders in het warme sociale netwerk dat we hebben. Dat is ons recept om mensen in beweging te krijgen. Zodat iedereen naar vermogen actief mee kan doen. Want uiteindelijk wil iedereen dat. Meedoen. Om zin te geven aan zijn bestaan."

- "Bij allerlei vragen die je hebt op het gebied van kleine en grote zaken helpen we je graag in Wijkwinkel Vianen. Met een luisterend oor, zonder afspraak en met korte lijntjes. Al onze ondersteuning is kosteloos. Vind je het lastig overzicht te houden op je financiën? Weet je niet hoe je je zorgtoeslag aan moet vragen? Snap je niet wat er in een brief van de gemeente staat? Wil je niet alleen een gesprek met een gemeenteambtenaar voeren? De Wijkwinkel is een steunpunt voor alle inwoners van de voormalige gemeente Vianen. Je kunt hier terecht met de meest uiteenlopende vragen. Over gemeentelijke regelingen, het aanvragen van een voorziening, of het uitleggen van een officiële brief. Weinig verzoeken zijn ons te gek. Veel vragen kunnen we direct met jou aanpakken. En anders weten we wel waar je beter geholpen kunt worden, want we hebben met veel organisaties en instanties een goed contact."

- Duurzaamheid: - Na twee succesvolle edities van het Eneco Windlab, in Etten-Leur en Amsterdam, heeft Eneco in november 2018 voor de derde keer een interactief educatiecentrum over duurzame energie gerealiseerd. Voor deze editie ontwikkelde Eneco een concept waarin naast windenergie ook andere thema’s aan bod komen. In het nieuwe Eneco EnergieLab leren leerlingen van groep 7 en 8 van de basisschool en de brugklas op een speelse wijze hoe je duurzame energie opwekt en wat je thuis allemaal kunt doen om energie te besparen. Het Eneco EnergieLab staat in Vianen, naast windpark Autena, en is in 2018 en 2019 twee jaar twee dagen per week geopend. Meer dan 60 scholen hebben zich al aangemeld voor een les in het Eneco EnergieLab. Aanmelden kan via eneco.nl/energielab.

Reactie toevoegen