Sluis (Ameide)

Plaats
Buurtschap
Vijfheerenlanden
Alblasserwaard
Utrecht

Sluis (5).JPG

Buurtschap Sluis bereikt. Deze kleine buurtschap heeft een eigen bebouwde kom, met 30 km-zone, en terecht natuurlijk voor zo'n mooie buurtschap, daar moet je ook niet doorheen willen scheuren. Nu nog zulke borden bij buur-buurtschap Broek (hint...).

Buurtschap Sluis bereikt. Deze kleine buurtschap heeft een eigen bebouwde kom, met 30 km-zone, en terecht natuurlijk voor zo'n mooie buurtschap, daar moet je ook niet doorheen willen scheuren. Nu nog zulke borden bij buur-buurtschap Broek (hint...).

sluis_ameide_collage.jpg

Sluis, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Sluis, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Sluis.JPG

In het 'centrum' van Sluis, niet ver van Ameide

In het 'centrum' van Sluis, niet ver van Ameide

Sluis (4).JPG

Daglonershuisje in Sluis, kan het nog worden opgeknapt? Dat zou mooi zijn.

Daglonershuisje in Sluis, kan het nog worden opgeknapt? Dat zou mooi zijn.

sluis_ameide_zouweboezem_welkombord_kopie.jpg

De Zouweboezem, N van Meerkerk, is een beschermd natuurgebied waar je niet zomaar kriskras doorheen kunt lopen, maar er zijn toch genoeg wandelpaden waarvanaf je het gebied goed kunt bekijken. En dat kunnen we je aanbevelen, want het is een paradijsje.

De Zouweboezem, N van Meerkerk, is een beschermd natuurgebied waar je niet zomaar kriskras doorheen kunt lopen, maar er zijn toch genoeg wandelpaden waarvanaf je het gebied goed kunt bekijken. En dat kunnen we je aanbevelen, want het is een paradijsje.

sluis_ameide_zouwe_plas_dras_kijkscherm_kopie.jpg

Natuurgebied Zouweboezem, ZO van buurtschap Sluis bij Ameide. Dit zie je door het kijkscherm: het plas-drasgebied van de Zouwe. Zo kun je de vogels begluren zonder ze te storen. Handig toch?

Natuurgebied Zouweboezem, ZO van buurtschap Sluis bij Ameide. Dit zie je door het kijkscherm: het plas-drasgebied van de Zouwe. Zo kun je de vogels begluren zonder ze te storen. Handig toch?

sluis_ameide_zouweboezem_overstekende_vogel_kopie.jpg

In natuurgebied Zouweboezem heb je geen last van overstekend verkeer. Alleen steken er wel regelmatig vogels over...

In natuurgebied Zouweboezem heb je geen last van overstekend verkeer. Alleen steken er wel regelmatig vogels over...

sluis_ameide_zouweboezem_pramen_rietsnijders_kopie.jpg

Natuurgebied Zouweboezem, de pramen van de rietsnijders, die zo te zien zojuist hun werk hebben gedaan en even aan het pauzeren zijn.

Natuurgebied Zouweboezem, de pramen van de rietsnijders, die zo te zien zojuist hun werk hebben gedaan en even aan het pauzeren zijn.

sluis_ameide_zouweboezem_faunapassage_kopie.jpg

Tegenwoordig doorsnijdt de A27 de Oude Zederik. Gelukkig is er een zogeheten duiker aangelegd onder de A27 die beide delen met elkaar verbindt. En: niet alleen waterdieren kunnen zich zo verplaatsen, maar ook landdieren, over de oeverstrook in de duiker.

Tegenwoordig doorsnijdt de A27 de Oude Zederik. Gelukkig is er een zogeheten duiker aangelegd onder de A27 die beide delen met elkaar verbindt. En: niet alleen waterdieren kunnen zich zo verplaatsen, maar ook landdieren, over de oeverstrook in de duiker.

sluis_ameide_vogels_oude_zederik_1.jpg

Rond de Oude Zederik/Zouweboezem kun je heel veel bijzondere vogelsoorten waarnemen. In de tekst worden ze vermeld en op de fotocollage zie je enkele ervan. (© Jan Dijkstra, Houten)

Rond de Oude Zederik/Zouweboezem kun je heel veel bijzondere vogelsoorten waarnemen. In de tekst worden ze vermeld en op de fotocollage zie je enkele ervan. (© Jan Dijkstra, Houten)

Sluis (Ameide)

Terug naar boven

Status

- Sluis is een buurtschap in de provincie Utrecht (t/m 2018 provincie Zuid-Holland), in de streek Alblasserwaard, gemeente Vijfheerenlanden. T/m 1985 gemeente Ameide, in 1986 over naar gemeente Zederik, in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden.

- De buurtschap Sluis valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Ameide.

- De buurtschap Sluis heeft officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden, met 30 km-zone) en heeft dus een 'bebouwde kom'.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
De buurtschap Sluis ontleent haar naam aan de hier gelegen sluizen, waardoor de Vijfheerenlanden via de Zederik op de Lek uitwaterden.

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Sluis ligt O van het dorp Ameide, op de grens van de streek Alblasserwaard in het W en de streek Vijfheerenlanden in het O, rond de weg Sluis en rond het, vanuit Ameide gezien, begin van de Zouwendijk, en grenst in het N aan de Lek.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In de Volkstelling van 1840 wordt de buurtschap Sluis niet apart vermeld. Tegenwoordig omvat de buurtschap ca. 30 huizen met ca. 80 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Door verhoging van de waterstanden in de Lek is men in 1566 genoodzaakt bij Sluis een getrapte bemaling - een zogenaamd voorgemaal - te stichten. Op 4 november 1566 besluiten de 5 Heren van de Vijfheerenlanden op het stadhuis van Vianen om in de uiterwaard bij Sluis van Hendrik van Brederode voor f 800,00 4 morgen land te kopen, die met een kade te omkragen en voor het opmalen van het water 6 voormolens te stichten.

In 1672 hebben de Staatsen in Sluis een 'bolwerk' opgeworpen, ter verdediging tegen de Fransen, die in dat jaar in ons hele land nogal hebben huisgehouden, zo ook in deze omgeving. Hier kun je lezen hoe de Fransen in 1672 Ameide en Sluis hebben geplunderd en in brand gestoken.

De Sluismolen / Molen van Bor (windmolen, korenmolen) uit 1715 is in 1913 onttakeld, in 1972 is het restant verbrand.

Zie verder de uitvoerige informatie over de geschiedenis van buurtschap Sluis o.a. betreffende het molencomplex, de schans en het stoomgemaal, op de site van Stichting Sluiserwaard.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Sluis heeft 1 rijksmonument: het kooikershuisje met rieten zadeldak uit 1e helft 19e eeuw op Zouwendijk 15.

- De buurtschap heeft 2 gemeentelijke monumenten, zijnde de 17e-eeuwse boerderij op Zouwendijk 1, en de woning uit 1700 op Sluis 4.

- Op de driesprong staat een monument, zijnde 3 brokstukken van de 3 respectievelijke sluizen die hier hebben gelegen. Voorheen verkeerde het in vervallen staat. Gelukkig is het recentelijk gerenoveerd. Dat geldt ook voor het naastgelegen, vernieuwde informatiepaneel. Er staat ook een luisterpaal, waar je door op een knop te drukken een verhaal kunt beluisteren over de bijzonderheden van dit gebied.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- "Door de buurtschap Sluis loopt een karakteristieke S-bocht en de huizen staan wel erg dicht op de weg. Voor dijkverzwaring leek geen plaats te zijn, toch moest het gebeuren. Aanvankelijk leek de sloop van de huizen een goede optie. Maar de uitdaging om een enorme zware keermuur in de bestaande dijk te plaatsen was ook aantrekkelijk. Deze 5 meter hoge muur moest weer geplaatst op een enorme betonnen plaat van 6 meter doorsnede en 1,5 meter dik, 5 meter onder het dijkniveau. Onder deze te bouwen plaat - en de dijk - bevond zich echter een laag van 20 meter veen en daaronder dan weer zand. Om te zorgen dat dit veen niet langzaam verpletterd zou worden onder de betonmassa, werden eerst enorme stalen buizen door het veen in het zand eronder gedrild. De betonnen plaat werd dan op en om de top van de buizen geplaatst. Om met deze klus te beginnen moest eerst een damwand worden geplaatst, waarna de achterzijde (de helft van de dijk) tot 5 meter diep zou worden afgegraven.

Geen dijk zonder verrassingen... Wat bleek ? In Sluis zat een sluis, diep verborgen in de dijk, en niet een maar wel drie. GeoDelft had die over het hoofd gezien. Daar kun je met die damwandplaten niet doorheen, want dat zijn stevige constructies. Op foto's is dan ook een golfpatroon te zien, onder iedere top zit een harde sluis. Er zijn al wat toppen uit de platen gezaagd. Netjes allemaal horizontaal afzagen was de enige optie. De wand werd er niet sterker op. De voorgevel van het dijkbewakingsgebouw op Sluis 16 zakte 20 mm, maar goed nu stond de voorgevel weer recht. Dit vondt plaats op 12-6-2002. De achtergevel volgde de voorgevel maar gedeeltelijk. Er onstond daardoor een verassende scheur van ongeveer 3 cm breed in de zijgevel. Geen probleem, want met M20 tapeinden door de gevels en bevestigd aan blokken, intern verbonden door spanwartels zijn de gevels weer naar elkaar toegedraaid." (bron: Stichting Sluiserwaard)

- Het gebied rond het riviertje de Oude Zederik (lokaal Zirk genoemd), ZO van de buurtschap Sluis bij Ameide, gelegen tussen deze buurtschap en Meerkerk, is rijk aan natuurschoon. De Oude Zederik of Zouweboezem is in 1370-1373 gegraven als opvang voor het overtollige water uit de polders in de Vijfheerenlanden. In het gebied wordt de griend- en rietteeltcultuur tegenwoordig op beperkte schaal uitgevoerd. Op deze wijze worden zowel de natuur- als cultuurhistorische waarden in stand gehouden.

In natuurgebied Zouweboezem komen in de zomermaanden o.a. de volgende bijzondere soorten broedvogels voor: purperreiger, bruine kiekendief, grauwe gans, kolgans, nijlgans, canadese gans, zwarte stern, waterral, blauwborst, rietzanger, snor en roerdomp. En incidenteel dodaars, zomertaling, porseleinhoen, watersnip en baardman. In de wintermaanden verblijven er de blauwe kiekendief en waterpieper. Opvallende soorten die bijna het hele jaar aanwezig zijn en de Zouweboezem als slaapplaats gebruiken zijn de spreeuwen, waarvan het aantal kan oplopen tot ca. 100.000 exemplaren.

Bij de planten zijn het de volgende bijzondere meestal geel gekleurde soorten: de Oude en Nieuwe Zederik bedekkende witte waterlelie, gele plomp, op een enkele plaats de watergentiaan en in de volksmond geheten gandelsloten het groot blaasjeskruid, en in het rietland: gewone dotterbloem, gele lis, grote boterbloem, groot springzaad en moeraskruiskruid. Maar de mooiste planten zijn de wit gekleurde waterviolier, waterdrieblad en waterscheerling.

De Zouweboezem is goed te overzien vanaf de Zederikkade en de Zouwendijk. Ook is er een vogelkijkscherm geplaatst, dat te bereiken is vanaf de Zederikkade, via een 240 meter lang vlonderpad dwars door het bloemrijke rietland met een brug over de Nieuwe Zederik. Door het vogelkijkscherm heb je een goed zicht op een afgegraven graslandpolder ‘De Boezem’, een in 1994 uitgevoerd natuurontwikkelingsproject. In het rietland langs het in 2000 gerealiseerde vlonderpad, en in het mattenbies - grote lisdoddenmoeras met open water van ‘De Boezem’, heb je goed zicht op de vele vogelsoorten die in de Zouweboezem, eendenkooien en de rivier de Lek voorkomen. Ook vanaf het vlonderpad kun je goed de vogels observeren.

- De A27 snijdt de Zouweboezem in tweeën. Om te voorkomen dat de snelweg voor vogels een onneembare barrière is, heeft het Zuid-Hollands Landschap in de jaren tachtig elzen in de versleten grienden geplant. Vogels als de purperreiger en de roerdomp worden hierdoor gedwongen hoog over de bomen en dus ook over de weg heen te vliegen. Dit voorkomt verkeersslachtoffers.

- Voor het Natura 2000-gebied Zouweboezem is in 2019 door de Provincie Utrecht een beheerplan opgesteld. In het plan staat welke maatregelen worden genomen om de bijzondere natuurwaarden van Zouweboezem te beschermen. Ook staat er in welke activiteiten er in en rond het gebied mogen plaatsvinden. De provincie vindt het belangrijk om de Zouweboezem te beschermen omdat er veel vogels leven, zoals de purperreiger, porseleinhoen, zwarte stern en krakeend. Ook is er een grote oppervlakte zeldzaam blauwgrasland. Dit is een belangrijk gebied voor broedvogels en drijvende waterplanten. Watervogels maken vooral gebruik van de beschutte open-water gebieden. De rietlanden worden onder andere gebruikt als slaapplaats door verschillende trekvogels. De provincie Zuid-Holland heeft het beheerplan opgesteld in overleg met de Adviesgroep Zouweboezem. Deze bestaat uit direct betrokkenen, zoals beheerders, gebruikers, omwonenden, gemeenten, natuurorganisaties en waterschappen. Het beheerplan heeft een doorlooptijd van zes jaar. Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland en de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit hebben dit beheerplan definitief vastgesteld. Door een provinciale herindeling is de provincie Utrecht vanaf 1 januari 2019 bevoegd gezag voor dit beheerplan. Door de vorming van de gemeente Vijfheerenlanden kreeg de provincie Utrecht er in 2019 diverse natuurgebieden bij. Naast Zouweboezem liggen nu ook de gebieden Uiterwaarden Lek en Linge gebied en Diefdijk Zuid in de provincie Utrecht. (bron: Provincie Utrecht, april 2019)

- De Purperreigerroute (10,5 km) is een ongemarkeerde wandelroute langs de Zouweboezem. Via de link kun je de folder met de routebeschrijving en wat er onderweg allemaal te zien is, inzien en evt. uitprinten om onderweg mee te nemen.

- Rondom Sluis liggen verschillende kansen om het recreatieve potentieel van het gebied beter te benutten en te verbinden. Binnen de 'Gebiedsopgave Sluis - Ameide. Inspiratiedocument voor het verbinden van ruimtelijke en waterveiligheidsopgaven' (2016) is vooral gekeken naar potenties binnen het gebied. Dit is zeker nog geen concreet plan waarbij alle stakeholders en grondeigenaren zijn betrokken. Deze visie is dan ook vooral bedoeld om te inspireren en om kansen te identificeren.

Het voormalige gemaal is toe aan een opknapbeurt. Gezien de centrale ligging van het gemaal zou het dienst kunnen doen als gezamenlijk informatiecentrum en entreepunt voor de drie recreatiegebieden. Indien een bemand
bezoekerscentrum niet haalbaar is, zou het gebouw alsnog een centrale plek kunnen worden waar informatie over het gebied wordt getoond, deelnemers van excursies kunnen verzamelen en waar wandelaars en fietsers gebruik kunnen
maken van toiletten.

Naast een centraal punt mist er ook een goede verbinding tussen de verschillende recreatiegebieden voor wandelaars. Momenteel kan men de verschillende gebieden alleen bereiken via de drukke Lekdijk en Zouwendijk waar geen voetpad aanwezig is. Door verschillende plannen en wensen binnen het gebied in samenhang op te pakken kan er een recreatief routenetwerk worden gecreëerd wat de drie recreatiegebieden voor voetgangers op een aantrekkelijke wijze verbindt. Belangrijke schakels van dit routenetwerk zijn: het struinpad door de Achthovense uiterwaarden, een nieuwe entree verbinding voor het Zouwegebied, een goede verbinding met de aanlegplaats van de pont en voldoende parkeercapacititeit.

Er zijn plannen van Stichting Groene Hart om een struinpad aan te leggen, dat de aanlegplek van de pont bij Sluis verbindt met de Lekdijk. Eventueel kan dit pad deels over het water lopen. Dit geplande pad is een belangrijke schakel die de bestaande verbinding tussen het dorpsfront van Ameide verbindt met het TOP bij de pont, doortrekt richting de Achthovense polder en de Lekdijk bij Sluis. Indien het Zouweboezem gebied zoals gewenst kan worden uitgebreid tot aan de Lekdijk, ontstaat er daar waar het struinpad vanuit de uiterwaarden aansluit op de Lekdijk een goede mogelijkheid voor het creëren van een nieuwe entree richting de Zouweboezem.

Met deze nieuwe verbinding van de entree van de Zouweboezem richting de aankomstplek van de pont zou het parkeren voor bezoekers van de Zouweboezem eventueel kunnen plaatsvinden bij de parkeerplaats bij de pont. Daarmee zou het bestaande bouwlint aan de Boezemweg dat nu als entree en parkeervoorziening dient, worden ontlast. Vanuit het gemaal zou een directe wandelroute kunnen worden aangelegd die aansluit op de nieuwe entreeroute van de Zouweboezem. Bijvoorbeeld door een verhoogd pad door het gebied aan te leggen. Dit wordt makkelijker indien de gewenste uitbreiding van het Zouwegebied richting de dijk plaatsvindt.

Door de verschillende routes die gecreëerd worden ontstaat er een verbonden routenetwerk, waarmee verschillende doelgroepen bediend kunnen worden. Direct rondom het gemaal kan een wat meer toeristische en gebruiksintensieve, korte route worden aangelegd die rondom het gemaal het dorpsfront van Ameide, het TOP, de pont naar Salmsteke, de entreezone van de uiterwaarden en het entreegebied van de Zouweboezem met elkaar verbindt. Om deze korte recreatieroute zo in te richten dat men een rondje kan lopen, kan langs de dijk een voetverbinding tussen het gemaal en de aanlegplek van de pont worden gemaakt. De langere wandelroutes door de uiterwaarden en de Zouweboezem zijn geschikt voor een kleinere doelgroep bestaande uit natuurwandelaars en vogelkijkers. Indien er op de huidige bedrijfsparkeerplaats aan de overzijde van het gemaal ruimte vrij komt, biedt dit een mooie kans om extra parkeerruimte voor bezoekers te creëren.

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten en foto's van de buurtschap Sluis.

- Jan Dijkstra uit Houten is de hele Zouweboezem rond gelopen, zowel aan de kant van Sluis, Meerkerk, Lakerveld als Achthoven, en dat heeft een prachtige reportage van liefst 172 mooie foto's opgeleverd, zodat je het gebied op deze manier ook thuis op je pc kunt bekijken. Wellicht inspireert dat je om de route ook eens in het echt te gaan lopen. Wij (de redactie van Plaatsengids.nl) hebben het gebied ook verkend en kunnen het van harte aanbevelen.

Terug naar boven

Links

- Belangenverenigingen: - Stichting Sluiserwaard beheert het buitengebied van de buurtschap Sluis. Doel is behoud van de rijke landschappelijke waarde, natuur, cultuur en historisch erfgoed. Vereniging de Vriendenkring ondersteunt Stichting Sluiserwaard actief en is er voor iedereen die het buitengebied een warm hart toedraagt en belang hecht aan behoud van natuur en landschapsschoon en de cultuurhistorische waarden. Lidmaatschap (gratis!) geeft toegang tot vele activiteiten zoals kamperen, fietsen, wandelen, kanoën, maaltijd aan de rivier op een vuur bereiden of gewoon vrienden maken in de kring.

- De in 2015 opgerichte Buurtvereniging Zouweboezem zet zich in voor een (provinciaal) beheerplan voor het Natura 2000-gebied dat recht doet aan de belangen van het landschap en van de inwoners. Men is er met name bevreesd voor dat het waterpeil in het gebied op een zodanige wijze wordt verhoogd dat niet alleen de natuur maar ook de inwoners geen droge voeten houden.

Reactie toevoegen