Schoonrewoerd

Plaats
Dorp
Vijfheerenlanden
Vijfheerenlanden
Utrecht

schoonrewoerd_plaatsnaambord_kopie.jpg

Schoonrewoerd is een dorp in de provincie Utrecht (t/m 2018 provincie Zuid-Holland), in de streek en gemeente Vijfheerenlanden. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1985. In 1986 over naar gemeente Leerdam, in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden.

Schoonrewoerd is een dorp in de provincie Utrecht (t/m 2018 provincie Zuid-Holland), in de streek en gemeente Vijfheerenlanden. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1985. In 1986 over naar gemeente Leerdam, in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden.

gemeente_schoonrewoerd_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Schoonrewoerd anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Schoonrewoerd anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

schoonrewoerd_collage.jpg

Schoonrewoerd, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Schoonrewoerd, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Schoonrewoerd wiel (Kopie).jpg

Schoonrewoerd, Schoonrewoerdse Wiel of Wiel van Bassa met omgeving

Schoonrewoerd, Schoonrewoerdse Wiel of Wiel van Bassa met omgeving

Schoonnrewoerd.JPG

We kijken richting Schoonrewoerd vanaf de Kerkweg

We kijken richting Schoonrewoerd vanaf de Kerkweg

overheicop_schoonrewoerd_hei-_en_boeicop_wandelpad_graspad_langs_de_huibert_kopie.jpg

Als je van wandelen en weidevogels houdt, kunnen we je aanbevelen om vanaf Schoonrewoerd over dit smalle graspad langs het riviertje de Huibert langs buurtschap Overheicop naar de Hoekmolen in Hei- en Boeicop te wandelen, en over het fietspad weer terug.

Als je van wandelen en weidevogels houdt, kunnen we je aanbevelen om vanaf Schoonrewoerd over dit smalle graspad langs het riviertje de Huibert langs buurtschap Overheicop naar de Hoekmolen in Hei- en Boeicop te wandelen, en over het fietspad weer terug.

Schoonrewoerd

Terug naar boven

Wonen

Mutters Makelaardij is dé specialist in de gemeenten West Betuwe, Vijfheerenlanden, Gorinchem, Culemborg en de Alblasserwaard. Al jarenlang bewijzen wij dat we het daadwerkelijk anders doen! Kijk hier voor ons aanbod in Schoonrewoerd. U bent van harte welkom voor een oriënterend gesprek op onze kantoren in Leerdam, Vianen en Culemborg. Met ons motto: "Waarborg tot betrokkenheid" garanderen wij het hoge serviceniveau dat u van een makelaar mag verwachten. Wij beseffen dat het verkopen of aankopen van uw woning geen alledaagse zaak is, daarom nemen wij u bij de hand en begeleiden wij u in iedere stap van het proces.

Terug naar boven

Status

- Schoonrewoerd is een dorp in de provincie Utrecht (t/m 2018 provincie Zuid-Holland), in de streek en gemeente Vijfheerenlanden. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1985. In 1986 over naar gemeente Leerdam, in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden.

- Wapen van de voormalige gemeente Schoonrewoerd.

- Onder het dorp Schoonrewoerd vallen ook de buurtschappen Diefdijk (tevens een dijk, deels), Kortgerecht, Overboeicop en Overheicop (voor de postadressen grotendeels, maar in de praktijk in zijn geheel).

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1166 vervalst? kopie 14e eeuw Scoenrewrth, 1407 Schoonrewoerde, Scoonrewoerd, 1412 Schoonrewoirde, 1433 Schoenderwairde, 1573 SchoenreWoerde, 1665 Schoonrewaert, 1773 Schoonderwoerd, 1899 Schoonrewoerd (Schoonerwoerd), 1936 Schoonerwoerd.

Naamsverklaring
Betekent het Oudnederlandse wrth = woerd 'terp, bewoonde hoogte', en scoen 'schoon, mooi'.(1)

Terug naar boven

Ligging

- Het dorp Schoonrewoerd ligt NO van de stad Leerdam, ZO van de stad Vianen en ZW van de stad Culemborg.

- Topografische bijzonderheid: NO van het dorp lag t/m 2018 een driedorpenpunt, driegemeentenpunt én drieprovinciepunt; rond de splitsing Diefdijk/Bruine Kade ligt in het ZW het dorp Schoonrewoerd, t/m 2018 gemeente Leerdam (in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden) en t/m 2018 provincie Zuid-Holland (in 2019 over naar provincie Utrecht), in het NW ligt het dorp Zijderveld, t/m 2018 gemeente Vianen (in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden), provincie Utrecht en in het O ligt de stad en gemeente Culemborg, provincie Gelderland. Op een haar na was het t/m 2018 zelfs ook nog een vierdorpen- en gemeentenpunt, want slechts enkele honderden meters naar het Z ligt, langs de Molenkade, ook nog de grens met het dorp Acquoy, gemeente West Betuwe (t/m 2018 gemeente Geldermalsen, in 2019 over naar gemeente West Betuwe).

- Doordat de gemeentegrens tussen Leerdam en Schoonrewoerd destijds midden door de weg Overheicop is getrokken en het gebied O daarvan, liggen voor de postadressen de panden Z daarvan nog altijd 'in' Leerdam, terwijl ze in de praktijk tot het dorp Schoonrewoerd worden gerekend. Ook rond de kruising Schaikseweg/Kerkweg/Dorpsstraat zijn straatnamen en plaatsnamen soms verwarrend ingedeeld. Dat is niet altijd even handig voor bezoekers, leveranciers en hulpdiensten. Daarom heeft de gemeente in 2016 de inwoners geconsulteerd over de wenselijkheid van kleine grenscorrecties, zodat de panden die redelijkerwijs tot het dorp behoren, daar ook voor de postadressen in komen te liggen. Ook was er blijkens het artikel onder de link kennelijk de intentie iets te doen aan het feit dat er aan de Diefdijk verschillende panden met hetzelfde huisnummer zijn (die voor het postadres natuurlijk wel in verschillende woonplaatsen liggen, maar dat onderscheid is ter plekke niet te zien). Vermoedelijk heeft dit overleg toch niet tot wijzigingen geleid, want wij hebben er geen latere ontwikkelingen over vernomen. In maart 2019 heeft raadslid Van der Leest deze problematiek wederom aangekaart (waarbij hij stelt dat dit een nieuw probleem zou zijn i.v.m. de herindeling van 2019, wat niet zo is. Zie daarvoor de reactie van de hoofdredacteur van Plaatsengids.nl onder het artikel).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Schoonrewoerd 123 huizen en 746 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 38/239 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Overheicop (deels) 16/89, Overboeicop 18/138, Kortgerecht 20/85 en Diefdijk (deels) 31/195. Per 1 januari 1986 is de gemeente opgeheven en opgegaan in de gemeente Leerdam met 798 hectare, 485 huizen en 1.474 inwoners. 139 hectare met 10 woningen en 35 inwoners is naar de gemeente Vianen overgegaan. Tegenwoordig heeft het dorp (inclusief de buurtschappen) ca. 700 huizen met ca. 1.600 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
Schoonrewoerd is in 1025 gesticht door Jan van Arkel. In tegenstelling tot veel andere dorpen in de Vijfheerenlanden heeft dit dorp een brink. Voor de verklaring hiervan moeten we terug naar de tijd van de ontginning. Het oorspronkelijk bij deze cope-ontginning behorende nederzettingenpatroon bestond namelijk uit één- of tweezijdig bebouwde ontginningsassen, waarlangs op bepaalde afstand van elkaar boerderijen lagen. De vorming van een dorpskern ontstond door plaatselijke verdichting van de bebouwing langs deze as.

De rechte weg tussen Leerdam en Everdingen vormde de ontginningsas voor de gronden tussen de weg en de Diefdijk, die voor 1284 reeds als Diefweg aanwezig was. Op de plek waar deze weg een oost-westlopende rug kruiste en de grond dus steviger was, werd in de 14e eeuw een kerk gebouwd en later kwam er een dorpskern tot ontwikkeling. Een plek die later nog eens 3 meter opgehoogd zou worden en waaraan het dorp zijn naam te danken heeft. ´Woerd´ is immers in een rivierengebied de naam voor een verhoging in het landschap.

Tweede Wereldoorlog
Voor een beschrijving van Schoonrewoerd tijdens de Tweede Wereldoorlog zie bij Overheicop.

Molen
Een bezienswaardigheid in het dorp wás de korenmolen uit 1846, die nog op oude ansichtkaarten uit het dorp staat afgebeeld, als molen of als romp. In 1918 was de molen reeds zodanig onttakeld dat alleen de romp nog overbleef. En ook de romp is uiteindelijk, in 1955, gesloopt.

Kaas
Het dorp is tegenwoordig vooral bekend van haar grootste werkgever, de kaasfabriek, waar onder meer de beroemde Leerdammer wordt gemaakt (die dus eigenlijk Schoonrewoerder zou moeten heten ;-) De fabriek heet tegenwoordig Bel Nederland, als onderdeel van het Franse Le Groupe Bel.

Onderwijs
Tot 2014 was er naast de Noachschool in het dorp ook nog de Regenboogschool. Eveneens prot.chr. Rond 2010 was de Noachschool aan vernieuwing toe, en er was ook behoefte aan een gymzaal. De gemeente drong aan op een fusie van beide scholen (maar kan dat niet afdwingen), omdat het ver(nieuw)bouwen van - op den duur - twee schoolgebouwen voor zo weinig leerlingen in verhouding wel erg prijzig wordt en eigenlijik niet verantwoord is. De scholen - of wellicht een van beide, dat kunnen wij niet meer terugvinden - voelden daar niet voor, omdat ze toch zó'n eigen en te zeer verschillende identiteit hadden (hoewel beide prot.chr., maar de Regenboogschool was oorspronkelijk Gereformeerd en de Noachschool Hervormd). Dus geen fusie. In 2012 komt uit een gemeentelijk onderzoek de conclusie dat het aantal kinderen in Schoonrewoerd de komende jaren flink gaat dalen. Van ruim 200 kinderen loopt dat in een paar jaar terug naar 120 of minder. De vraag was of dit voldoende zou zijn om de Regenboogschool én de Noachschool overeind te houden. Op basis van die prognose legt de gemeente in oktober 2012 de nieuwbouwplannen voor de Noachschool stil.

Beide scholen houden vervolgens een enquête in het dorp om duidelijkheid te krijgen over de aanmeldingen voor de komende jaren. Daaruit bleek dat ze op de Regenboogschool drie tot vier nieuwe leerlingen per jaar konden verwachten; onvoldoende voor een goed sociaal en pedagogisch klimaat, aldus het bestuur van de school. Anno voorjaar 2013 bezochten ca. 70 kinderen de Regenboogschool. Er was in dat schooljaar een instroom van 2 leerlingen en een schoolverlatersgroep van 14 leerlingen. En die daling zou zich alleen maar doorzetten. In mei 2013 verschijnt een bericht in de kranten dat de Regenboogschool in Schoonrewoerd wegens de dalende leerlingenaantallen 'binnen enkele jaren' gaat sluiten. In het nieuwe schooljaar zou het aantal leerlingen al zakken naar ca. 50, en niet lang daarna tot onder de 40, en dat is pedagogisch onverantwoord om nog langer door te gaan, aldus scholenkoepel LOGOS. In september 2013 wordt bekendgemaakt dat de Regenboogschool na afloop van schooljaar 2013=2014 wordt gesloten. De meeste kinderen gaan in het vervolg naar de Noachschool, omdat het aldus de ouders toch wel zo handig is om je kind in eigen dorp op school le hebben, bovendien met andere kinderen waar ze ook buiten school toch al mee spelen. De facto dus toch een fusie...

Zie verder ook deze pagina over de geschiedenis van Schoonrewoerd.

Terug naar boven

Voorzieningen

- De inwoners zijn blij dat in een klein dorp als Schoonrewoerd Ad en Tineke's Dagwinkel nog altijd bestaat. De Dagwinkel is een landelijke keten van dorpswinkels in doorgaans kleine kernen. Bijzonder is dat het niet alleen een winkel is voor de dagelijkse boodschppen, maar dat er nog een hele reeks anders services wordt geboden, waaronder post- en bankzaken (inclusief pinnen), stomerijservice, bloemenservice, fietsreparatieservice, schoenreparatieservice, retourregeling als je spullen overhoudt na een feestje, en je kunt er een reeks soorten afval en voor jou overcomplete spullen kwijt die gescheiden worden ingezamed dan wel hergebruikt. Een mooi voorbeeld van dat laatste is dat je schone gebruikte boodschappentassen die je over hebt, kunt inleveren, waarna zij ze weer gratis aan klanten verstrekken en daardoor een tweede leven krijgen.

Dankzij Ad en Tineke zijn dus allerlei voorzieningen in het dorp behouden gebleven die anders verdwenen zouden zijn. Een andere mooie nevenfunctie van de Dagwinkel is natuurlijk ook dat het een geschikt punt is voor inwoners om elkaar te ontmoeten en een praatje te maken. In 2019 is de slager in Schoonrewoerd ermee gestopt. Daarom besloot de Dagwinkel een breder assortiment vlees te gaan voeren. Daartoe moest de winkel wél worden verbouwd. Dankzij de hulp van tientallen vrijwilligers uit het dorp heeft de verbouwing in april 2019 maar een week geduurd.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Schoonrewoerd heeft 6 rijksmonumenten, zijnde een oorspronkelijk boerderij thans woonhuis uit de 17e of 18e eeuw op Dorpsstraat 26, de Hervormde kerk (Dorpsstraat 33) uit 1701 met 17e-eeuwse preekstoel, de kerktoren van deze kerk, huis De Brink uit 3e kwart 19e eeuw op Dorpsstraat 55, en 2 panden in buurtschappen: de 17e-eeuwse boerderij op Overboeicop 40, en de 18e-eeuwse boerderij op Overheicop 62.

- Beschrijving bezienswaardige objecten in het dorpsgebied van Schoonrewoerd, in 'De Vijfheerenlanden met Asperen, Heukelum en Spijk' (Catharina van Groningen, uitg. Rijksdienst voor de Monumentenzorg, 1989).

- Hervormde kerk (PKN). Over de stichter van de kerk en toren is weinig met zekerheid bekend. Mogelijk is dit Jan van Arkel geweest, die in die tijd - sommigen opperen 1304 als stichtingsjaar van de kerk - ook de kerken van Leerbroek, Nieuwland, Slingeland en Noordeloos zou hebben gesticht. Anderen betwijfelen dit en spreken zelfs van de 11e eeuw. Gelet op de romaanse bouwstijl van de toren, alsmede de gebruikte tufstenen zou de datering van rond 1300 wel eens juist kunnen zijn.

Wat wél vaststaat is dat in de rekeningen van de Domfabriek vanaf 1395 melding wordt gemaakt van een kerk in Scoenrewoert, die viel onder de proosdij van St. Marie te Utrecht. Een aantekening in 1363 maakt gewag van onenigheid van de toenmalige heer van Arkel over het vergeven van het priesterambt van de kerk te Scoenrewoert, zodat er toen in ieder geval dus sowieso al een kerk stond. Wie de kerk stichtte is eveneens niet bekend. Dat de kerk door een kapittel gesticht zou zijn is niet noodzakelijk. Ook wereldlijke vorsten konden een kerk stichten. Zij verleenden dan aan de te benoemen pastoor de geldelijke middelen om te voorzien in levensonderhoud, en dat was hier het geval. - De kerk valt onder de Hervormde Gemeente Schoonrewoerd. - De kerkdiensten kun je hier terugzien en -luisteren.

- De leden van de Gereformeerde kerk (PKN) komen uit Schoonrewoerd, Zijderveld, Everdingen en uit enkele omliggende plaatsen waaronder Leerdam. De kerk heeft ruim 350 leden. De kerk dateert uit 1891. - Site Gereformeerde Kerk.

- In 2013 heeft het dorp er nog een kerk bij gekregen, namelijk die van de Hersteld Hervormde Gemeente Schoonrewoerd (gelegen aan de Provincialeweg, in de eveneens in 2013 gerealiseerde nieuwbouwwijk). Een van de bijzondere aspecten aan deze kerk is de sfeervolle en energiezuinige verlichting.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- "Oranjevereniging Schoonrewoerd is opgericht in 1959. Jaarlijkse tradities op Koningsdag zijn een lampionnenoptocht en pannenkoeken eten met de kleintjes, en barbecueën met de inwoners van het dorp. En elk jaar verzinnen we voor de afwisseling nieuwe spontane activiteiten. En of dat niet genoeg is: Elke 5 jaar is het Feestweek. Een groot feest in ons dorp, met groots versierde straten, een feesttent aan de Kerkweg met optredens van artiesten en knallend vuurwerk als afsluiter. En dat allemaal voor jong én oud." De laatste Feestweek was in 2019, dus de volgende keer is in 2024.

- Jaarmarkt (op de vrijdag na Hemelvaartsdag). "Onze toegang is al eeuwenlang gratis, in tegenstelling tot de moderne jaarmarkten, waar veelal entree wordt gevraagd. Ook slagen wij erin om mede dankzij de vele sponsors veel attracties gratis te houden. De botsauto’s staan op de bekende locatie aan de Steenovenweg. De bewoners weten na drie dagen botsen ook weer wat de muziek van deze tijd is. Op Schoonrewoerd kan je lang botsen voor een eurootje. Van donderdag tot en met zaterdagavond kun je naar hartenlust botsen. Het streven is om rond 13.00 uur de markt te beëindigen. Hierna kunnen we kramen opruimen en de attributen voor het middagprogramma klaarzetten."

- Tijdens de Open Deurenroute (op een zaterdag begin september) kun je kennismaken met werk, hobby's en passies van inwoners van Schoonrewoerd. De routefolders met alle adressen en een korte beschrijving zijn te vinden in de winkels van het dorp, Bibliotheek Leerdam en bij de deelnemers, die te herkennen zijn aan de kleuren van het dorp; rood, blauw en geel. Nadere informatie kun je ook verkrijgen bij bij Bas Middelkoop (tel. 06-21863752) en Trudi Middelkoop (tel. 0345-641758).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Natuurcentrum De Schaapskooi van Natuur- en Vogelwacht De Vijfheerenlanden bevindt zich in de buurtschap Overboeicop en wordt daarom aldaar beschreven.

- Het Schoonrewoerdse Wiel wordt beschreven op de pagina Diefdijk.

- Als je van rust, ruimte, wandelen en weidevogels houdt, is een aanbeveling van onze 'hoffotograaf' van deze streek, Jan Dijkstra uit Houten, om vanaf Schoonrewoerd over het smalle graspad langs het riviertje de Huibert langs buurtschap Overheicop naar de Hoekmolen in het buitengebied van het dorp Hei- en Boeicop te wandelen, en over het naastgelegen fietspad weer terug. Onderweg is het zeer rustig, want hier komt nauwelijks verkeer, en je kunt genieten van het gezang van diverse soorten weidevogels, en natuurlijk van het uitzicht op het riviertje, de bosschages en de boerderijen. "Veel mensen weten vast niet wat voor mooie gebieden ze er bij hebben gekregen in de provincie Utrecht" (in verband met de gemeentelijke herindeling van 2019), aldus Jan, nadat hij deze wandeling zelf had gelopen in mei 2019.

- Aan de Kerkweg vind je hoogstamboomgaard De Bongerd, die door een vereniging met veel vrijwilligers goed wordt onderhouden. Halverwege de jaren tachtig is er een oproep in het radioprogramma Vroege Vogels; in Schoonrewoerd wordt een hoogstamboomgaard met appel- en perenbomen gepacht, die anders gerooid werd en een maïsveld zou worden. Men wil de boomgaard gaan gebruiken om snoeicursussen te geven en biedt mensen aan om een boom te adopteren waarbij zij de opbrengst krijgen. Dit leidt in 1987 tot de oprichting van de Vereniging tot Instandhouding van de Hoogstamcultuur 'De Bongerd', die de boomgaard onderhoudt.

In januari en februari wordt er gesnoeid. Van april tot oktober wordt er regelmatig gemaaid. In de vroege zomer wordt er gedund, omdat er anders teveel te kleine vruchten komen. In augustus en september wordt er geplukt, waarbij de oogst onder de leden wordt verdeeld. Voor de bestuiving zorgen bijen. Binnen de vereniging zijn een drietal amateur imkers actief. Deze zorgen ervoor dat in april een aantal (bijen-)kasten in de boomgaard geplaatst worden. De bijen zorgen niet alleen voor nuttige zaken als bestuiven, maar ze maken ook nog honing als nuttig bijproduct. Inmiddels heeft de vereniging ook de hoogstamfruitboomgaarden aan de Emmalaan in Leerdam en op Loosdorp in beheer.

- Stichting Het Zuid-Hollands Landschap heeft - naast andere gebieden die zij in de omgeving al in beheer heeft - in 2012 tussen Leerdam en het Schoonrewoerdse Wiel bijna 12 hectare agrarische grond verworven, die wordt omgevormd tot natuurgebied. "De graslanden krijgen een botanische doelstelling", aldus projectleider Jan van Dijk van het Zuid-Hollands Landschap. "Dat betekent dat we de plantenrijkdom in het gebied willen vergroten. Maar we zullen zeker ook een nieuwe amfibieënpoel graven. Uit onderzoek blijkt dat kikkers, padden en salamanders waaronder de zeldzame kamsalamander hier voor hun voortplanting veelvuldig gebruik van maken. Kamsalamanders verplaatsen zich hooguit over een paar honderd meter. Het is voor de verspreiding van deze soort dus heel belangrijk dat er op veel plekken poelen worden gegraven."

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's en ansichtkaarten van Schoonrewoerd op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Schoonrewoerd (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - De 5x per jaar verschijnende kleurrijke Dorpskrant De Klepper houdt inwoners en andere belangstellenden op de hoogte van het wel en wee in Schoonrewoerd. Via de link zijn de oudere nummers ook online te lezen, zelfs vanaf jaargang 1 nummer 1 (1993).

- Belangenvereniging: - Dorpsvereniging Schoonrewoerd (DVS) behartigt de belangen van het dorp en zijn inwoners en organiseert door het jaar heen ook diverse evenementen en activiteiten.

- Onderwijs: - "De huidige Noachschool begon in 1910 als christelijke lagere school van de Nederlandse Hervormde Gemeente te Schoonrewoerd. De school was toen gevestigd aan de Dorpsstraat. Sinds 1976 is de school gelegen aan de Kerkweg. De school heeft toen ook de naam Noachschool gekregen. De naam doet ons ook denken aan het verhaal van Noach uit de Bijbel. Zoals de Heere God omzag naar Noach en zijn vrouw en kinderen, zo wil Hij ook naar ons omzien. Een ieder kan behouden worden door het werk dat Christus heeft gedaan. Sinds 1987 is de gehele basisschool ondergebracht in het schoolgebouw aan de Kerkweg. De school ligt vlak bij de dorpskern. Het gebouw is zeer rustig gelegen tussen de dorpskern en de nieuwbouw. Er bestaan geen vormen van buren- of lawaaioverlast. In schooljaar 2016-2017 is een nieuw schoolgebouw gerealiseerd."

- Genealogie: - Doop-, Trouw- en Begraafregisters Schoonrewoerd 1627-1811. - Doop-, Trouw- en Begraafregisters 1812-1942. - Overzicht van begravenen op de lokale begraafplaats, met foto's van de grafzerken.

Reactie toevoegen