Schoonrewoerd

Plaats
Dorp
Vijfheerenlanden
Vijfheerenlanden
Utrecht

gemeente_schoonrewoerd_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Schoonrewoerd anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Schoonrewoerd anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

schoonrewoerd_collage.jpg

Schoonrewoerd, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Schoonrewoerd, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Schoonrewoerd wiel (Kopie).jpg

Schoonrewoerd, Schoonrewoerdse Wiel of Wiel van Bassa met omgeving

Schoonrewoerd, Schoonrewoerdse Wiel of Wiel van Bassa met omgeving

schoonrewoerd groeten uit ca 1910 [640x480].jpg

Schoonrewoerd, Groeten uit, ca. 1910

Schoonrewoerd, Groeten uit, ca. 1910

Schoonnrewoerd.JPG

We kijken richting Schoonrewoerd vanaf de Kerkweg

We kijken richting Schoonrewoerd vanaf de Kerkweg

Schoonrewoerd

Terug naar boven

Status

- Schoonrewoerd is een dorp in de provincie Utrecht (t/m 2018 provincie Zuid-Holland), in de streek en gemeente Vijfheerenlanden. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1985. In 1986 over naar gemeente Leerdam, in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden.

- Wapen van de voormalige gemeente Schoonrewoerd.

- Onder het dorp Schoonrewoerd vallen ook de buurtschappen Diefdijk (tevens een dijk, deels), Kortgerecht, Overboeicop en Overheicop (voor de postadressen grotendeels, maar in de praktijk in zijn geheel).

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1166 vervalst? kopie 14e eeuw Scoenrewrth, 1407 Schoonrewoerde, Scoonrewoerd, 1412 Schoonrewoirde, 1433 Schoenderwairde, 1573 SchoenreWoerde, 1665 Schoonrewaert, 1773 Schoonderwoerd, 1899 Schoonrewoerd (Schoonerwoerd), 1936 Schoonerwoerd.

Naamsverklaring
Betekent het Oudnederlandse wrth = woerd 'terp, bewoonde hoogte', en scoen 'schoon, mooi'.(1)

Terug naar boven

Ligging

- Het dorp Schoonrewoerd ligt NO van de stad Leerdam, ZO van de stad Vianen en ZW van de stad Culemborg.

- Topografische bijzonderheid: NO van het dorp lag t/m 2018 een driedorpenpunt, driegemeentenpunt én drieprovinciepunt; rond de splitsing Diefdijk/Bruine Kade ligt in het ZW het dorp Schoonrewoerd, t/m 2018 gemeente Leerdam (in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden) en t/m 2018 provincie Zuid-Holland (in 2019 over naar provincie Utrecht), in het NW ligt het dorp Zijderveld, t/m 2018 gemeente Vianen (in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden), provincie Utrecht en in het O ligt de stad en gemeente Culemborg, provincie Gelderland. Op een haar na was het t/m 2018 zelfs ook nog een vierdorpen- en gemeentenpunt, want slechts enkele honderden meters naar het Z ligt, langs de Molenkade, ook nog de grens met het dorp Acquoy, gemeente West Betuwe (t/m 2018 gemeente Geldermalsen, in 2019 over naar gemeente West Betuwe).

- Doordat de gemeentegrens tussen Leerdam en Schoonrewoerd destijds midden door de weg Overheicop is getrokken en het gebied O daarvan, liggen voor de postadressen de panden Z daarvan nog altijd 'in' Leerdam, terwijl ze in de praktijk in het dorp Schoonrewoerd liggen. Dat is niet altijd even handig voor bezoekers, leveranciers en hulpdiensten. Daarom heeft de gemeente in 2016 de inwoners geconsulteerd over de wenselijkheid van een grenscorrectie, zodat de panden die redelijkerwijs tot het dorp behoren, daar ook voor de postadressen in komen te liggen. De uitslag daarvan is ons nog niet bekend.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Schoonrewoerd 123 huizen en 746 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 38/239 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Overheicop (deels) 16/89, Overboeicop 18/138, Kortgerecht 20/85 en Diefdijk (deels) 31/195. Per 1 januari 1986 is de gemeente opgeheven en opgegaan in de gemeente Leerdam met 798 hectare, 485 huizen en 1.474 inwoners. 139 hectare met 10 woningen en 35 inwoners is naar de gemeente Vianen overgegaan. Tegenwoordig heeft het dorp (inclusief de buurtschappen) ca. 700 huizen met ca. 1.600 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Schoonrewoerd is in 1025 gesticht door Jan van Arkel. In tegenstelling tot veel andere dorpen in de Vijfheerenlanden heeft dit dorp een brink. Voor de verklaring hiervan moeten we terug naar de tijd van de ontginning. Het oorspronkelijk bij deze cope-ontginning behorende nederzettingenpatroon bestond namelijk uit één- of tweezijdig bebouwde ontginningsassen, waarlangs op bepaalde afstand van elkaar boerderijen lagen. De vorming van een dorpskern ontstond door plaatselijke verdichting van de bebouwing langs deze as.

De rechte weg tussen Leerdam en Everdingen vormde de ontginningsas voor de gronden tussen de weg en de Diefdijk, die voor 1284 reeds als Diefweg aanwezig was. Op de plek waar deze weg een oost-westlopende rug kruiste en de grond dus steviger was, werd in de 14e eeuw een kerk gebouwd en later kwam er een dorpskern tot ontwikkeling. Een plek die later nog eens 3 meter opgehoogd zou worden en waaraan het dorp zijn naam te danken heeft. ´Woerd´ is immers in een rivierengebied de naam voor een verhoging in het landschap.

Voor een beschrijving van Schoonrewoerd tijdens de Tweede Wereldoorlog zie bij Overheicop.

Een bezienswaardigheid in het dorp wás de korenmolen uit 1846, die nog op oude ansichtkaarten uit het dorp staat afgebeeld, als molen of als romp. In 1918 was de molen reeds zodanig onttakeld dat alleen de romp nog overbleef. En ook de romp is uiteindelijk, in 1955, gesloopt.

Het dorp is tegenwoordig vooral bekend van haar grootste werkgever, de kaasfabriek, waar onder meer de beroemde Leerdammer wordt gemaakt (die dus eigenlijk Schoonrewoerder zou moeten heten ;-) De fabriek heet tegenwoordig Bel Nederland, als onderdeel van het Franse Le Groupe Bel.

Zie verder ook deze pagina over de geschiedenis van Schoonrewoerd.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Schoonrewoerd heeft 6 rijksmonumenten, zijnde een oorspronkelijk boerderij thans woonhuis uit de 17e of 18e eeuw op Dorpsstraat 26, de Hervormde kerk (Dorpsstraat 33) uit 1701 met 17e-eeuwse preekstoel, de kerktoren van deze kerk, huis De Brink uit 3e kwart 19e eeuw op Dorpsstraat 55, en 2 panden in buurtschappen: de 17e-eeuwse boerderij op Overboeicop 40, en de 18e-eeuwse boerderij op Overheicop 62.

- Beschrijving bezienswaardige objecten in het dorpsgebied van Schoonrewoerd, in 'De Vijfheerenlanden met Asperen, Heukelum en Spijk' (Catharina van Groningen, uitg. Rijksdienst voor de Monumentenzorg, 1989).

- Hervormde kerk (PKN). Over de stichter van de kerk en toren is weinig met zekerheid bekend. Mogelijk is dit Jan van Arkel geweest, die in die tijd - sommigen opperen 1304 als stichtingsjaar van de kerk - ook de kerken van Leerbroek, Nieuwland, Slingeland en Noordeloos zou hebben gesticht. Anderen betwijfelen dit en spreken zelfs van de 11e eeuw. Gelet op de romaanse bouwstijl van de toren, alsmede de gebruikte tufstenen zou de datering van rond 1300 wel eens juist kunnen zijn.

Wat wél vaststaat is dat in de rekeningen van de Domfabriek vanaf 1395 melding wordt gemaakt van een kerk in Scoenrewoert, die viel onder de proosdij van St. Marie te Utrecht. Een aantekening in 1363 maakt gewag van onenigheid van de toenmalige heer van Arkel over het vergeven van het priesterambt van de kerk te Scoenrewoert, zodat er toen in ieder geval dus sowieso al een kerk stond. Wie de kerk stichtte is eveneens niet bekend. Dat de kerk door een kapittel gesticht zou zijn is niet noodzakelijk. Ook wereldlijke vorsten konden een kerk stichten. Zij verleenden dan aan de te benoemen pastoor de geldelijke middelen om te voorzien in levensonderhoud, en dat was hier het geval. - De kerk valt onder de Hervormde Gemeente Schoonrewoerd. - De kerkdiensten kun je hier terugzien en -luisteren.

- De leden van de Gereformeerde kerk (PKN) komen uit Schoonrewoerd, Zijderveld, Everdingen en uit enkele omliggende plaatsen waaronder Leerdam. De kerk heeft ruim 350 leden. De kerk dateert uit 1891. - Site Gereformeerde Kerk.

- In 2013 heeft het dorp er nog een kerk bij gekregen, namelijk die van de Hersteld Hervormde Gemeente Schoonrewoerd (gelegen aan de Provincialeweg, in de eveneens in 2013 gerealiseerde nieuwbouwwijk). Een van de bijzondere aspecten aan deze kerk is de sfeervolle en energiezuinige verlichting.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Koningsdag.

- Jaarmarkt (op een vrijdag in mei).

- Tijdens de Open Deurenroute (op een zaterdag begin september) kun je kennismaken met werk, hobby's en passies van inwoners van Schoonrewoerd. De routefolders met alle adressen en een korte beschrijving zijn te vinden in de winkels van het dorp, Bibliotheek Leerdam en bij de deelnemers, die te herkennen zijn aan de kleuren van het dorp; rood, blauw en geel. Nadere informatie kun je ook verkrijgen bij bij Bas Middelkoop (tel. 06-21863752) en Trudi Middelkoop (tel. 0345-641758).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Natuurcentrum De Schaapskooi van Natuur- en Vogelwacht De Vijfheerenlanden bevindt zich in de buurtschap Overboeicop en wordt daarom aldaar beschreven.

- Het Schoonrewoerdse Wiel wordt beschreven op de pagina Diefdijk.

- Aan de Kerkweg vind je hoogstamboomgaard De Bongerd, die door een vereniging met veel vrijwilligers goed wordt onderhouden. Halverwege de jaren tachtig is er een oproep in het radioprogramma Vroege Vogels; in Schoonrewoerd wordt een hoogstamboomgaard met appel- en perenbomen gepacht, die anders gerooid werd en een maïsveld zou worden. Men wil de boomgaard gaan gebruiken om snoeicursussen te geven en biedt mensen aan om een boom te adopteren waarbij zij de opbrengst krijgen. Dit leidt in 1987 tot de oprichting van de Vereniging tot Instandhouding van de Hoogstamcultuur 'De Bongerd', die de boomgaard onderhoudt.

In januari en februari wordt er gesnoeid. Van april tot oktober wordt er regelmatig gemaaid. In de vroege zomer wordt er gedund, omdat er anders teveel te kleine vruchten komen. In augustus en september wordt er geplukt, waarbij de oogst onder de leden wordt verdeeld. Voor de bestuiving zorgen bijen. Binnen de vereniging zijn een drietal amateur imkers actief. Deze zorgen ervoor dat in april een aantal (bijen-)kasten in de boomgaard geplaatst worden. De bijen zorgen niet alleen voor nuttige zaken als bestuiven, maar ze maken ook nog honing als nuttig bijproduct. Inmiddels heeft de vereniging ook de hoogstamfruitboomgaarden aan de Emmalaan in Leerdam en op Loosdorp in beheer.

- Stichting Het Zuid-Hollands Landschap heeft - naast andere gebieden die zij in de omgeving al in beheer heeft - in 2012 tussen Leerdam en het Schoonrewoerdse Wiel bijna 12 hectare agrarische grond verworven, die wordt omgevormd tot natuurgebied. "De graslanden krijgen een botanische doelstelling", aldus projectleider Jan van Dijk van het Zuid-Hollands Landschap. "Dat betekent dat we de plantenrijkdom in het gebied willen vergroten. Maar we zullen zeker ook een nieuwe amfibieënpoel graven. Uit onderzoek blijkt dat kikkers, padden en salamanders waaronder de zeldzame kamsalamander hier voor hun voortplanting veelvuldig gebruik van maken. Kamsalamanders verplaatsen zich hooguit over een paar honderd meter. Het is voor de verspreiding van deze soort dus heel belangrijk dat er op veel plekken poelen worden gegraven."

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's en ansichtkaarten van Schoonrewoerd op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Schoonrewoerd (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - De 5x per jaar verschijnende kleurrijke Dorpskrant De Klepper houdt inwoners en andere belangstellenden op de hoogte van het wel en wee in Schoonrewoerd. Via de link zijn de oudere nummers ook online te lezen, zelfs vanaf jaargang 1 nummer 1 (1993).

- Belangenvereniging: - Dorpsvereniging Schoonrewoerd.

- Onderwijs: - "De huidige Noachschool begon in 1910 als christelijke lagere school van de Nederlandse Hervormde Gemeente te Schoonrewoerd. De school was toen gevestigd aan de Dorpsstraat. Sinds 1976 is de school gelegen aan de Kerkweg. De school heeft toen ook de naam Noachschool gekregen. De naam doet ons ook denken aan het verhaal van Noach uit de Bijbel. Zoals de Heere God omzag naar Noach en zijn vrouw en kinderen, zo wil Hij ook naar ons omzien. Een ieder kan behouden worden door het werk dat Christus heeft gedaan. Sinds 1987 is de gehele basisschool ondergebracht in het schoolgebouw aan de Kerkweg. De school ligt vlak bij de dorpskern. Het gebouw is zeer rustig gelegen tussen de dorpskern en de nieuwbouw. Er bestaan geen vormen van buren- of lawaaioverlast. In schooljaar 2016-2017 is een nieuw schoolgebouw gerealiseerd."

- Zorg: - Zorghoeve De Leeuw.

- Genealogie: - Doop-, Trouw- en Begraafregisters Schoonrewoerd 1627-1809. - Doop-, Trouw- en Begraafregisters 1812-1942. - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Schoonrewoerd, met foto's van de grafzerken.

Reactie toevoegen