Hagestein

Plaats
Dorp
Vianen
Vijfheerenlanden
Utrecht

hagestein_collage.jpg

Hagestein, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Hagestein, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

hagestein dorpsstraat [640x480].jpg

Hagestein Dorpsstraat

Hagestein Dorpsstraat

Hagestein.JPG

Hagestein, Dorpsgezicht met N.H. kerk vanuit het zuiden gezien.

Hagestein, Dorpsgezicht met N.H. kerk vanuit het zuiden gezien.

Hagestein (2).JPG

Op de Lekdijk bij Hagestein, niet ver van de stuw.

Op de Lekdijk bij Hagestein, niet ver van de stuw.

Hagestein (3).JPG

Dorpsstraat Hagestein in 2013.

Dorpsstraat Hagestein in 2013.

hagestein_2.jpg

De vistrap bij de stuw in de rivier de Lek bij Hagestein.

De vistrap bij de stuw in de rivier de Lek bij Hagestein.

hagestein_4.jpg

De Hoevenweg in Hagestein richting het dorp.

De Hoevenweg in Hagestein richting het dorp.

hagestein_3.jpg

De skyline van het dorp Hagestein vanaf de plaats waar het nieuwe dorp Hoef en Haag komt.

De skyline van het dorp Hagestein vanaf de plaats waar het nieuwe dorp Hoef en Haag komt.

hagestein.jpg

Zicht op het imposante stuwcomplex Hagestein vanaf de Lekdijk.

Zicht op het imposante stuwcomplex Hagestein vanaf de Lekdijk.

hagestein.jpg

Op de Hoek van de Lekdijk en de Hoevenweg in Hagestein zien we dit aardige boerderijtje.

Op de Hoek van de Lekdijk en de Hoevenweg in Hagestein zien we dit aardige boerderijtje.

hagestein_2.jpg

De Lekdijk tussen Hagestein en Vianen in het vroege voorjaar.

De Lekdijk tussen Hagestein en Vianen in het vroege voorjaar.

ZH gemeente Hagestein in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Hagestein in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Hagestein in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Hagestein

Terug naar boven

Status

- Hagestein is een dorp in de provincie Utrecht, in de streek Vijfheerenlanden, gemeente Vianen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1811. In 1812 over naar gemeente Everdingen, in 1818 weer afgesplitst als zelfstandige gemeente, in 1986 over naar gemeente Vianen.

- Hagestein viel t/m 1820 onder de provincie Utrecht. In 1821 over naar provincie Zuid-Holland, in 2002 weer over naar provincie Utrecht.

- Wapen van de voormalige gemeente Hagestein.

- Onder het dorp Hagestein valt ook een deel van de buurtschap Tienhoven. De handvol huizen op het sluis- en stuwcomplex zou je ook als buurtschap van dit dorp kunnen beschouwen, omdat ze vanouds onder die gemeente vielen, maar deze hebben, vermoedelijk omdat zij alleen vanuit Tull en 't Waal te bereiken zijn, een eigen postcode en plaatsnaam gekregen onder de naam Ossenwaard, en zijn daarmee een eigen formele 'woonplaats'.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1228 Gaspewerde, 1241 Gaspward, 1274 Hagesteine, 1381-1383 Hagensteyne, 1394 Hagensteyn.

Naamsverklaring
Samengesteld uit stein 'kasteel, voornaam huis' en hage- 'heg, omhaagd gebied' (zie 's-Gravenhage). De vorm stein (voor steen) is onklankwettig en weerspiegelt een modieuze naamgeving onder invloed van kasteelnamen in het Duitse Rijnland. Vergelijk Stein. De oudere dubbelnaam Gasperden, eigenlijk de oude benaming van het iets westelijker gelegen terrein Hogewaard, is een samenstelling van de waternaam gaasp (misschien naar de loop, het Middelnederlandse gasp betekent 'haak') en werde, ontstaan uit waard 'buitendijks land langs rivier' (in streeknamen ook 'riviereiland'). Vergelijk Gesperden.(1)

Terug naar boven

Ligging

Hagestein ligt O van Vianen, NW van Everdingen en grenst in het W aan de A27, in het Z aan de A2 en in het N en O aan de rivier de Lek.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Hagestein, die slechts het dorp omvatte, 125 huizen met 655 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 600 huizen met ca. 1.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Gasperden
Vanouds was er op deze plek sprake van een nederzetting Gasperden, ook wel Gasperde, Gasperen, Gasparden, Gasparn, Gaaspaarn, Gaspaerde, Gaspareen of Gaspaar. () Er is weinig bekend over deze nederzetting, behalve dat het is ontstaan op de hoge gronden bij het riviertje de Gaasp en dat het later in Hagestein is veranderd. In de geografie wordt dit type verdwenen nederzetting een wüstung genoemd.

Van dorp naar stad naar dorp
De nederzetting krijgt in 1382 stadsrechten van de Heren van Arkel. Lang heeft het daar niet van kunnen genieten. "In 1405  bereikt de geschiedenis van Hagestein namelijk een dramatisch hoogtepunt, als de geallieerde legers van
Holland, Utrecht en Vianen het polderland 'overstromen', na zware belegeringen stad en kasteel van Hagestein en het kasteel Everstein veroveren, en grondig verwoesten. Zo komt 23 jaar na het verlenen van de stadsrechten een gewelddadig einde aan de 'stadshistorie'.

De ondergang van Hagestein heeft grote indruk gemaakt op de middeleeuwers. Kroniekschrijvers, de zogeheten Vermeerdere Beka en vooral de Gorcumse kanunnik Dirk Frankenz. Pauw, hebben de strijd uitvoerig beschreven. Zij waren ontzet over het massale geweld dat de hoge heren hadden ontketend, ondersteund door zulke nieuwigheden als 'steenbussen', zoals de kanonnen toen nog heetten. Niet dat de kroniekschrijvers veel medelijden hadden met de  Hagesteinse bevolking. Nee, zij kapittelden de hoogmoed van de Hagesteinse heer, Jan van Arkel, die zich had durven verzetten tegen zijn vorstelijke belegeraars, de graaf van Holland en de bisschop van Utrecht. Graaf Willem VI van Holland was zeer tevreden met deze overwinning op zijn aartsvijand. Het verhaal gaat, dat hij in herinnering eraan zilveren munten liet slaan met als beeldenaar de Hollandse leeuw in een tuin, een symbolische verbeelding van zijn  geslaagde omsingeling (omtuining) van Hagestein.

Ook bisschop Frederik kan terugzien op een geslaagde onderneming, want als waardering voor zijn deelname aan de strijd krijgt hij Hagestein. Hendrik II van Vianen is eveneens gelukkig met de voorspoedige afloop, want hij is
verlost van een machtige buurman. De verliezer, Jan van Arkel, liet echter de moed niet zakken. Hij en zijn familie verplaatsen de oorlog naar andere streken, totdat de Arkelsen in 1417 de strijd voorgoed opgeven." (bron en voor nadere informatie zie: het artikel 'Beleg van Hagestein in 1405' door J. Heniger, in historisch tijdschrift 'In het Land van Brederode', jrg. 1982)

Sinds 1510 is het dorp gezamelijk bezit van de kapittels van de Dom en van Oud-Munster in Utrecht. Zij laten er in 1583 een nieuw slot bouwen, dat in 1855 is afgebroken. - Nadere informatie over kasteel Hagestein I. - Nadere informatie over kasteel Hagestein II.

- In 2009 zijn bij archeologische opgravingen langs de Biezenweg - in verband met de aanleg van bedrijventerrein Gaasperwaard - twee kanonskogels gevonden uit de late middeleeuwen, evenals een laatmiddeleeuwse oven. De kogels zijn vermoedelijk gebruikt tijdens de Arkelse Oorlog waarbij kasteel Hagestein werd aangevallen. In die tijd waren er zo'n 4.000 manschappen gelegerd in de buurt van de Biezenweg. Wellicht hoorde de oven ook bij het kampement. Extra bijzonder is dat het kanon in de late middeleeuwen nog niet lang bestond, en dat het materiaal van de kogels, natuursteen, niet voorkomt in Nederland.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De Lekbrug bij Hagestein in de A27 - ook wel Hagesteinsebrug - is in 1981 gereed gekomen.

- De afgelopen jaren is Hagestein heringericht, waarbij zo veel mogelijk rekening is gehouden met wensen van inwoners. Het project is medio 2016 gereed gekomen.

- Waterkrachtcentrale Hagestein bestaat sinds 1958 en is daarmee de oudste waterkrachtcentrale van Nederland. Het is een van de 4 grote centrales in ons land, naast Alphen / Lith, Linne en Maurik. Eigenaar is Rijkswaterstaat. In 2005 worden de turbines tijdelijk stilgezet voor onderhoud, maar sindsdien zijn ze niet meer operationeel geweest. Vóór die tijd exploiteert energiegigant Nuon de centrale, maar die is ermee gestopt. In 2010 waagt het lokale energiebedrijf Adem Houten een eerste poging om de centrale haar originele functie terug te geven. Maar Rijkswaterstaat voelt hier vooralsnog niet voor, omdat ze eerst nog de nodige onderzoeken wil doen. Anno 2014 zet Coöperatie e-Lekstroom zich in voor een doorstart van de waterkrachtcentrale.

- Rond 2009 is de dijk tussen Hagestein en Everdingen versterkt. Tegelijkertijd is in de directe omgeving nieuwe natuur aangelegd.

- In navolging van Vianen en Everdingen heeft sinds 2016 ook Hagestein een 'Boekspot' en wel in de winkel van firma De Leeuw (Achterweg 57). Iedereen mag boeken meenemen uit de Boekspot. Het kost niets. En er is ook geen vastgestelde leenperiode. Mensen kunnen de geleende boeken terugbrengen of zelf aan iemand anders geven.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Hagestein heeft 4 rijksmonumenten: Boerderij op Dorpsstraat 25, waarvan het woongedeelte uit de 16e eeuw dateert. Boerderij uit 1855 (ankers) op Lekdijk 84. En de kerk met toren.

- Kerk uit 1829 van de Hervormde Gemeente Hagestein. De kerk heeft een gotische toren met een luidklok uit 1444. Toren en kerk zijn in de 20e eeuw gerestaureerd. De toren is 's avonds verlicht.

- In 1952 is het Amsterdam-Rijnkanaal geopend. Het noordelijk deel tussen Utrecht en Amsterdam is grotendeels een verbreding van het reeds bestaande Merwedekanaal. Het zuidelijk deel tussen Utrecht en Wijk bij Duurstede en tussen Wijk bij Duurstede en Tiel is nieuw gegraven. In dit zuidelijk deel wordt de Lek gepasseerd. Voor een gegarandeerde doorvaart van de Lek is waterpeilbeheersing nodig. De Lek heeft in de zomer namelijk te weinig waterdoorvoer om dit peil te garanderen. Daarom wordt voor de waterbeheerfunctie een omvangrijk project gepland van 3 stuw- en sluiscomplexen: Hagestein en Amerongen in de provincie Utrecht, en Driel in de provincie Gelderland.

Als eerste is in 1961 het complex Hagestein gerealiseerd, het is als stuw het meest essentieel voor de peilbeheersing op de Lek. Het stuwpand tussen dit dorp en Amerongen bepaalt ook de waterstand in het Amsterdam-Rijnkanaal. De stuw bestaat uit 2 bogen die in het water hangen. Bij grote rivierwaterafvoer, en dat is pakweg 45 dagen per jaar, staan de bogen van de stuw omhoog. Daarmee staat de stuw open en hoeft de scheepvaart geen gebruik te maken van de schutsluis. Alleen in Hagestein is de stuw vanaf het ontwerp ook met een hydro-elektrische centrale uitgevoerd. Deze centrale levert voldoende energie voor de 3 stuwcomplexen samen. Rond de eeuwwisseling zijn vistrappen gebouwd. De vistrap of vispassage maakt het voor vissen mogelijk om stroomopwaarts de Nederrijn op te zwemmen, aangezien dit niet kan via de stuw of de waterkrachtcentrale. In 2014 is de stuw een Rijksmonument geworden. In 1967 volgt stuwcomplex Amerongen, in 1972 vormt stuwcomplex Driel het sluitstuk van dit unieke stuwen ensemble, dat in gelijkende ontwerpen is uitgevoerd. (bron: USINE) - De stuwcomplexen bij Hagestein, Amerongen en Driel zijn in 2016 grootschalig gerenoveerd. Na ca. 50 jaar waren ze toe aan een grondige opknapbeurt.

- De twee-onder-een-kapwoning op Dorpsstraat 12-14 betreft het voormalige gemeentehuis met veldwachterswoning van de voormalige gemeente Hagestein. Voor een voorbijganger is de vroegere functie direct duidelijk, want de inscriptie 'Gemeentehuis' staat nog altijd op de voorgevel. In 2003 is het pand verbouwd en gesplitst tot 2 woningen. Het in 1930 gebouwde complex is vooral bijzonder vanwege de kenmerkende kleine, maar opvallende toren (die overigens geen functie had en heeft). Verdere details die het gebouw als Amsterdamse School typeren zijn het gebruik van een lijst met zwarte hoekdakpannen, betonelementen, en de breedte van de ramen.

- Motormuseum Hagestein van eigenaar en conservator Teus Burggraaff is, na jarenlange voorbereidingen, in 2009 geopend. De collectie omvat meer dan 100 bijzondere historische motoren, op een oppervlakte van 800m2. Het museum is op zaterdag en zondag gesloten en op doordeweekse dagen alleen te bezichtigen voor groepen op afspraak. U kunt een afspraak voor bezichtiging maken via mevr. Frasa, tel. 030-6019660, e-mail [email protected]. - Filmpje van een bezoek aan het Motormuseum.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Oranjevereniging Hagestein organiseert naast uiteraard Koningsdag, ook nog andere evenementen door het jaar heen, zoals Nieuwjaarsduik, Spooktocht, Drekrace, Bierfeest.

- Zomermarkt (juni).

- Truck & Tractor Pulling (begin juli).

- Op de X-mas Evening Markt (op een zaterdag in de 1e helft van december) kun je terecht voor allerlei leuke en gezellige kerstcadeautjes, oud Hollandse artikelen, kinderactiviteiten, een ritje met de arrenslee, muziek en nog veel meer.

- Een gerenommeerd evenement in het dorp wás 27 jaar lang het Concours Hagestein (paardensport). Sinds 2013 is het er niet meer. Over de redenen kun je lezen onder de link. In de kopie van de site van het evenement kun je de historie van dit evenement nog teruglezen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Hagesteinse Plas, ook wel Put van Hagestein, ligt op het terrein van Camping Everstein. Er kan door dagrecreanten gezwommen worden (toegang kost enkele euro's) of je kunt lekker luieren en zonnen op de leuke strandjes en zonneweides. De plas is ontstaan uit een zandafgraving en heeft natuurlijke bronnen, waardoor het water zeer schoon is. Naast een aantal strandjes is er ook een speelweide en speeltuin voor de kinderen. Er zijn aan de randen van de zonneweide ook voldoende plekken met schaduw om prettig te vertoeven als het erg warm is. Bij mooi weer is er een strandtentje waar ijs en drinken te koop is. Verder is er op de camping ook een eetcafé met snackwagen en terras aanwezig waar ook heerlijke menu's worden geserveerd. De dagrecreatie is geopend alle dagen van de week gedurende het seizoen van 's ochtends 9.00 tot 's avonds 19.00 uur. Honden zijn niet toegestaan op de dagrecreatie. De recreatieplas is ook een geschikte duikstek.

- Het in de jaren zeventig aangelegde Hagesteinse Bos ligt rond de Hagesteinse Plas. - Reportage over het Hagesteinse Bos.

- Rond het Stuweiland Hagestein zijn de afgelopen jaren delen van uiterwaarden afgegraven en nevengeulen van de Lek aangelegd, om de grotere hoeveelheid water die in de toekomst door de Lek zal stromen, te kunnen blijven verwerken.

Terug naar boven

Links

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Biezen (met sporthal) is een ontmoetingspunt voor de inwoners van Hagestein en de thuisbasis van diverse verenigingen. Er zijn ook ruimtes te huur voor feesten en partijen. Gezellige bar met biljart- en dart-mogelijkheden. Je kunt er ook een patatje en andere snacks verkrijgen.

- Onderwijs: - Basisschool Meester Vos staat voor "Samen op weg, verantwoordelijk en zelfstandig met respect voor elkaar." Dit uitgangspunt vindt zijn neerslag in de onderwijskundige aanpak, waarbij zowel samenwerken als zelfstandig werken wordt aangeleerd en bevorderd. Het vindt ook zijn neerslag in het pedagogisch klimaat, waar de nadruk ligt op het samen werken, samen spelen en het rekening houden met elkaar. Leerkrachten en kinderen gaan met zorg en respect met elkaar om, ongeacht de onderlinge verschillen. In de dingen van alledag nemen zij zelf beslissingen: hoe plan ik mijn taak, wat ga ik eerst doen, welk werkje kies ik uit de kast.

 "We vinden het belangrijk dat de kinderen oog krijgen voor hun omgeving en leren meedenken over eigen verantwoordelijkheid daarbij. Van jongs af aan krijgen zij daarom taken in de verzorging van hun omgeving. De kinderen worden tijdens hun basisschoolperiode steeds zelfstandiger. De kinderen leren met elkaar samen te werken. Op onze school wordt gewerkt met onderwijs op maat oftewel 'adaptief onderwijs'. Dit betekent dat we ons onderwijs zoveel mogelijk afstemmen op de behoeften en mogelijkheden van elk kind. We laten de kinderen weten dat we veel van hen verwachten, we willen dat ze hun best doen. Tegelijkertijd willen we dat elk kind met plezier naar school gaat, zich op zijn gemak voelt, vriendjes en vriendinnetjes maakt en een goede band met de leerkracht heeft. We willen kinderen ook leren goed en constructief samen te werken."

- Muziek: - Muziekvereniging Excelsior is opgericht in 1921.

- Sport: - PSV De Stuwruiters is een paardensportvereniging met als uitgangspunt dat iedereen op een verantwoorde manier leert paardrijden en met plezier de paardensport kan uitoefenen. Voor iedereen met een eigen (verzorg)pony of paard is het mogelijk om lid te worden.

- Overige verenigingen: - Vrouwen van Nu afd. Hagestein is een afdeling van de landelijke vereniging Vrouwen van Nu, Nederlands grootste vrouwenorganisatie. Ze bieden een ontmoetingsplaats voor vrouwen die hart hebben voor hun leefomgeving, die hun creativiteit willen ontplooien, aan hun persoonlijke ontwikkeling willen werken en die hun stem willen laten horen in de maatschappij. Het is een actieve en gezellige vereniging met tal van activiteiten. Ze organiseren diverse bijeenkomsten, lezingen en uitstapjes. Vrouwen delen verschillende hobby’s met elkaar in de ‘interessegroepen’. Leden van Vrouwen van Nu kunnen niet alleen gebruik maken van het aanbod in de eigen afdeling, maar ook deelnemen aan activiteiten die provinciaal en landelijk worden georganiseerd. Ze nodigen je van harte uit om kennis te komen maken. Je zult je snel thuis voelen.

- Veiligheid: - Brandweer Hagestein.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Hagestein, met foto's van de grafzerken. - Doop-, Trouw- en Begraafakten Hagestein 1621-1811.

Reactie toevoegen