Leerdam

Plaats
Stad en gemeente
Leerdam
Vijfheerenlanden
Zuid-Holland

Leerdam (4).jpg

Leerdam, met enkele lokale 'beroemdheden' bijeen op 1 'ansichtkaart': de Lingebrug, de Zuidwal, de Hervormde kerk, het Hofje van mevrouw Van Aerden en de molen van Ter Leede.

Leerdam, met enkele lokale 'beroemdheden' bijeen op 1 'ansichtkaart': de Lingebrug, de Zuidwal, de Hervormde kerk, het Hofje van mevrouw Van Aerden en de molen van Ter Leede.

leerdam houthandel timmerfabriek varsseveld [640x480].jpg

Leerdam, op het terrein van de vroegere houthandel en timmerfabriek Varsseveld, bij de ouderen nog welbekend, is later de gelijknamige woonwijk verrezen.

Leerdam, op het terrein van de vroegere houthandel en timmerfabriek Varsseveld, bij de ouderen nog welbekend, is later de gelijknamige woonwijk verrezen.

leerdam_hofje_van_mevrouw_van_aerden.jpg

Leerdam, Hofje van mevrouw Van Aerden

Leerdam, Hofje van mevrouw Van Aerden

leerdam_watertoren_herbestemming_tekening.png

Artist impression van de watertoren van Leerdam, zoals hij er na de verbouwing en herbestemming tot kantoren en appartementen medio 2018 komt uit te zien. (© www.jvandaalen.nl)

Artist impression van de watertoren van Leerdam, zoals hij er na de verbouwing en herbestemming tot kantoren en appartementen medio 2018 komt uit te zien. (© www.jvandaalen.nl)

ZH gemeente Leerdam in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Leerdam anno ca. 1870 kaart J. Kuijper

Gemeente Leerdam anno ca. 1870 kaart J. Kuijper

Leerdam

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Leerdam.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Leerdam.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Leerdam.

- Bestel hier online je maaltijd en laat hem thuisbezorgen in omgeving Leerdam.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Leerdam (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Leerdam is een stad en gemeente in de provincie Zuid-Holland, in de streek Vijfheerenlanden.

- Wapen van de gemeente Leerdam.

- De gemeente Leerdam is in 1986 vergroot met de gemeenten Kedichem (inclusief het dorp Oosterwijk) en Schoonrewoerd.

Er is toen ook nog een klein stukje van de gemeente Heukelum aan de gemeente Leerdam toegevoegd (15 hectare met 1 huis en 1 inwoner), omdat de gemeentegrens (en daarmee ook provinciegrens) langs de Linge is getrokken en er nog een klein stukje van de gemeente Heukelum ten noorden van de Linge lag.

- De gemeente Leerdam omvat naast de gelijknamige stad en de hiervoor genoemde dorpen verder nog de buurtschappen Achterdijk (deels, onder het dorp Kedichem), Klein Oosterwijk (onder het dorp Oosterwijk), Diefdijk (deels, en binnen de gemeente deels onder de stad, deels onder het dorp Schoonrewoerd), Hoogeind, Loosdorp, Recht van ter Leede (alledrie onder de stad), en Kortgerecht, Overboeicop en Overheicop (alle onder het dorp Schoonrewoerd).

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Leerdam.

- In 2019 gaat de gemeente Leerdam fuseren met de gemeenten Vianen en Zederik tot de gemeente Vijfheerenlanden.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1265 Lerdamme, 1345 Lederdam. Kennelijk is het in de 19e eeuw ook even als Lierdam gespeld geweest, want Van der Aa(1) meldt dat als synoniem voor Leerdam.

Naamsverklaring
Dam
'waterkering door een waterloop' van de bewoners aan de Leede. Een lede is een gegraven of vergraven waterloop, in veengebieden veelal een afwateringskanaal, vergelijk Leerbroek. Het desbetreffende water wordt in 1247 vermeld als Leda (met gelatiniseerde uitgang). In 1428 wordt gesproken van "dat landt ende heerlicheit van der Leede, hoghe ende leghe, mitter stadt van Lederdamme".(2) Het riviertje de Leede en de naam Leerdam zijn verbonden aan het geslacht Van der Leede, dat actief was in het gebied waar nu Leerdam ligt. De oudste vermelding van dit geslacht dateert uit 1143.

Terug naar boven

Ligging

Leerdam ligt Z van Vianen, ZW van Culemborg, NO van Gorinchem.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Leerdam 530 huizen met 2.851 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 331/1.685 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Lingedijk 29/277, Tiendweg 5/30, Recht van Ter Leede 39/153, Hoogeind van Middelkoop 31/144, Loosdorp 15/79, Schaik 33/185, Overheikop (deels) 12/72, Diefdijk (deels) 26/172 en Horndijk 9/54. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 8.400 huizen met ca. 21.000 inwoners, waarvan ca. 18.500 inwoners in Leerdam, 1.500 in Schoonrewoerd, 800 in Kedichem en 300 in Oosterwijk.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen in de gemeente) Leerdam, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Historische Vereniging Leerdam.

- Leerdam volgens Harm Walt is een serie van 65 artikelen over het leven in deze stad vanaf 1925, in 2000/2001 gepubliceerd in Extra Nieuws.

Vandaag de dag is de stad vooral bekend vanwege kaas (o.a. de bekende Leerdammer kaas) en glas. Vanouds werd glas altijd met de hand geblazen. Ook hier is de stad nog altijd bekend om en telt dan ook vele glaskunst-galerieën. De glasfabriek van Leerdam produceert glas in grote series, o.a. drinkglazen en bierflesjes. - In een reportage van Het Klokhuis kun je zien hoe glasproducten, zowel handmatig als fabrieksmatig, in deze stad worden gemaakt. - Film over de glasindustrie in Leerdam anno 1918 (15 min.).

- In 2016 zijn restanten van de Schoonrewoerdse Poort opgegraven en geïnventariseerd. Dit was één van de 4 stadpoorten die Leerdam heeft gehad.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De stad Leerdam heeft 36 rijksmonumenten.

- Hervormd Leerdam heeft 2 kerken: de imposante 13e-eeuwse Grote Kerk aan de Kerkstraat en de Pauluskerk aan het Europaplein.

- Kerk aan de Linge.

- Gereformeerde Kerk vrijgemaakt (Koningin Emmalaan 41).

- Nederlands Gereformeerde Kerk (Hoogstraat 80).

- Molen Ter Leede.

- Achtermolen, ook wel Achterste Terleedse Molen en Ondermolen van de polder Bruinsdel en Hoog Leerbroek (molenromp).

- Aannemersbedrijf J. van Daalen uit Gorinchem heeft in 2012 de Leerdamse watertoren uit 1929 gekocht. In 2016 is in overleg met de omwonenden een herbestemmingsplan tot stand gekomen: de toren gaat plaats bieden aan kantoren en appartementen. Op de kelders komen 5 woningen, in de watertoren komen 8 kantoorruimtes en 2 appartementen. Op de 8e laag komt een appartement van 130 m2 en daarboven een penthouse van 200 m2, verdeeld over 3 verdiepingen. De verbouwing en herbestemming start medio 2017 en beoogt als alles meezit eind 2018 gereed te zijn.

- Het Hofje van Mevrouw van Aerden (ook wel kortweg Hofje Van Aerden genoemd) uit 1770 is gezichtsbepalend voor Leerdam en met wat fantasie 'de Leerdamse Sacré Coeur' te noemen. De combinatie van Hollandse degelijkheid, Franse elegantie en een tikje Rococo maken het Hofje van Aerden uniek. Naast de prachtig binnen- en buitentuin beschikt het Hofje over een unieke collectie schilderijen van 17e-eeuwse Hollandse meesters. Verder krijg je tijdens een rondleiding inzage in de geschiedenis van en het leven in het Hofje. De verhalen om en rond het Hofje van toen en nu komen tot leven. Het Hofje is tevens bij de gemeente in gebruik voor raadsvergaderingen en overige bijeenkomsten.

- In 2015 is de oude stadsmuur aan de Zuidwal gerenoveerd. Alle slechte, verweerde en uitgesleten voegen zijn vervangen. Daarnaast zijn de scheuren gerepareerd en alle kapotte stenen vervangen. Aan de gracht bij deze muur stond destijds het Kasteel van Leerdam. Dit is in 1574 verwoest door de Spanjaarden. Later verrees hier het Hofje van Mevrouw Van Aerden.

- Bij de naam Leerdam denken veel mensen aan prachtig ontworpen glas. In de wereld van glasliefhebbers is het dan ook een merknaam geworden. Die merknaam vindt zijn oorsprong aan het begin van de 20e eeuw, als P.M. Cochius aantreedt als nieuwe directeur van de Leerdamse glasfabriek. Ingegeven door idealisme wil Cochius betaalbaar en goed ontworpen glaswerk op de markt brengen, in plaats van de karakterloze stukken die de markt tot dan toe overspoelen. In 1915 nodigt hij architect K.P.C. de Bazel uit om artistiek verantwoord glaswerk te ontwerpen. Daarna volgt een lange rij gerenommeerde kunstenaars die het aanzien van het gebruiksglas hebben veranderd. In 1953 - veertig jaar na het aantreden van Cochius - wordt op een steenworp afstand van de fabriek een glasmuseum ingericht. En ruim 60 jaar later is het museum nog altijd gevestigd in het woonhuis van Cochius, de bevlogen directeur. De aangrenzende villa, waar mededirecteur Bunge woonde, is in 2009 aangekocht voor de noodzakelijk uitbreiding van het museum. Beide villa's zijn door middel van loopbruggen aan elkaar verbonden. In deze villa's aan de Linge - volgens de Volkskrant het beste nieuwe Nederlandse gebouw van 2010 - wordt de gehele collectie van het Nationaal Glasmuseum getoond. Liefhebbers van Unica kunnen terecht op de site van en voor liefhebbers en verzamelaars van Leerdam Unica.

- De unieke collectie van Statenbijbelmuseum Leerdam geeft een beeld van 450 jaar Bijbels (1500-1950). Onder de verschillende soorten Bijbels was vooral de Statenvertaling van grote invloed op het Nederlandse volksleven. Na 1950 verloor deze aan invloed. In het museum kun je o.a. kennismaken met: Bijbeldruk methodes en Bijbeldrukkers; Statenbijbels; Lutherse, Doopsgezinde, (oud)Katholieke en vrijzinnige Bijbels; Prent Bijbels met houtsnedes, staal/kopergravures, etsen, steendrukken en kleurlitho’s; Bijbels met historische landkaarten van beroemde kaartenmakers; Bijbels met sloten van messing, koper, zilver en goud beslag; Kinderbijbels.

- Het Nederlands Bridge Museum is het enige museum over bridge ter wereld. Bridge is een populaire denksport en wordt al meer dan 100 jaar gespeeld. Wereldwijd door 50 miljoen mensen. Sinds 2015 is het museum uitgebreid met het Museum van het Kaartspel, waardoor er nu ook informatie en attributen van en over kaartspelen in brede zin zijn te vinden.

- Gevelstenen in Leerdam.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Glasstadmars (op een zaterdag eind mei) biedt verschillende afstanden, voor groepen en individuelen, waardoor jong en oud kan meelopen: 3,5 / 6 / 10 / 15 / 20 / 30 / 40 / 50 km. Op dezelfde dag is er - kennelijk niet per definitie jaarlijks, getuige de site - 's avonds ook de Glasstad Taptoe.

- Avondvierdaagse Leerdam (juni).

- Op de Glaskunstbeurs (weekend in september) vind je de grootste collectie glaskunst ter wereld. Op de Glaskunstbeurs is zowel oud als modern en hedendaags glas uit binnen- en buitenland te zien en te koop, van klassiek tot eigentijds, van art nouveau tot postmodern. Daarnaast vind je op de beurs een schat aan (soms uiterst zeldzame) boeken en tijdschriften over glas en is er de mogelijkheid je eigen glas gratis te laten taxeren.

- In het laatste volle weekend van september is er de '80 van de Glasstad', een 'Kennedymars' van 80 km. Tegelijkertijd is er het 'Rondje van Leerdam' (40 km).

- Meerdere keren per jaar is er een Boekenmarkt in Leerdam, met duizenden tweedehands boeken voor schappelijke prijzen. De opbrengst is voor een goed doel in Afrika.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Stadswandeling Leerdam (volg de paarse lijn). Beschreven worden 11 bijzonderheden die je daarbij onderweg tegenkomt.

- Stadspodium GO - de naam refereert aan de vroegere functie: Gymzaal Oost, maar is met veel inzet tot een prachtig theater omgetoverd - bruist van activiteiten, zoals muziek, dans, zang, toneel, cabaret, poëzie en thema-avonden. Het is een podium voor het enthousiasmeren en inspireren van talent in de Leerdamse regio. Daarnaast komen ook culturele lezingen en filmhuisvoorstellingen aan bod.

- In Sportcentrum Laco kun je zwemmen (met sauna en Turks stoombad) en fitnessen.

- Aqua Zoo Leerdam is een unieke onderwater dierentuin. In het souterrain van verpleeghuis Lingesteyn is een ruimte van ongeveer 400 m2 met 42 verschillende vivaria met een totale inhoud van ongeveer 40.000 liter water. In deze vivaria bevinden zich vissen, amfibieën, reptielen, planten en koralen uit vele delen van de wereld. Deze biotopen laten op een zo natuurlijk mogelijke wijze zien, in welk milieu deze dieren leven.

- Op de site van winkelcentrum Europaplein vind je presentaties van alle winkels in dit centrum. Naast bekende ketens (Aldi, Etos, Plus) vind je hier ook veel kleinere winkels waar ambachtelijke kwaliteit nog hoog in het vaandel staat. - Stadshart Leerdam is de site van het bedrijfsleven in het stadscentrum (winkels, horeca etc.). - Winkelstraat De Vlietskant (ligt in het centrum en is een zijstraat van de Kerkstraat).

- De Wereldwinkel verkoopt originele cadeaus en (h)eerlijke levensmiddelen uit andere culturen. De producten zijn gemaakt met respect voor mens en milieu. Omdat de producenten - zoals zilversmeden, pottenbakkers en koffieboeren - er een rechtvaardige prijs voor krijgen, kunnen ze een menswaardig bestaan opbouwen. Met jouw aankoop help je hen daarbij. Wereldwinkel Leerdam wordt geheel gerund door ca. 30 vrijwilligers.

- Bij Kringloop Leerdam vind je kwalitatief goede tweedehands spullen voor redelijke prijzen. Zij levert door stimulering van hergebruik een bijdrage aan de verbetering van het milieu, biedt mogelijkheden tot ontwikkeling aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, en geeft ondersteuning aan de allerarmsten in de samenleving, dichtbij en veraf.

- Watersportvereniging De Oude Horn is opgericht in 1965, telt ca. 300 leden en donateurs en beschikt over ruim 100 ligplaatsen voor leden. Daarnaast is er volop gelegenheid passanten voor een korte of wat langere periode een goede en verzorgde ligplaats te bieden.

Terug naar boven

Beeld

- In de bibliotheek (aan het Dr. Reilinghplein, naast het gemeentehuis) is het Historisch Inlooppunt gevestigd. Je kunt daar kennismaken met de fotocollectie van de Historische Vereniging Leerdam, die duizenden foto's omvat. Bij veel van de foto's zoekt de vereniging nog aanvullende gegevens. Zij hoopt dat inwoners hierbij kunnen helpen. De foto's kunnen worden bekeken op een multitouchtafel. Het Historisch Inlooppunt is geopend op de donderdagen van 10.00-12.00 uur. Er is dan een medewerker van de Historische Vereniging aanwezig om je vragen te beantwoorden en om eventuele aanvullingen op de foto's te noteren.

- Video over verleden en heden van Leerdam (10 min.), verteld door Michael van Engelen, geïllustreerd met vele oude foto's en ansichtkaarten.

Terug naar boven

Links

- Officiële site van de gemeente Leerdam. - Nieuws van de gemeente op Twitter. - Nieuws van de gemeente op Facebook.

- Nieuws uit Leerdam en omgeving op de site van weekkrant Het Kontakt. - Extra Nieuws Leerdam.

- Wijkraad Oost.

- Onderwijs: - Basisschool Klim Op. - Basisschool Koningin Wilhelmina. - Basisschool Juliana. - Calvijnschool. - Basisschool Floris Radewijnsz. - Basisschool El Boukhari. - Voor voortgezet onderwijs is er het Heerenlanden College, van VMBO t/m VWO.

- Muziek: - Popschool Leerdam van Jody van Ooijen biedt les in vele soorten muziekinstrumenten. De docenten geven zowel privé- als duolessen en passen de les geheel aan jouw ambitie aan. Of je nou noten wilt leren lezen of lekker met muziek wilt meespelen. Daarnaast kun je enkele keren per jaar het door jou geleerde in praktijk brengen tijdens een van de concerten die de Popschool organiseert. - Popschool op Facebook. - Muziekvereniging De Bazuin. - De Bazuin op Facebook. - Koninklijke Stedelijke Muziekvereniging Kunstliefde & Vriendschap (KL&V). - KL&V op Facebook. - Stedelijke Harmonie Aurora. - Aurora op Facebook.

- LR & PC De Glasstadruiters (= Landelijke rijvereniging & ponyclub) is opgericht in 2003. Ze beschikken over een 20x60m buitenbak waar rijlessen worden gegeven en wedstrijden worden georganiseerd. De activiteitencommissie organiseert ook andere leuke activiteiten, zoals poldergames en karten.

- Bedrijvenkring Leerdam (BKL) staat voor: actieve belangenbehartiging; een netwerk bieden waarin andere netwerken passen; optreden als serieuze en gewaardeerde gesprekspartner bij relevante partijen, zoals gemeente en provincie; en soms even afstand nemen, in een informele sfeer. De BKL heeft leden met 1 tot honderden medewerkers. Een divers publiek. Maar dat houdt de discussies levendig. En die gaan niet over ondernemen alleen. Want de BKL is vooral een kring van mensen. Die willen werken, wonen en ontspannen in een prettige omgeving, met voorzieningen die zorgen voor een gezonde en veilige samenleving. Ook daarover denkt en praat de BKL mee.

Reactie toevoegen