Diefdijk

Plaats
Buurtschap
Vijfheerenlanden West Betuwe
Vijfheerenlanden Betuwe
GelderlandUtrecht

Diefdijk.JPG

De Diefdijk, een dijk tussen Leerdam en Fort Everdingen, is onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie

De Diefdijk, een dijk tussen Leerdam en Fort Everdingen, is onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie

Diefdijk (4).JPG

De inlaatsluis bij Fort Everdingen

De inlaatsluis bij Fort Everdingen

Diefdijk (2).JPG

Buurtschap Diefdijk

Buurtschap Diefdijk

Diefdijk (5).JPG

Boerderij De Cruithof aan de Diefdijk

Boerderij De Cruithof aan de Diefdijk

Diefdijk (6).JPG

Het Schoonrewoerdsewiel aan de Diefdijk

Het Schoonrewoerdsewiel aan de Diefdijk

Diefdijk (3).JPG

De doorgezaagde bunker aan de Culemborgse zijde van de Diefdijk

De doorgezaagde bunker aan de Culemborgse zijde van de Diefdijk

Diefdijk_0.JPG

De Diefdijk

De Diefdijk

Diefdijk

Terug naar boven

Status

- Diefdijk is een dijk en grotendeels buurtschap in de streken Vijfheerenlanden en Betuwe, gelegen langs de gelijknamige bijna 10 km lange dijk. Deze dijk valt onder liefst 5 kernen, (dus) ook voor de postadressen (van N naar Z: het dorp Everdingen (t/m 1985 gemeente Everdingen, in 1986 over naar gemeente Vianen, in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden), het dorp Zijderveld (t/m 1985 gemeente Everdingen, in 1986 over naar gemeente Vianen, in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden), het dorp Schoonrewoerd (t/m 1985 gemeente Schoonrewoerd, in 1986 over naar gemeente Leerdam, in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden), de stad Leerdam (t/m 2018 gemeente Leerdam, in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden) en het dorp Acquoy (t/m 1977 gemeente Beesd, in 1978 over naar gemeente Geldermalsen, in 2019 over naar gemeente West Betuwe)), 2 gemeenten (Vijfheerenlanden en West Betuwe, waarbij deze in het NO ook nog grenst aan de gemeente Culemborg) en 2 provincies (Utrecht en Gelderland). Topografisch en cultuurhistorisch gezien (zie ook bij Geschiedenis) een heel bijzonder geval dus. Naast al het voorgaande, zijn sommige delen van dijk en buurtschap binnen de in 2019 opgerichte gemeente Vijfheerenlanden in dat jaar ook overgegaan van de provincie Zuid-Holland naar de provincie Utrecht; dit betreft de delen onder de stad Leerdam en het dorp Schoonrewoerd.

- De buurtschap Diefdijk heeft geen plaatsnaamborden, zodat je slechts aan de gelijknamige straatnaambordjes kunt zien dat je er bent aangekomen.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1284 Dieffwech, 13e eeuw Diefweg.

Naamsverklaring
Het vroege voorkomen van de naam maant tot voorzichtigheid bij het verbinden van deze naam met de in België voorkomende Diewegen (met als eerste lid waarschijnlijk diede ‘groot, algemeen’, dus letterlijk ‘volkswegen’), die in de volksmond later Diefwegen werden. Het wel geopperde alternatief, de naam zou een sluipweg voor vagebonden aanduiden, is echter nog minder overtuigend. (1)

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Diefdijk ligt rond de gelijknamige dijk, O van de stad Leerdam en de dorpen Schoonrewoerd, Zijderveld en Everdingen, Z van de dorpen Schalkwijk en Houten, W en ZW van de stad Culemborg, NW van de dorpen Acquoy, Rhenoy, Rumpt en Beesd en NO van het dorp Asperen. De dijk loopt van de Lek bij Everdingen in het N naar de Linge bij Leerdam en Asperen in het Z.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In de Volkstelling van 1840 omvat de buurtschap Diefdijk 31 huizen met 195 inwoners onder Schoonrewoerd en 26 huizen met 172 inwoners onder Leerdam. Tegenwoordig heeft de buurtschap ca. 120 huizen en een handvol bedrijfsgebouwen, met ca. 300 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De streek Vijfheerenlanden ligt laag ten opzichte van het water van de grote rivieren als de Lek. In vroeger tijden kon dat grote problemen opleveren: hoge dijken waren er immers nog niet. Het gebeurde dan ook vrij regelmatig dat vanuit het hogergelegen 'Gelre', het huidige Gelderland, via de Betuwe de Vijfheerenlanden onder water kwam te staan. Toen de bewoners van de Alblasserwaard aan de westgrens van de Vijfheerenlanden de Zouwendijk (van Arkel via Meerkerk naar Ameide) aangelegd hadden, kon het overtollige water nóg moeilijker afgevoerd worden. Op 11 april 1284 kwam daarom in de kerk van Everdingen een aantal edelen bij elkaar om maatregelen te nemen omtrent de overstromingen en de waterafvoer. Het waren de vijf 'heren' van de Vijfheerenlanden: van Arkel, van Der Leede, van Vianen, van Hagestein en van Everdingen.

Eén van de maatregelen was om de bestaande Diefweg, lopend van de Linge naar de Lek, gelegen op de grens tussen Holland en Gelre, tot dan toe maar een bescheiden handelsweggetje, flink te verhogen en te bewaken om op die manier te voorkomen dat er nog water uit Gelre de Vijfheerenlanden binnen kon stromen. Deze verhoogde Diefweg bestaat nog steeds en heet nu Diefdijk. In de loop der eeuwen is het een robuuste dijk geworden die regelmatig is verhoogd en versterkt. De dijk heeft regelmatig zijn nut bewezen. Toch is het ook een aantal malen goed fout gegaan. Alleen al tussen 1523 en 1573 is de dijk vijf keer doorgebroken. Het Wiel van Bassa (zie hierna) is het 'litteken' van de watersnoodramp van 1571.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- In het statige, rijksmonumentale Dordtse Huis (Diefdijk 47, Leerdam) vergaderden en overnachtten de heren van het waterschap als ze de dijk kwamen inspecteren. De gebeeldhouwde wapens van Holland en de Alblasserwaard in de voorgevel herinneren hier nog aan. Het Dordtse Huis is een van de weinige panden die óp de dijk is gebouwd in plaats van onderaan de dijk.

- Vanuit Leerdam gezien aan het begin van de dijk, nabij Het Wiel (meertje als restant van een overstroming), vind je het waterliniefort Werk aan de Diefdijk.

- De 26 bunkers aan de Diefdijk en omgeving, tussen de Lekdijk bij Culemborg en het Lingebos bij de A15, hebben in 2011 een opknapbeurt ondergaan, vooral om vleermuizen van dienst te zijn. De bunkers zijn groepschuilplaatsen uit 1916 en 1940 en batterijschuilplaatsen uit 1900 en maken deel uit van het cultuurhistorisch erfgoed Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het hoofddoel van het onderhoud aan 23 van de 26 militaire gebouwtjes is vleermuizen een veilige voorziening te geven om te schuilen. In nauw overleg met de Zoogdiervereniging zijn voorzieningen ontwikkeld waarin vleermuizen kunnen wegkruipen. De drie meest bijzondere schuilplaatsen zijn geschikt gemaakt voor beperkte openstelling voor publiek. Deze schuilplaatsen liggen in de buurt van Fort Asperen. Hier is ook het interieur gereconstrueerd en er zijn replica's gemaakt van de luiken en deuren.

- Een van de kazematten in de Diefdijk is gerestaureerd in de staat waarin deze in 1939 verkeerde. De taak van de kazematten was om rijksweg A2 te beschermen. Vanaf de A2 komend uit de richting 's-Hertogenbosch is de kazemat goed te zien. - Filmpje kazemat Diefdijk.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Kamsalamanderroute is een wandelroute van 11,5 km langs het deel van de Diefdijk tussen Leerdam en Schoonrewoerd.

- O van Schoonrewoerd ligt aan de W kant van de Diefdijk het natuurreservaat Schoonrewoerdse Wiel (dat overigens nog net op grondgebied van de stad Leerdam ligt), ook wel Wiel van Bassa genoemd. Dit meer is een restant van een overstroming van de dijk in 1573. Zo´n overstromingsrestant wordt een ´wiel´ genoemd. Het is het grootste ´wiel´ van Nederland. 2 km zuidelijker, O van Leerdam, ligt er nog een, die gewoon Het Wiel heet. Dat meer wordt doorsneden door de spoorlijn Leerdam-Geldermalsen. En 2 km noordelijk van het Wiel van Bassa ligt nog De Waai, een wiel O van de dijk dat daarom onder de Gelderse gemeente Culemborg valt.

- Het Zuid-Hollands Landschap heeft in 2009 een stuk grond aan de Diefdijk aangekocht, waarmee zij de vier natuurgebieden die ze hier reeds beheert, met elkaar kan verbinden tot één ecologische verbindingszone. Het betreft de natuurgebieden Schaayk, Sonsbrug, Schoonrewoerdse Wiel en De Waai. De aangekochte grond kenmerkt zich door het kleinschalige agrarische karakter, het natuur- en landschapsschoon en de cultuurhistorische waarde. Er is een grote verscheidenheid aan bossen, grienden, bloemrijke graslanden, hoogstamboomgaarden en rietlanden. En dat vormt weer een geschikte omgeving voor bijzondere planten- en diersoorten.

- Op deze pagina over het Diefdijk-gebied van het Zuid-Hollands Landschap vind je veel tips over wat er in dit gebied allemaal te zien en te doen is.

- Sinds 2011 is er een zelfbedieningskabelpontje voor fietsers en voetgangers over de Culemborgse Vaart (de vaart die langs de Diefdijk loopt).

- Tussen de Lek bij Everdingen en de Merwede bij Gorinchem vormen Diefdijk, Meerdijk, Nieuwe Zuiderlingedijk en Zuiderlingedijk samen de 23 kilometer lange Diefdijklinie. Sinds 2012 is gewerkt aan versterking van de Diefdijklinie. Dit is gecombineerd met het herstel van militair-historische elementen en verbetering van verkeersveiligheid. De Diefdijklinie voldeed als waterkering niet meer aan de gestelde eisen en moest dus verbeterd worden. Daarnaast werd de dijk als verkeersonveilig ervaren en waren er kansen om iets te doen met de rijke militaire historie waar de Diefdijk onderdeel van uitmaakt.

Eigenlijk 'knipt' de Diefdijklinie al eeuwenlang een groter gebied in tweeën. Mocht ergens in de Betuwe of in de Tieler- en Culemborgerwaarden tijdens hoogwater een dijk het begeven, dan kan het water westwaarts niet verder dan de Diefdijklinie. Zo blijft het aansluitende, grotendeels Zuid-Hollandse gebied (Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden) droog. Ook is de linie onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. En zodoende ingezet in tijden van oorlog om de vijand uit het oosten tegen te houden door het onder water zetten van de gebieden ten oosten van de Diefdijk.

Het in 2016 verschenen boekje 'De Diefdijklinie' (auteur: Chris Will, prijs €7,50) is deel 17 in de serie 'Hollandse Waterlinie Erfgoedreeks'. De rijk geïlustreerde publicatie schetst de militaire geschiedenis van de Diefdijklinie en geeft een overzicht van de tientallen opgeknapte objecten langs de linie.

- In 2014 is de Liniewacht opgericht, een groep vrijwilligers die zich inzet voor natuur en landschap van de Diefdijklinie. De vrijwilligers van de Liniewacht zijn vleermuisliefhebbers met hart voor hun omgeving. Ze onderhouden, beheren en monitoren unieke locaties van de Diefdijklinie. Naast de forten zijn dit honderden kleinere militaire objecten die in de linie liggen. Deze groepsschuilplaatsen hebben niet alleen cultuurhistorische en landschappelijke waarde. Ze hebben tegenwoordig ook een ecologische waarde. Door kleine aanpassingen in en om deze gebouwtjes kunnen vleermuizen hier nu ongestoord overwinteren. De liniewacht zorgt ervoor dat de vleermuistoegangen niet dichtgroeien, de binnenruimten voldoende vochtig blijven en dat kapotte deuren snel hersteld worden. Ook zorgen zij, door het op de juiste plek planten van struiken en of boompjes, ervoor dat deze objecten niet teveel in de zon of op de wind komen te liggen.

Langzamerhand vinden meer en meer vleermuizen de weg naar deze plekken, maar ook andere soorten zoals (overwinterende) dagpauwogen. Als landschapsbeheer worden in de winter bomen en struiken rond de groepsschuilplaatsen gesnoeid om het geschikt te houden voor vleermuizen en in de zomer worden de groepsschuilplaatsen opgeknapt en verder ingericht zodat deze weer geschikt zijn voor vleermuizen om in te overwinteren. Daarnaast worden de verblijfplaatsen klaargemaakt voor de overwinteringsperiode. De Liniewacht is een nog jonge vrijwilligersgroep, maar zeer enthousiast en gedreven. De Liniewacht is in 2014 opgericht door de Zoogdiervereniging en Stichting Landschapsbeheer Gelderland en is sinds 2017 zelfstandig verder gegaan.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over de Diefdijk (online te bestellen).

Reactie toevoegen