Overijssel

Provincie
Overijssel

overijssel_kaart_verdeling_in_regios_kopie.jpg

Kaart van de vandaag de dag meest gangbare indeling van de provincie Overijssel in regio's; roze is Steenwijkerland/Kop van Overijssel, geel is Salland, groen is Twente (met twee gearceerde gemeenten die geografisch gezien half in Salland liggen).

Kaart van de vandaag de dag meest gangbare indeling van de provincie Overijssel in regio's; roze is Steenwijkerland/Kop van Overijssel, geel is Salland, groen is Twente (met twee gearceerde gemeenten die geografisch gezien half in Salland liggen).

Overijssel gemeenten genummerd [640x480].jpg

Overijssel, de ligging van de 25 gemeenten in de provincie. Voor de namen bij de nummers: zie het hoofdstuk Status.

Overijssel, de ligging van de 25 gemeenten in de provincie. Voor de namen bij de nummers: zie het hoofdstuk Status.

OV Provincie Overijssel in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Provincie Overijssel in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Provincie Overijssel in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Overijssel

Terug naar boven

Status

- Overijssel is een provincie. De hoofdstad van de provincie is Zwolle.

- Deze provincie is vanouds verdeeld in 3 streken: Twente in het zuidoosten, de Kop van Overijssel in het noordwesten en Salland, het grote gebied tussen deze beide regio's in. Tot de Kop behoort in ieder geval de gemeente Steenwijkerland (nr. 20 op de kaart hiernaast). De gemeenten Kampen, Zwartewaterland en Staphorst (nrs. 12, 24, 19) worden doorgaans tot Salland gerekend, maar soms ook tot de Kop. Ook tussen Twente en Salland zijn er 'grensgevallen': de gemeenten Rijssen-Holten, Hellendoorn en Twenterand (nrs. 18, 9, 22) vallen bestuurlijk onder Twente, geografisch vallen ze ook deels onder Salland. De details daarvan vind je bij de beschrijvingen van de gemeenten in kwestie.

- Uit landschappelijk, natuur- en toeristisch oogpunt is er verder nog sprake van de regio's Vechtdal, IJsseldelta en Reestdal in Salland, en Waterreijk Weerribben-Wieden in de Kop van Overijssel.

- Na een reeks gemeentelijke herindelingen* zijn er nu nog 25 gemeenten in Overijssel (vóór 2001 waren dat er nog 44). Dit zijn 1. Almelo, 2. Borne, 3. Dalfsen, 4. Dinkelland, 5. Deventer, 6. Enschede, 7. Haaksbergen, 8. Hardenberg, 9. Hellendoorn, 10. Hengelo, 11. Hof van Twente, 12. Kampen, 13. Losser, 14. Oldenzaal, 15. Olst-Wijhe, 16. Ommen, 17. Raalte, 18. Rijssen-Holten, 19. Staphorst, 20. Steenwijkerland, 21. Tubbergen, 22. Twenterand, 23. Wierden, 24. Zwartewaterland en 25. Zwolle. Voor de ligging van deze gemeenten in de provincie, zie de kaart elders op deze pagina.
* De laatste grootschalige herindeling was in 2001, met 'nakomer' gem. Bathmen naar gem. Deventer in 2005.

- Voor nadere informatie over de herindelingen van 2001, zie Wet gemeentelijke herindeling West-Overijssel 2001, - Wet gemeentelijke herindeling deel van Twente 2001 en - Ingetrokken wetsvoorstel herindeling Twente 2001 (incl. voorstel Twentestad).

Terug naar boven

Ligging

De provincie Overijssel ligt in het oosten des lands. De provincie grenst in het N aan de provincie Drenthe, in het NO en O aan Duitsland, in het Z, ZW en W aan de provincie Gelderland, en in het NW aan de provincies Flevoland en Fryslân.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- De provincie Overijssel heeft ca. 510.000 huizen met ca. 1.140.000 inwoners op een oppervlakte van ca. 3.326 km2 land. Verder is er nog ca. 95 km2 water.

- Op de pagina Over Overijssel, en daarbinnen in het hoofdstuk Cijfers & Onderzoek, vind je een reeks rapporten en nieuwsberichten over uiteenlopende thema's.

Terug naar boven

Geschiedenis

Staatkundig en geografisch
De huidige provincie is in de Franse Tijd ontstaan in 1807* als departement Overijssel (vanaf 1810 'Monden van de IJssel' geheten). De grens tussen dit departement Overijssel en het departement Gelderland (vanaf 1810 'Boven-IJssel' geheten) volgde de IJssel (enclaves van de schoutambten Olst en Wijhe behoorden bij Gelderland) en de Koerhuisbeek, Schipbeek en Buurserbeek (delen van de schoutambten Diepenveen en Bathmen alsmede de richterambten Kedingen, Diepenheim en Haaksbergen gingen over naar Gelderland). Daar stond tegenover dat het departement Overijssel delen van de Gelderse buurtschappen Brammelerbroek en Lochuizen aan haar grondgebied kon toevoegen, alsmede het noordelijke deel van het eiland Schokland, dat daarvoor tot het departement Amstelland (ongeveer het huidige Noord-Holland) behoorde. (© Andreas Bartelink)
* Voorheen viel Drenthe ook onder dit departement.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze provincie, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Geschiedenis van Overijssel, plus de streken en gemeenten in deze provincie, op de site van de provincie.

- Historisch Centrum Overijssel (HCO) is het informatiecentrum voor de geschiedenis van deze provincie. Archieven, boeken, prenten, kranten, kaarten, foto's, films, video's en geluidsopnames vertellen het verhaal van de provincie van de middeleeuwen tot nu.

- "Geschiedenis is een levend element in onze samenleving. Het bepaalt mede onze identiteit en biedt inspiratie voor de toekomst. Het Historisch Centrum Overijssel (HCO) vindt het belangrijk dat de geschiedenis van de provincie voor iedereen herkenbaar en toegankelijk is. Naast het HCO spelen historische verenigingen, archiefinstellingen en andere beheerders van mooie collecties in de provincie een belangrijke rol in de zorg voor het behoud en de presentatie van het provinciale cultureel erfgoed. Om al deze kennis en bronnen te bundelen en te delen is in 2008 het project MijnStadMijnDorp gestart. In 2010 is de website gelanceerd.

Het platform MijnStadMijnDorp bestaat uit de website MijnStadMijnDorp, de digitale onderzoeksomgeving Onderzoekoverijssel.nl en het collectiebeheersysteem OpenAtlantis. Organisaties maar ook particulieren met een interessante collectie krijgen binnen MijnStadMijnDorp de mogelijkheid om hun digitale collecties te beheren in OpenAtlantis. Het gebruik van het collectiebeheerssysteem is voor non-professionele organisaties en particulieren gratis. Iedereen kan meedoen. Of je nu namens een vereniging of instelling of als particulier mooie verhalen of beeldmateriaal hebt, schroom niet en plaats het op MijnStadMijnDorp. Met elkaar maken we MijnStadMijnDorp tot een succes!"

- "De Vereeniging tot beoefening van Overijsselsch Regt en Geschiedenis (VORG) is de historische vereniging voor de provincie Overijssel. Al sinds 1858 houden wij ons bezig met onderzoek naar, publiceren over en verzamelen van zaken die gaan over de geschiedenis van onze provincie. In die tijd is er een immense collectie opgebouwd, zijn er tientallen publicaties verschenen en wordt elk jaar de bundel Overijsselse Historische Bijdragen uitgegeven. Leden van de Vereeniging komen twee keer per jaar bijeen, op de Zomervergadering en Wintervergadering. Beide keren worden bijzondere plekken in de provincie bezocht, gecombineerd met interessante lezingen."

- Cultuurhistorische Atlas Overijssel.

- Informatie over historische tijdschriften in Overijssel.

- Plaatsbeschrijvingen van plaatsen in Overijssel uit gidsen en tijdschriften uit de periode 1880-1930.

- Op de door Robert van 't Hul beheerde website Digitale Bibliotheek Overijssel worden boeken, tijdschriftartikelen en scripties geplaatst die betrekking hebben op de geschiedenis van deze provincie, en die niet of moeilijk antiquarisch verkrijgbaar zijn. Heb je zelf nog gedigitaliseerde boeken, tijdschriftartikelen of een scriptie over (een kern in) deze provincie, en wil je die op deze site laten plaatsen, dan kun je contact opnemen met de beheerder van de site.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De missie van Trendbureau Overijssel is het, door verkennen van trends, leveren van een inhoudelijke bijdrage aan het debat over relevante beleidsonderwerpen tussen maatschappelijke partners in de provincie. De trendverkenningen sluiten aan bij maatschappelijke ontwikkelingen in de provincie en bij de onderwerpen die bij provincie en lokale overheden op de agenda staan. De keuze van de onderwerpen komt tot stand in samenwerking met gemeenten, kennisinstellingen en andere instanties.

De trendstudie 'Wonen in Overijssel' (2014) bijvoorbeeld, geeft drie richtingen aan van waaruit woonprofessionals in de provincie kunnen gaan werken. UItgangspunt is dat er een grote variëteit aan woningmarkten in de provincie gaat ontstaan. Iedere regio heeft specifieke mogelijkheden. Perspectieven zijn er voor vraaggericht bouwen, de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad en bottum-up initiatieven. De teksten zijn niet alleen relevant voor de situatie in deze provincie maar ook voor de geïnteresseerden daarbuiten. De vele actuele thema’s die worden aangesneden bieden veel inspiratie om er ook in andere regio’s en gemeenten mee aan de slag te gaan. Verder zijn er trendverkenningen over onder meer landschap, adaptief beleid in verkeer en vervoer, energie, zorg en gezondheid, businessmodellen, cultuur, landbouw, binnensteden, dorpen, diversiteit, kennis, democratie, vergrijzing, economie, demografie, de stad, retail en onderwijs. Alle rapporten zijn gratis te downloaden.

- "De Omgevingsvisie Overijssel schetst onze visie op de ruimte in de provincie. Onderwerpen als ruimtelijke ordening, milieu, water, verkeer en vervoer, ondergrond en natuur komen aan bod. Ons beleid voor de fysieke leefomgeving staat in dienst van de sociaal-economische ontwikkeling van de provincie. In de Omgevingsverordening staan de regels die bij de Omgevingsvisie horen. Gemeenten en waterschappen krijgen zoveel mogelijk ruimte om binnen die regels hun plannen te maken. Wat ergens anders al is geregeld, bijvoorbeeld door het Rijk, staat er niet in."

- Overijssel kent 23 Duurzame Dorpen die sinds 2010 en 2011 duurzame ambities waarmaken. Het betreft Basse, Borne, Broekland, Delden, Dwarsgracht / Jonen, Fleringen, Hasselt, Heeten (publiekswinnaar 2010), Heino, Hellendoorn (Reggestroom), Hoonhorst (jurywinnaar 2010), Kalenberg, Laag Zuthem, Lettele, Markelo, Noord-Deurningen, Olst/Wijhe (Aardehuizen, jurywinnaar 2011), Ommerkanaal, Overdinkel, Tubbergen, Vasse (publiekwinnaar 2011), Willemsoord en Zwolle (trapjeswijk).Vele vrijwilligers zijn met kleine en grote budgetten (van 25.000 euro tot ruim 1 miljoen euro) aan de slag. Tot 2015 hadden de dorpen de tijd om hun ambities waar te maken. Zij zijn gecoacht in het behalen van resultaten door de Provincie en door bureau Stimuland.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- "Stichting De Overijsselse Molen streeft naar behoud en in goede staat houden van de molens in de provincie. Overijssel en molens horen bij elkaar. Wie het landschap van Overijssel bekijkt, kan er niet omheen. Onze molens zijn een kostbaar en onvervangbaar bezit en niet uit onze omgeving weg te denken. Ze bepalen het silhouet van een stad, dorp of streek. Molens zijn de ”bakens” in het landschap. Veel molens zijn nog wekelijks in gebruik! Met behulp van wind- of waterkracht wordt nog altijd graan gemalen, hout gezaagd en olie geslagen. Tevens zijn er bij diverse molens molenwinkels, waar je de ambachtelijk gemaakte producten kunt kopen. Bezoek eens een molen en je bent daarna een spannende en leerzame ervaring rijker. Je zult ontdekken dat molens fascinerende, ambachtelijke werktuigen zijn. Je realiseert je dan wellicht dat het beheren en beschermen van deze waardevolle en vooral karakteristieke monumenten ook jouw zorg en aandacht verdient. Om ook de generaties na ons te kunnen laten genieten van deze unieke ”levende” monumenten, is het behoud hiervan noodzakelijk."

- "De Overijsselse Kastelen Stichting (OKS) spitst zich toe op het ondersteunen van kleinschalige projecten ter behoud van het unieke karakter van monumentale gebouwen en hun landgoederen. Anders dan de naam doet vermoeden beschikt de Overijsselse Kastelen Stichting zelf niet over een Kasteel of Havezathe. Dat neemt niet weg dat het in de toekomst denkbaar is dat een gebouw wordt verworven om het te behoeden voor verval, om na verantwoorde restauratie weer van de hand te worden gedaan (zoals bij Havezathe Herinckhave). Het spreekt voor zich dat deze manier om de doelstelling te verwezenlijken afhankelijk is van de besteedbare middelen, en reeds daarom aankoop en restauratie eerder uitzondering dan regel zal zijn.

In 2011 heeft de Provincie een inventarisatie (door Albers Adviezen en Lantschap) laten uitvoeren naar landgoederen in Overijssel. Het onderzoek onderstreept het belang van het bestaan van de Overijsselse Kastelen Stichting, om waar nodig ondersteuning te bieden. Immers: In vergelijking met de rest van Nederland kent deze provincie veel historische landgoederen. Geen wonder dat Overijssel bekend staat als "de tuin van Nederland". Historische landgoederen zijn de oudste landgoederen van voor 1850 en de ontginnings- en fabrikantenlandgoederen van 1850-1960. De grote dichtheid aan landgoederen is te verklaren door de aanwezigheid van oude bestuurscentra, de grote welvaart van de steden Zwolle en Deventer en de  ontwikkeling van de textielindustrie in Twente.

Overijssel kent 662 bestaande landgoederen. Tijdens het onderzoek zijn maar liefst 175 verdwenen landgoederen opgespoord. Reden te meer om er in de toekomst voor te zorgen dat monumentale gebouwen met de daarbij behorende landgoederen worden behoed voor verval, ondergang of te voorkomen dat deze te veel aan karakter inboeten. De bestaande landgoederen beslaan samen een oppervlakte van 34.000 ha. Dit is 10% van de oppervlakte van de provincie en 25% van de ecologische hoofdstructuur. Van de Overijsselse bossen ligt 40% op landgoederen en 8% van de landbouw in de provincie heeft plaats op landgoederen. De ondersteuning van de aanvragen worden bekostigd uit het rendement van het bescheiden vermogen van de stichting. De Overijsselse Kastelen Stichting heeft de administratieve ondersteuning ondergebracht bij Het Oversticht."

- Op de site van de Overijsselse Grenspalen Verzamelaars Club OGVC vind je honderden beschrijvingen en afbeeldingen van grenspalen uit de regio.

- "Wat is de waarde van een kerkgebouw, een kloostere, een synagoge of een moskee? Is het alleen maar een merkteken in het landschap? Een afwisseling van het stadsgezicht? Een sta-in-de-weg die alleen maar geld kost? Ieder bedehuis heeft een religieuze waarde voor de gelovigen die daar hun geloof beleven. Daarnaast is er ook een monumentale functie: het bepalen van het beeld, het oproepen van (oude) historie, het markeren van levenswijzen. Hoe belangrijk is het om geschiedenislijnen vast te leggen, zodat mensen daar later op kunnen teruggrijpen of er nú een beter begrip door krijgen. Er is ook een zakelijk aspect. Niet altijd zijn de beheerders of eigenaren in staat het gebouw verantwoord te onderhouden.

Stichting Bedehuizen Overijssel en Flevoland stelt zich ten doel het bevorderen van de belangstelling voor kerken, kloosters, kapellen, synagogen en moskeeën uit alle tijden in deze provincies, evenals - voor zover wenselijk geacht - de instandhouding daarvan. Niet alleen oude kerken vallen hier onder, er is een bewuste keuze gemaakt ook de moderne en nieuwere bedehuizen in het aandachtsgebied op te nemen. Ook de bescherming van bedreigde bedehuizen of inventarisstukken, die kunsthistorische betekenis hebben of cultuurhistorisch van belang zijn, staat hoog in het vaandel. Een van de manieren waarop de stichting haar doel tracht te bereiken is door het publiceren over bedehuizen en hiermee samenhangende onderwerpen in de betreffende provincies. Jaarlijks verschijnen 2 à 3 bulletins. Donateurs ontvangen de nieuwe uitgaven gratis en hebben korting op uitgaven uit voorgaande jaren."

- Site over een aantal begraafplaatsen in Overijssel.

- Buitenplaatsen in Overijssel.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Al sinds 1991 is er op 5 mei jaarlijks het Bevrijdingsfestival Overijssel in Zwolle.

- Aan de eendaagse wielerklassieker Ronde van Overijssel (op een zaterdag begin mei, in 2019 voor de 67e keer) nemen ca. 20 ploegen deel uit ca. 7 verschillende landen. De wedstrijd over ca. 200 km is een zogeheten 1.2 koers op de internationale kalender van de UCI.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Gedetailleerde informatie over ontstaan en ontwikkeling van de regionale landschappen in de provincie, vind je in de - via de link online te lezen - studie Ontgonnen Verleden. Historisch-geografische regiobeschrijvingen betreffende de provincie Overijssel (114 pagina's, Ministerie van LNV, 2009).

- "In onze provincie komen veel planten, dieren en leefgebieden (habitats) voor. Maar hoe staat het daar nu mee? Op verzoek van Provinciale Staten hebben wij, Gedeputeerde Staten, een eerste, beperkt, overzicht gemaakt van de staat van de biodiversiteit in Overijssel (april 2019). Wij hebben het dan over de verscheidenheid aan dieren, planten en habitats in onze provincie. Hiermee geven wij inzicht in de vraag hoe het er voor staat met de natuur in onze provincie. En hoe staat het daarmee? Voor bepaalde soorten zien we herstel, maar voor andere soorten nog niet.

Met ons beleid voor het Natuurnetwerk Nederland (NNN) in Overijssel, Natura 2000-gebieden, agrarisch natuurbeheer en aanvullende maatregelen uit het programma 'Natuur voor elkaar' versterken wij de biodiversiteit in de provincie. Niet overal herstellen de soorten zich. Wij benoemen op diverse plaatsen in deze rapportage de oorzaak van de achteruitgang van de biodiversiteit die met name in het agrarisch cultuurlandschap zichtbaar is. De oorzaken hebben meestal betrekking op vermesting, verzuring, verdroging en versnippering. De intensivering van het (agrarisch) landgebruik speelt een belangrijke rol. Deze oorzaken zijn nog niet structureel opgelost, maar er zijn al wel stappen gezet om de kwaliteit van onder andere water en lucht te verbeteren. Er zijn nog veel verschillen tussen de soorten. Bij de een is de achteruitgang nog niet gestopt (weidevogels) en de ander begint te herstellen (otter). Structureel herstel vraagt veel tijd en een lange adem.

In deze rapportage maken wij onder meer gebruik van indicatoren (maatstaf voor de biodiversiteit) van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Daarmee kunnen we de stand van de biodiversiteit tussen de verschillende soortgroepen en leefgebieden in Nederland vergelijken. Het is nog wel nodig deze indicatoren verder te ontwikkelen en aan te vullen, want ze leveren niet in alle gevallen een volledig beeld. Daar werken we de komende jaren nog aan. Diverse provincies hebben deze indicatoren al gebruikt in hun rapportage over de biodiversiteit.

Overijssel kent een grote afwisseling in landschappen. Variatie in landschappen betekent ook een variatie in soorten. Dat maakt de provincie uniek. Het gaat hierbij onder meer om het grootste laagveenmoeras in Europa, de Wieden en de Weerribben in het noordwesten, en de stuwwallen van de Sallandse Heuvelrug en Oldenzaal in Twente. Er is sprake van grote meren en plassen, heide, stuifzanden, bossen en beken. De provincie wordt doorsneden door grote en kleine wateren: IJssel, Zwarte Water, Vecht, Reest, Regge, en Dinkel, elk met hun eigen kenmerken. In de provincie liggen ook belangrijke hoogveengebieden met kenmerkende planten en dieren. Het gaat hier om Haaksbergerveen, Aamsveen, Witte Veen, Engbertsdijksvenen en Wierdenseveld. Ook komen in onze provincie een groot deel van de zeldzame en soortenrijke blauwgraslanden voor. De totale oppervlakte van het Natuurnetwerk in de provincie bedraagt ca. 62.500 hectare." (aldus de inleiding van het hierboven gelinkte rapport)

- Sinds eind april 2019 ligt er een breed gedragen plan dat de toekomst van natuur en landbouw in de provincie moet veiligstellen. Het pamflet 'De tijd is rijp en groen. Deltaplan biodiversiteitsherstel Overijssel' vormt een routekaart voor een gestaag herstel van biodiversiteit. Het plan is opgesteld door boeren, wetenschappers, particuliere grondeigenaren en natuur- en milieuorganisaties. De Overijsselse politiek is gevraagd dit plan te betrekken in het coalitieakkoord. In het pamflet wordt uiteengezet wat ervoor nodig is om de productie van goed en veilig voedsel in balans te brengen met de zorg voor het landschap, biodiversiteit en vruchtbare bodems. 'Dit is ons toekomstbeeld van de landbouw in Overijssel. Bij deze manier van produceren horen faire vergoedingen en passende wet- en regelgeving', stellen de 14 partners die het pamflet samen hebben geschreven.

Aan Provinciale Staten wordt gevraagd om te investeren via 2 stromen, te weten het het 'Lab Natuurinclusieve landbouw' en de 'stimuleringsregeling biodiversiteitsherstel Overijssel'. In het Lab Natuurinclusieve landbouw wordt gezocht naar ecologische en economische verdienmodellen voor boeren. De stimuleringsregeling biodiversiteitsherstel moet gestalte krijgen in een vrijwillige, 6 jaar durende regeling, waarbij boeren een deel van hun grond omzetten in landbouwgrond met natuur, waarvoor zij een vergoeding ontvangen. De regeling betekent publieke betaling voor groene maatschappelijke diensten naast betaling uit de markt. In het plan wordt uitgegaan van een fundamentele ombuiging van het huidige landbouwsysteem. Dat vergt een langdurig proces waarbij een financiële impuls van 6 miljoen euro per jaar wordt gevraagd, voor de komende 6 jaar. (bron: LTO Noord, 26-4-2019)

- De provincie wil samen met overheden, organisaties, burgers en ondernemers werken aan meer bruikbaar groen in steden en dorpen. In dit kader laat de provincie een Omgevingsscan Groene Steden en Dorpen uitvoeren. Deze scan geeft een overzicht van vergroeningsprojecten die in de provincie lopen of op stapel staan. Daarnaast biedt ze handvatten om het proces naar meer bruikbaar groen in steden en dorpen te versnellen. De Omgevingsscan bestaat uit gesprekken met alle gemeenten in de provincie, projectbezoeken en diepte-interviews met betrokken personen en partijen. Het resultaat is een breed toegankelijke publicatie die inzicht biedt in de Overijselse vergroeningspraktijk en lessen en ervaringen van initiatiefnemers en overheden deelt. Gekoppeld aan de uitkomsten van de Omgevingsscan organiseert RUIMTEVOLK een intervisiesessie voor Overijselse gemeenten. RUIMTEVOLK voert deze Omgevingsscan uit in opdracht van de Provincie en in samenwerking met Natuur & Milieu Overijssel (NMO). (bron: RUIMTEVOLK, september 2018)

- Natuurgebieden in Overijssel van Natuurmonumenten.

- In het Natuurbeheerplan Overijssel 2019 staat waar de provincie welke natuur wil stimuleren. Er wordt gewerkt met doelen per leefgebied. De leefgebieden zijn begrensd op basis van het voorkomen van diersoorten van provinciaal belang of voorkomend in de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn, en waarbij het agrarisch natuurbeheer kan bijdragen aan de instandhouding van deze diersoorten. Het natuurbeheerplan bevat criteria hoe deze doelen door de collectieven moeten worden gerealiseerd.

- Het Overijssels Particulier Grondbezit (OPG) verenigt de particuliere eigenaren van het buitengebied in deze provincie en stimuleert een duurzame en rendabele exploitatie. Het gaat om eigenaren van landbouwgronden, bossen en natuur, vaak in een rijke schakering: een verweven landschap met een hoge biodiversiteit, gepositioneerd tussen de grootschalige landbouw en de grootschalige 'wilde' natuur. De ruim 260 leden van OPG zijn gezamenlijk eigenaar van 37.000 ha. bos-, natuur- en landbouwgrond. Dat is meer dan 10 procent van de oppervlakte van de provincie.

- Landschap Overijssel beschermt, beheert en ontwikkelt natuur en landschap met kwaliteit voor mens, plant en dier zodat het er goed leven is. Daarnaast organiseren zij allerlei activiteiten om het landschap te beleven. Het is een organisatie met deskundige beroepskrachten en vrijwilligers, die zich met hart en ziel inzetten voor het landschap in de provincie. Wat doen ze zoal concreet?: ze beheren en ontwikkelen het streekeigen landschap in de provincie. Ze onderhouden en herstellen bijvoorbeeld landschapselementen, zoals houtwallen, poelen en boomgaarden; ze delen hun kennis met iedereen die zich betrokken voelt bij het landschap. In hun kennisbank leer je bijvoorbeeld hoe je een fruitboom snoeit; ze beheren en ontwikkelen natuur. Dat doen ze in de eigen natuurterreinen.

Ze maken zich ook hard voor biodiversiteit in de groenblauwe dooradering van het landschap; ze stimuleren natuur op de plekken waar kansen liggen. Gronden die wachten op hun definitieve ontwikkeling bieden mooie kansen voor tijdelijke natuur. Pioniersoorten ontwikkelen zich bijvoorbeeld voorspoedig op Bedrijventerrein Eeserwold bij Steenwijk; ze organiseren excursies, activiteitendagen en tentoonstellingen om mensen de waarde van natuur en landschap te laten beleven. Ze willen mensen er daarmee bewust van laten worden hoe natuur en landschap ontstaan en zich ontwikkelen; ze organiseren praktische cursussen. Bijvoorbeeld over hoe je op je eigen erf een hoogstamboomgaard aanlegt of onderhoudt, zoals de cursus hoogstamfruit snoeien.

- IVN Overijssel is uitvoerder van landelijke campagnes als Gezonde Schoolpleinen, Groen Dichterbij, Groene Loper en Woordvoerders voor de Natuur. Het IVN is verantwoordelijk voor de coördinatie en uitvoering van communicatie- en educatie-activiteiten in de Overijsselse Nationale Parken Weerribben-Wieden en Sallandse Heuvelrug en werkt samen met Natuur en Milieu Overijssel (NMO). NMO ondersteunt de lokale IVN afdelingen. Op de site vind je o.a. welke (ca. 15) lokale en regionale IVN-afdelingen er zijn in de provincie.

- In 2018 is in de provincie het project 'stimulering bosomvorming bij eigenaren van kleine percelen' opgestart. In dat jaar zijn bij 24 boseigenaren kleine naaldbospercelen omgevormd naar loofbos. Het gaat om in totaal 24 ha grond, waarop ca. 60.000 loofbomen zijn aangeplant. Het doel van het project is meer grondwater in het gebied vasthouden, de natuurwaarden verbeteren en de zoetwatervoorziening in Oost-Nederland in de toekomst verzekeren. Daarbij levert loofbos een vergrote grondwateraanvulling tot 150 à 200 millimeter per jaar door geringere verdamping. Juist in droge periodes is dat zeer waardevol. Het stimuleren van meer loofbos is een proefproject van Landschap Overijssel, Provincie Overijssel, Vitens, de waterschappen Vechtstromen en Drents Overijsselse Delta, in samenwerking met Bosgroep Noordoost Nederland en het Overijssels Particulier Grondbezit (OPG). (bron: Waterschap Vechtstromen, 22-2-2018)

- De zogeheten 'Rood voor Rood regeling' in de provincie heeft veel effect. Het instrument draagt bij aan de sloop van een derde van de leegstaande agrarische bebouwing in de provincie. Per nieuw gebouwde woning via Rood voor Rood is ongeveer 1000 m2 aan stallen gesloopt. Dit blijkt uit onderzoek van de provincie en Bureau Feddes - Olthof Landschapsarchitecten. Met Rood voor Rood kunnen particulieren en ondernemers oude stallen laten verwijderen in ruil voor een bouwrecht voor een woning. Het instrument heeft in de huidige praktijk twee belangrijke doelen; het bevordert de sloop van leegstaande landschapontsierende bebouwing - vaak verouderde leegstaande stallen - en het verbetert de ruimtelijke kwaliteit in het landelijk gebied van Overijssel.

"Het onderzoek toont aan dat Rood voor Rood een breder bereik heeft dan alleen slopen. Het draagt ook bij aan de sanering van asbestdaken, investeringen in duurzame energie, aan economische en sociale verandering in de groene omgeving. Wel kunnen de mogelijkheden uit ons beleid voor kwaliteitstoevoegingen beter worden benut. Wat dat betreft mag de Rood voor Rood regeling ook vragen om meer ondernemerschap van de initiatiefnemer. En van ons overheden aandacht voor begeleiding bij de uitvoering", aldus gedeputeerde Monique van Haaf bij de presentatie van het rapport in mei 2018. De provincie werkt samen met gemeenten aan een handreiking voor initiatiefnemers. Voor nadere informatie zie het rapport 'Rood voor Rood Impuls voor de ruimtelijke kwaliteit van het landelijk gebied'. (bron: Provincie Overijssel, 9-5-2018)

- "Door het ontstaan van nieuwe natuur nemen orchideeën in Overijssel toe. Verschillende soorten orchideeën zijn sinds een dip in de jaren tachtig bezig met herstel en hun aantal neemt toe. In de nieuwe natuur zijn in totaal 10 soorten orchideeën gevonden. Vooral nieuwe natuur in de vorm van heide, hooilanden en moeras zijn kansrijk voor orchideeën. Van de 36 soorten orchideeën die in Nederland voorkomen groeien er 16 in deze provincie. Orchideeën worden steeds vaker gezien in nieuwe natuur. Nieuwe natuur ontstaat doordat landbouwgebieden zijn omgevormd tot natuurgebieden. Door bemesting, ontwatering en te vroeg maaien groeit de plant niet meer op boerenland, maar wordt wel vaker gevonden in wateropvanggebieden en langs infrastructuur zoals de snelweg A1. Veel wilde orchideeën in Nederland mogen niet worden geplukt; de soorten zijn wettelijk beschermd binnen de Wet Natuurbescherming.

Orchideeën die het meest voorkomen in nieuwe natuur zijn de Rietorchis, de gevlekte Rietorchis en de gevlekte Orchis. De afgelopen jaren zijn twee soorten orchideeën voor het eerst waargenomen in Overijssel: de Bijenorchis en Harlekijnorchis. De Bijenorchis is voor het eerst gezien bij De Lutte. Deze soort heeft zich de afgelopen 15 jaar van het zuiden naar noorden van ons land verplaatst, wat samen lijkt te hangen met de klimaatverandering. De Harlekijnorchis heeft zich gevestigd in een hooiland bij Steenwijk." (bron en voor nadere informatie zie Provincie Overijssel, mei 2019)

- "Waterschap Drents Overijsselse Delta maait haar dijken vanaf 2019 'bijvriendelijk', door ze gefaseerd te maaien. Concreet betekent dit dat we een aantal gedeelten van de waterkeringen op een ander tijdstip maaien dan voorheen. Doel is dat hierdoor gedurende het groeiseizoen altijd bloemen voor insecten (bijen) aanwezig zijn en we hiermee een bijdrage leveren aan de biodiversiteit. We passen het ‘bio-maaien’ toe op de volgende dijken, allemaal in Overijssel: tussen Deventer en Den Nul, de Langenholterdijk bij Zwolle, nabij Zalk, de Vechtdijk bij de Zwolse woonwijk Berkum en de nieuwe dijken van het Reevediep bij Kampen. Dit zijn allemaal dijken die we zelf in onderhoud hebben.

De betreffende dijken zijn opgedeeld in vakken van ongeveer 300 meter lang. Dit heeft onder andere te maken met grondbijen. Deze zoeken globaal hun voedsel in een straal van 150 meter van hun nestplaats in de grond. Elke keer wordt een vak van 300 meter gemaaid, waarna het volgende vak blijft staan tot de volgende maaironde. De te hanteren maairondes vinden plaats in de maand mei en in de periode tussen 15 juni en 15 juli. De vakken die als eerste zijn gemaaid, bieden in juni en in een gedeelte van de zomer weer voldoende bloemen voor de insecten. De vakken die in de tweede maaironde worden gemaaid, bieden in de rest van de zomer weer voldoende bloemen. Naast het profijt voor de bijen en de biodiversiteit kunnen ook recreanten op en langs de dijken genieten van een bloemrijke dijk. De laatste maaibeurt in september is voor alle dijken weer gelijk. We hebben verschillende afspraken en intentieverklaringen ondertekend die bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit. Voor alle intenties geldt dat het niet tot significant extra kosten mag leiden. In najaar 2019 besluit het bestuur of dat zo blijft of dat het meer wil bijdragen aan het verbeteren, herstellen en in stand houden van de biodiversiteit." (bron: Waterschap Drents Overijsselse Delta, mei 2019)

Terug naar boven

Beeld

- Atlas van Overijssel.

- Mooi Overijssel is hét online videoplatform voor historisch en nieuw beeldmateriaal van deze provincie. De website en apps zijn gevuld met mooi materiaal uit de archieven van RTV Oost, actuele videoreportages, video's van YouTube en Vimeo en ingestuurde video's.

- © van de eerste kaart op deze pagina: Provincie Overijssel, van de tweede kaart: Wikipedia.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Overijssel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Provincie: - Officiële site van de Provincie Overijssel.

- Kleine kernen: - Ruim 130 plaatselijke belangenorganisaties, dorpshuisbesturen en lokale initiatiefgroepen hebben zich verenigd in de Overijsselse Vereniging van Kleine Kernen (OVKK). Samen met haar leden werkt de OVKK aan een duurzaam en leefbaar platteland. Dit doen ze door bewoners te stimuleren om zich in te zetten voor de leefbaarheid van hun dorp. De OVKK faciliteert betrokkenheid en participatie van bewoners bij activiteiten voor de leefbaarheid. Via uitwisseling van kennis en informatie, maar ook door bewoners te betrekken bij leefbaarheidsprojecten, krijgen lokale initiatieven een kans. De OVKK fungeert ook als intermediair in het leefbaarheidsnetwerk van initiatiefnemers, maatschappelijke organisaties en overheden. Door het leggen van verbindingen tussen initiatieven, kennis en expertise wordt de synergie in het netwerk versterkt. Lokale initiatieven krijgen meer kans en de participatie in de samenleving wordt vergroot.

- Ideeëncommunity: - Via de site JIJ & Overijssel kun je de provincie een tikkeltje mooier maken door jouw goede idee, mooie droom, tof project of slimme plan online te delen met andere inwoners van de provincie. Andere bezoekers op het platform kunnen jouw idee ondersteunen, zich er bij aansluiten, het delen of jouw idee nog beter maken door een reactie toe te voegen. Hoe meer energie het idee krijgt, hoe prominenter het op de site zichtbaar is. Maak je droom ook waar. Start ook online je eigen initiatief op.

- Muziek: - Als het symfonieorkest voor Overijssel staat het in 1933 opgerichte Orkest van het Oosten te Enschede midden in de Overijsselse samenleving. Het orkest maakt hoogwaardige klassieke muziek voor iedereen en brengt mensen met elkaar én met muziek in verbinding. Daarnaast is het orkest een enthousiaste en professionele begeleider van koren en opera en onderneemt het tal van initiatieven voor muziekeducatie. Zo draagt het Orkest van het Oosten bij aan de kwaliteit van leven en van het vestigingsklimaat in de provincie.

- Sport en bewegen: - Sportservice Overijssel is het provinciale servicepunt voor sport en bewegen. Samen met vele partners werken zij continu aan de randvoorwaarden voor een zo optimaal mogelijk sportklimaat in de provincie. Hun doel is zoveel mogelijk inwoners de kans te geven om (blijvend) te sporten en te bewegen. Het accent ligt daarbij vooral op de breedtesport.

- Op de site Sportwijzer Overijssel is een overzicht van het sport- en beweegaanbod voor zowel 50+ als voor mensen met een beperking en/of chronische aandoening in de provincie te vinden.

- KNSB gewest Overijssel (schaatsen).

- Duurzaamheid/klimaat: - De in 2017 opgerichte stichting Climate Campus, kennis- en innovatienetwerk in Oost-Nederland, wil werk en vaart maken met klimaatadaptatie. Ruim 40 organisaties en bedrijven uit de IJssel-Vechtdelta en daarbuiten zijn uit op nieuwe kennis en innovaties voor een klimaatbestendige leefomgeving die ze samen met overheden, corporaties en zorginstellingen willen ontwikkelen. Bijzonder is dat bedrijven en inwoners in buurten en straten nadrukkelijk worden uitgenodigd als ervaringsdeskundigen en leveranciers van vraagstukken rond klimaatbestendig wonen, werken, ontwikkelen en ondernemen.

Meer dan 50 procent van de bebouwing en leefomgeving in de regio is eigendom van particuliere woningbezitters en private partijen. "Als we oplossingen en innovaties ontwikkelen voor het ‘nieuwe klimaat’ moeten we de omgeving betrekken", stelt het stichtingsbestuur. De nieuwe weersextremen kunnen immers tot grote schade en problemen leiden en de economie aantasten. Andersom; als je nu de leefomgeving aanpast en samen nieuwe oplossingen verzint, kan dat een enorme economische boost geven. Te vergelijken met de economische ontwikkeling die zich eerder voltrok bij de transitie van kolen naar gas.

Het in maart 2018 gepresenteerde actieplan bevat ideeën en oplossingen die in 2018-2019 door themagroepen verder worden uitgewerkt tot oplossingen voor klimaatbestendige delta’s. Een Innovatieagenda richt zich bijvoorbeeld op initiatieven voor Citizens’ Scienceprojecten zoals SensHagen. Hier draait het om inwoners in de Zwolse nieuwbouwwijk Stadshagen die met sensoren in hun tuin het KNMI en RIVM helpen om data te verzamelen rond stadsklimaat en fijnstof. O.a. Provincie Overijssel, Waterschap Drents Overijsselse Delta en de gemeenten Kampen, Zwartewaterland en Zwolle zijn partners van de Climate Campus. Zij juichen de ontwikkeling van Climate Campus toe als kenniscentrum in de regio met betekenis voor de IJssel-Vechtdelta en zelfs voor Nederland en Europa.

- In 2018 heeft de Provincie Overijssel zich aangesloten bij het samenwerkingsverband Green Deal Groene Daken. Zij wil hiermee bijdragen aan de ontwikkeling en verspreiding van kennis over groene daken, waarmee zij partners zoals gemeenten, woningcorporaties en bedrijventerreinen beter kan helpen bij de toepassing ervan. Dit past binnen de provinciale natuur- en klimaatambities en bij de ingezette acties om steden en dorpen te helpen met thema’s als vergroenen, natuurinclusief bouwen, verminderen van hittestress en biodiversiteit. Groene daken dragen daar allemaal aan bij. Daarnaast zorgen zij voor het bufferen van water, het afvangen van fijnstof, het isoleren van gebouwen, ze bieden ruimte voor recreatie en ontspanning en verlengen de levensduur van de beschermde dakbedekking.

Hester Maij, gedeputeerde natuur: “Green Deal Groene Daken sluit goed aan bij onze provinciale ‘Natuur voor Elkaar’ ambities. Met groene daken wordt de woon- en leefomgeving aantrekkelijker. Groene daken zijn ook plekken waar planten- en diersoorten die bij of op gebouwen leven van profiteren, bijvoorbeeld als nest- en foerageerplek.” Bert Boerman, gedeputeerde water: “Groene daken zijn een relatief eenvoudige manier om antwoord te geven op de klimaatverandering. Daarmee zetten we snelle stappen om voorbereid te zijn op de klimaatverandering met hete zomers, zoals die van dit jaar, en extreme regenval.” (bron: Provincie Overijssel)

- Wonen en ondernemen: - "Wie droomt er niet van elke dag rust, ruimte en groen om zich heen? Genieten van de rust en ruimte buiten de stad? Landschap als tuin of als bedrijfsomgeving? Onbereikbaar? Niet in Overijssel. Voor wie een plan heeft voor een woning of onderneming, en daarbij de mooie omgeving nog mooier wil maken, biedt deze provincie kansen. Laat je inspireren door mooie voorbeelden. Laat je inspireren door de successen van mensen die voor hun droom gingen. Ervaar wat er bij komt kijken (en dat is best wel veel. Maar de aanhouder wint). Leer van de weg die zij hebben afgelegd. Geniet van wat het heeft opgeleverd. Aan woongenot. Aan een aansprekend bedrijf. Aan nieuwe energie en economie. En vooral: aan de mooie omgeving die nog mooier is geworden. BuitenkansenOverijssel wil laten zien dat het kan in deze provincie. Niet altijd. Niet overal. Dat zou niet goed zijn. Maar de deur staat open voor goede ideeën met meerwaarde voor de omgeving. Kom op verkenning."

Reactie toevoegen