Wierden

Plaats
Dorp en gemeente
Wierden
Twente
Overijssel

gemeente_wierden_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Wierden anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Wierden anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Wierden

Terug naar boven

Status

- Wierden is een dorp en gemeente in de provincie Overijssel, in de streek Twente.

- Wapen van de gemeente Wierden.

- Onder de gemeente Wierden vallen naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Enter en Hoge Hexel, en de buurtschappen Enterbroek, Het Loo, Huurne, Notter en Zuna (tweelingbuurtschap), Rectum en Ypelo (tweelingbuurtschap) en Zuidermaten-Bullenaarshoek. Dit zijn 3 dorpen en 8 buurtschappen in totaal. Notter en Zuna hebben beide een eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek en in de gemeentelijke Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG) en zijn daarmee formele woonplaatsen. De buurtschappen Het Loo, Huurne en Rectum vallen onder het dorp Wierden, en de buurtschappen Enterbroek, Ypelo en Zuidermaten-Bullenaarshoek vallen onder het dorp Enter.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Wierden.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1298-1304 / ca. 1310 / 1334 / 1402 Wederden, 1323 Wederdem, 1450 Weerden, 1551 en 1665 Wijrden.

Naamsverklaring
Er is een verklaring die uitgaat van Wederdheem*, heem 'woonplaats, woning' van de persoon Widhard, maar de genitief-s ontbreekt en de aanwijzingen voor een heem-naam zijn uiterst zwak. Een andere verklaring reconstrueert Wiþar-iþum* '(nederzetting) bij de kudde rammen', vergelijk Valkenswaard.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Wierden ligt W van Almelo, NW van Delden, NO van Markelo en O van het Nationale Park De Sallandse Heuvelrug, en grenst verder in het N aan Daarle, in het O aan Vriezenveen en Bornerbroek, in het Z aan Goor en in het W aan Rijssen, Nijverdal en Hellendoorn. Z door de gemeente loopt de A1, centraal-oostelijk de A35. De gelijknamige hoofdplaats ligt centraal tot O in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Wierden 751 huizen met 4.722 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp met buurtschap Hoge Hexel samen 264/1.704 (= huizen/inwoners), dorp Enter met buurtschap Enterbroek samen 299/1.855 en de buurtschappen Notter 58/367, Zuna 36/228, Rectum 59/339 en Ypelo 35/229.

- Per 1-7-1955 is 554 hectare met 2.365 inwoners afgestaan aan de gemeente Hellendoorn. Het betrof een O deel van de kern Nijverdal, die door haar groei deels in de gemeente Wierden was komen te liggen. (onder de link kun je zien welk gebied het betrof. © van de bewerkte plattegrond: Andreas Bartelink)

- Tegenwoordig heeft de gemeente Wierden ca. 9.000 inwoners met ca. 23.500 inwoners, waarvan ca. 6.000 huizen met 15.000 in het gelijknamige dorp.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Wierden, kun je terecht bij Stichting Historische Kring Wederden. "De stichting is eind 1995 opgericht met de bedoeling de kennis van het eigen dorp en volk te bevorderen en belangstelling te wekken voor datgene wat er door cultuur en natuur gerealiseerd is. Hoe brengen we dit tot stand? We leggen door onderzoek verkregen kennis, resultaten uit onderzoek of eigen ervaring schriftelijk, dan wel op film, foto, video etc. vast; we doen verslag van onze opgedane kennis door middel van publicaties, het houden van lezingen, excursies en exposities. Archiefmateriaal, goede gebruiksvoorwerpen, oude Wierdense (familie)foto's die het waard zijn om bewaard te blijven, kunnen na telefonisch contact met een van onze bestuursleden worden ingebracht. Onze opslagruimte is beperkt. Daardoor kunnen we grote materialen slechts incidenteel opnemen. We hebben een heemkamer in de van Buurenstee, Appelhofdwarsstraat 2. Je bent er van harte welkom op woensdag en donderdag van 14.00-17.00 uur, vrijdag van 14.00-20.00 uur en zaterdag van 11.00-16.00 uur. Op afspraak via het secretariaat zijn er ook mogelijkheden op andere tijden en/of dagen. Gratis toegang, inclusief koffie of thee!"

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Er wordt al vele jaren gesproken over verbreding van de verbinding van Enschede naar Zwolle, de A35/N35. Bij Nijverdal wordt is weg al gereconstrueerd. Zie verder aldaar. De komende jaren komt de 'bottleneck' tussen Wierden en Nijverdal aan de beurt.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Wierden heeft 13 rijksmonumenten.

- Wierden heeft 14 gemeentelijke monumenten.

- Gevelstenen in Wierden.

- Stichting Behoud van 't Oud is opgericht door een groep verzamelaars van cultuurhistorisch waardevolle spullen. Zij stellen deze ten toon in vitrinekasten op diverse locaties in Wierden en omliggende kernen. Ze zijn ook plannen aan het uitwerken om te komen tot een museum.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Het Outdoor Wierden & the Dutch Youngster Festival (juni) is een 2 weken durend internationaal springconcours. 1e week CSI1* en CSI2* springwedstrijden, gevolgd door jeugdwedstrijd Dutch Youngster Festival met o.a. landenwedstrijden.

- De Wierdense Zomerfeesten staan ook bekend als Wiezo (gedurende 4 dagen in juli, in 2020 voor de 49e keer). Het festijn heeft zijn naam en faam te danken aan het open karakter en de vele activiteiten die er gedurende 4 dagen plaats vinden. Je kunt er gratis genieten van allerlei activiteiten zoals de grootse 3-daagse Markt van Wierden, de Kunstmarkt, Your Local Wiezo Market, Pasar Maluku, kinderfestiviteiten, seniorenmiddag, straatmuzikanten, optredens van allerlei bands, landelijk bekende artiesten en de Wiezo Sunday Afternoon.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2014 is een MTB-route van ca. 30 km rond Wierden aangelegd.

- Ooit was het Wierdense Veld in het uiterste westen van de gemeente Wierden, grenzend aan het Hellendoornse dorp Nijverdal, een nat terrein waar veel hoogveen groeide. Doordat het gebied lang niet meer zo nat is als voorheen, is het aan het dichtgroeien. Maar juist die openheid moet behouden blijven. Om dichtgroeien te voorkomen, loopt er 's zomers een kudde van ruim 400 Veluwse Heideschapen rond die het gebied begrazen. Maaien, plaggen en begrazing voorkomen helaas niet voldoende dat de verbossing plaats vindt. Om de heide als waardevol (cultuur)landschap, zowel wat haar openheid als typische flora en fauna betreft, te behouden heeft Landschap Overijssel daarom in 2010 grove dennen, berken en oprukkende bosranden in het gebied gekapt. Zij vormden namelijk een groot probleem voor aanwezige soorten van zure vennen, vochtige en droge heide.

Om verdroging van de heide op het Wierdense Veld tegen te gaan, moet water langer worden vastgehouden. Daarom zijn hier in 2011 sloten en greppels gedempt, is begroeiing verwijderd en is aan de oostkant van het 450 hectare grote natuurgebied een scherm in de bodem geplaatst. De maatregelen zijn genomen op initiatief van Landschap Overijssel. De beheersorganisatie ziet op het Wierdense Veld graag het hoogveen terugkeren. Een hoger waterpeil zal leiden tot de terugkeer van de waterveenmos en de vorming van hoogveen stimuleren.

In het Wierdense Veld is in 2015 de hoogveenglanslibel teruggekeerd. Deze libel is afhankelijk van goed ontwikkeld hoogveen en profiteert van de vernattingsmaatregelen die er de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden. De hoogveenglanslibel was tot voor kort alleen bekend van enkele hoogveengebieden op de grens met Duitsland, een locatie in Noord-Brabant en een locatie in Limburg. - Filmpje over het Wierdense Veld door John M. Pieper.

- In februari 2018 hebben Brandweer Twente, Brandweer IJsselland en Landschap Overijssel stukken van het Wierdense Veld W van Wierden, N van de spoorlijn, gecontroleerd laten afbranden. In totaal zijn er 3 vakken van ongeveer 0,5 hectare afgebrand. Het branden moet de eentonige grasgroei terugdringen waardoor de heide meer kans krijgt om te groeien. Het Wierdense Veld is verzuurd door stikstof die is neergeslagen, waardoor veel plant- en diersoorten met uitsterven worden bedreigd. De aankomende jaren slaan verschillende partijen de handen ineen om het Wierdense Veld, dat is aangewezen als Natura 2000-gebied, te versterken en weerbaarder te maken voor de toekomst. Het branden is een van de beheermaatregelen die hier aan bijdraagt.

Door de aanwezige hoeveelheid stikstof groeien heidevelden dicht met gras. Dit gras verdringt de heide, waardoor de heide dreigt te verdwijnen. Daarom doet Landschap Overijssel er alles aan om de vergrassing van de heide tegen te gaan. Dit gebeurt met de schaapskudde die het gras kort houdt en door het handmatig verwijderen van boompjes en struiken. Maar dit gebeurt ook door geregeld stukken heide te branden. Het gras brandt weg waardoor de heide, en allerlei andere planten waarvan de zaden nog in de bodem aanwezig zijn, de kans krijgen te groeien. Daarnaast bevat het as dat ontstaat belangrijke mineralen die de heide nodig heeft. Het branden is een precieze klus die Landschap Overijssel samen met Brandweer Twente en Brandweer IJsselland uitvoert. Voor beide brandweren was het branden tevens een mooie oefening in natuurbrandbestrijding om in de toekomst zo goed mogelijk op natuurbranden te kunnen reageren. (bron: Landschap Overijssel, 8-2-2018)

- "Voor het eerst in 69 jaar is in 2019 de heidehommel weer waargenomen in Overijssel. Deze ernstig bedreigde hommelsoort kwam vroeger verspreid over een groot deel van Nederland voor, maar was de laatste jaren alleen nog uit Drenthe bekend. Het leek er op dat sinds het teloorgaan van de populatie op de Strabrechtse heide in Noord-Brabant de heidehommel alleen nog maar in Drenthe voorkwam. Op 29 juli 2019 zijn echter in het Wierdense Veld bij Wierden in Overijssel op verschillende plekken werksters waargenomen. De laatste waarneming van de heidehommel in Overijssel was in 1950 in de Bergvennen. De laatste tien jaar (voor 2019) was de soort alleen nog maar bekend van het Dwingelderveld en het Bargerveen en een enkele waarneming in het Balloërveld, alle in Drenthe gelegen. In de zomer van 2019 bleek het Fochteloërveen echter ook een populatie te huisvesten, die zowel het Drentse als het Friese deel omvat.

De nieuwe vondsten betekenen niet dat het goed gaat met de heidehommel. De soort staat als ernstig bedreigd op de Nederlandse Rode Lijst en de verspreiding is sinds 1950 zeer sterk afgenomen. Het is aannemelijk dat de ‘nieuwe’ populaties het resultaat zijn van verhoogde zoekinspanningen en dat heidehommels hier altijd al voorkwamen. Recent onderzoek heeft uitgewezen dat zowel in het Bargerveen als in het Dwingelderveld de heidehommel verspreid over het hele gebied voorkomt en hier nog redelijk grote populaties heeft. Het is van belang dat deze populaties zich over grote gebieden uitstrekken, omdat de kans op lokaal uitsterven door bijvoorbeeld inteeltdepressie en toevalsprocessen hierdoor kleiner wordt. In Nederland is de heidehommel tegenwoordig nog te vinden in vochtige heide en hoogveen. De oppervlakte en kwaliteit van deze biotopen is sterk afgenomen, dit zijn de belangrijkste oorzaken voor de achteruitgang van de heidehommel. Uit onderzoek aan de Drentse populaties blijkt dat heidehommels daar voornamelijk op gewone dophei foerageren. De aanwezigheid van andere bloeiende planten is echter essentieel, omdat de opbouw van de kolonie al begint voor de dophei bloeit.

Gezien de recente vondsten is het goed mogelijk dat de heidehommel ook in andere gebieden met hoogveen of vochtige heide nog te vinden is. Buiten Drenthe zijn heidehommels met name in de Engbertsdijksvenen en het Haaksbergerveen in Overijssel en de natte delen van de Hoge Veluwe te verwachten. Om een beter beeld te krijgen van de actuele verspreiding van de heidehommel in Nederland wordt hierbij opgeroepen om in deze en andere gebieden met vochtige heide en hoogveen uit te kijken naar heidehommels. Voor een juiste determinatie (zie daarvoor ook pag. 28 en 29 van de Basisgids Hommels) is een scherpe foto van recht opzij en van boven (achterlijf) nodig. Belangrijk is dat de zwarte haren boven de vleugelbasis en de bruine tot gemberkleurige band op basis van segment twee en drie van het achterlijf zichtbaar zijn. Waarnemingen met foto bij voorkeur invoeren op Waarneming.nl of anders doorgeven aan EIS Kenniscentrum Insecten (eis@naturalis.nl)." (tekst: Martijn Kos en Mathijn Speelman, EIS Kenniscentrum Insecten)

Terug naar boven

Beeld

- Filmpje over Wierden 1962 deel 1 door John M. Pieper. - Filmpje over Wierden 1962 deel 2 door John M. Pieper.

Terug naar boven

Literatuur

- Lijst van boeken e.d. over de geschiedenis van Wierden (even scrollen op de pagina), aanwezig en in te zien in het Twents Streekarchief te Delden.

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Wierden. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Nieuws:- Huis-aan-huiskrant De Wiezer is er voor de gemeente Wierden en enkele omliggende kernen. Via de link is de krant ook online te lezen.

- Lezen: - Op de site van Bibliotheek Wierden kun je o.a. online in de diverse collecties zoeken en de uitleenstatus zien en een boek reserveren.

- Muziek: - Harmonie Wierden is opgericht in 1920, heeft ca. 200 ledern omvat een A-orkest, A-slagwerkensemble, B-orkest, B-slagwerkensemble, C-orkest, jeugddrumband, AMV-groep en majorettegroep.

- Harmonie Sint Jan is opgericht in 1926. Zoals de naam al suggereert, is het oorspronkelijk een RK vereniging, maar tegenwoordig omvat de vereniging alle gezindten. De harmonie omvat een A-, een B- en een C-orkest.

- Sport: - Voetbalvereniging SVZW is opgericht in 1948.

- Gymnastiekvereniging GV Wierden is opgericht in 2015, als gevolg van een fusie van Sport & Vriendschap en GV Omhoog.

- Dansvereniging Intense biedt lessen in jazzdans en hip hop aan gedreven dansers in de leeftijd van 2 tot 50+. Ook wordt er meegedaan aan wedstrijden van de KNGU. Kom gezellig een keer kijken of doe eens gek en dans gewoon een keertje mee!

- De Wierdense IJsclub (WIJC) schaatst sinds 2010 op IJsbaan Twente in Enschede, een van de nieuwste ijsbanen van Nederland. In het midden van de 400 meter baan ligt een kleinere baan van 30×60 meter. Op deze baan krijgen de kleinsten les, voordat ze de grote baan op gaan. Wel zo veilig. Sinds 2013 heeft de WIJC een eigen skeelerbaan. Deze 333 meter combi-baan mete clubhuis ligt op sportpark ‘t Lageveld in Wierden. Naast skeeleren wordt er in de zomer ook gefietst. Daarnaast nemen ze regelmatig deel aan grote toertochten in Twente en omstreken.

- Veiligheid: - Politie Wierden.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Wierden.

Reactie toevoegen