Almelo

Plaats
Stad en gemeente
Almelo
Twente
Overijssel

OV gemeente Stad Almelo in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Stad Almelo in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Stad Almelo in ca. 1870 kaart J. Kuijper

OV gemeente Ambt Almelo in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Ambt Almelo in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Ambt Almelo in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Almelo

Terug naar boven

Status

- Almelo is een stad en gemeente in de provincie Overijssel, in de streek Twente.

- De gemeente Almelo omvat naast de gelijknamige stad verder nog de dorpen Aadorp, Bornerbroek en Harbrinkhoek-Mariaparochie (deels, namelijk een W stukje van het dorpsdeel Mariaparochie van dit tweelingdorp), de buurtschappen Azelo (deels), Bavinkel, Tusveld en Weitemanslanden (deels) en een klein deel van de buurtschap Deldenerbroek. Dit zijn 1 stad, 3 dorpen en 5 buurtschappen in totaal.

- Wapen van de gemeente Almelo. - Wapen van de voormalige gemeente Ambt Almelo. - Wapen van de voormalige gemeente Stad Almelo.

- De gemeente Almelo was van 1-7-1818 t/m 1913 gesplitst in de gemeenten Stad Almelo en Ambt Almelo. De laatste omvatte het buitengebied, zonder kern, met louter buurtschappen (zie hieronder bij Statistische gegevens). In 1840 waren dat maar liefst 17 buurtschappen, die inmiddels grotendeels in de stad zijn opgegaan. In 1914 zijn de gemeenten Stad Almelo en Ambt Almelo opgegaan in de nieuwe gemeente Almelo, waarmee de situatie van voor 1-7-1818 is hersteld.

- De gemeente Ambt Almelo bestond ten tijde van de Volkstelling van 1879 - in eerdere of latere perioden kan de indeling anders zijn geweest - administratief uit 4 wijken: Wijk A: Wateregge, Bolkshoek, Boomshoek, wijk B Bellinkhof, Wijk C Aalderinkhoek, Visschendijk en Wijk D Schelfhorst, Kluppelshuizen, Krommendijk en Achterhoek.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Almelo.

- Onder de stad Almelo vallen de buurtschappen Bavinkel en Weitemanslanden (deels). Verder valt voor de postadressen een W stukje van het dorpsdeel Mariaparochie van het tweelingdorp Harbrinkhoek-Mariaparochie onder de stad Almelo.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Almeloo, 1157 kopie 17e eeuw Almelo, 1165 kopie 1247 Almelo, 1169 kopie 1351-1353 Almeloe.

Naamsverklaring
Waarschijnlijk samengesteld uit het Germaanse alma-* 'olm' en lo 'bos', dus 'olmenbos'. (1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Almelo ligt NW van Hengelo en Borne, O van Wierden.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- De gemeente Stad Almelo had in 1840 683 huizen met 3.238 inwoners.

- De gemeente Ambt Almelo had in 1840 517 huizen met 2.759 inwoners, verdeeld in de buurtschappen Windshoek en Bolkshoek samen 56/282, Boomshoek en Reigershofte samen 64/324, Zoetenstege en Knoopshofte samen 68/346, Bellinkhof, Stokkeler en Aalderinkhoek samen 57/313, Visschedijk en Slaghoek samen 98/538, Eshoek, Sluitersveld, Schelfhorst en Krommedijk samen 125/685 en Achterhoek en Wateregge samen 49/271. Het feit dat men in de Volkstelling van 1840 de aantallen gecombineerd opgaf, had de volgende reden: "Volgens opgave van het Gemeentebestuur is het niet mogelijk, het getal huizen van elk gehucht afzonderlijk op te geven, zijnde allen min of meer verspreid en de grenzen niet bepaald, hetgeen mede veroorzaakt, dat de afstanden niet wel op te geven zijn." (2)

- Oorspronkelijk grondgebied van de gemeente Stad Almelo, gevisualiseerd op een actuele plattegrond.

- Bij de gemeente Ambt Almelo heeft de volgende grenscorrectie plaatsgevonden (onder de links vindt u plattegronden waarop de grenscorrecties worden gevisualiseerd): per 1-5-1879 van Ambt Almelo naar Stad Almelo.

- In 1914 is de gemeente Stad Almelo opgegaan in de gemeente Almelo met 10.528 inwoners.

- In 1914 is de gemeente Ambt Almelo opgegaan in de gemeente Almelo met 11.329 inwoners.

- Bij de gemeente Almelo hebben de volgende grenscorrecties plaatsgevonden:
in 1997 van de gemeente Borne: 84 hectare met 12 huizen en 47 inwoners;*
in 2001 van de gemeente Ambt Delden: 198 hectare met 17 huizen en 50 inwoners;**
in 2001 van de gemeente Borne: 1.622 hectare met 589 huizen en 1.800 inwoners;***
in 2001 van de gemeente Vriezenveen: 973 hectare met 582 huizen en 1.601 inwoners;****
in 2001 van de gemeente Wierden: 119 hectare met 7 huizen en 29 inwoners.
(© van de bewerkte plattegronden en de toelichtingen hieronder: Andreas Bartelink)
* Klein gebied ten zuiden van Almelo. Gezien de huidige invulling van het gebied had deze overdracht tot doel het Bornse gebied dat benodigd was voor de rijksweg A35 tussen Almelo-Zuid en Wierden onder te brengen bij de gemeente Almelo.
** Gebied ten noorden van de A1 dat niet overging naar de gemeente Hof van Twente, maar naar de gemeente Almelo. Het toont ook het gebied dat benoemd wordt op de pagina over Deldenerbroek-Deldeneresch. Zoals het kaartje toont was het stukje Deldenerbroek niet het enige dat overgeheveld werd naar de gemeente Almelo. Het gebied ten westen van knooppunt Azelo (A1/A35) en ten oosten van Bornerbroek was tot 2001 onderdeel van de statistische buurt 'verspreide huizen Azelo' (volgens 'Gemeente op Maat 1999: Ambt Delden'). Strikt genomen ligt de buurtschap Azelo daarmee sinds 2001 officieel in drie gemeenten (Hof van Twente, grootste deel), Borne (alles ten noordoosten van de A1) en een klein stukje Almelo.
*** Een overdracht die bij velen bekend zal zijn, aangezien het een vrij groot gebied (41% van de 'oude' gemeente Borne!) betrof met daarin het dorp Bornerbroek. Onbedoeld gevolg van deze overdracht is dat de vraag begon te rijzen of Borne nog wel als zelfstandige gemeente verder kon (en nog steeds kan). Wij hebben ooit vernomen dat deze grenscorrectie als voorsprong op de voorgenomen (maar afgeblazen) fusie van de gemeenten Enschede, Hengelo en Borne tot Twentestad heeft plaatsgevonden (en Bornerbroek daar vrij weinig binding mee heeft). Wij hebben nog niet kunnen achterhalen of dat correct is. De gemeente Almelo heeft deze grond inmiddels gebruikt voor de ontwikkeling van het XL Business park ten zuiden van de A35. Het lijkt ons aannemelijker dat de provincie / het Rijk met de gemeentelijke herindeling anticipeerden op de uitbreidingsmogelijkheden van Almelo (die binnen de grenzen van Almelo anno 2000 vrij beperkt waren).
**** Dit betrof de kern Aadorp plus een stuk buitengebied en bedrijventerrein.

- Tegenwoordig heeft de gemeente Almelo ca. 33.000 huizen met ca. 72.500 inwoners, waarvan ca. 31.500 huizen met ca. 69.000 inwoners in de gelijknamige stad (dit is inclusief de aantallen voor het kleine deel van het dorp Mariaparochie dat onder deze gemeente valt, met ca. 15 huizen en ca. 40 inwoners).

Terug naar boven

Geschiedenis

In de 13e eeuw vormde Almelo met zijn omgeving een heerlijkheid, die heeft bestaan tot 1798. Het dorp bij het Huis van de Heren van Almelo heeft in 1420 stadsrechten verkregen, nadat al in 1346 verlof tot het instellen van een markt was verleend. Dit gebied heette Stad-Almelo, ter onderscheiding van het overige gebied van de Heren, dat Ambt-Almelo werd genoemd.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze gemeente, kun je terecht bij:

- Stadsmuseum Almelo.

- Historisch archief van de gemeente Almelo.

- Historische Kring Stad en Ambt Almelo.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2010 heeft de laatste textielfabrikant, Koninklijke Ten Cate, Almelo verlaten. Zij concentreren hun activiteiten in Nijverdal. Het 22 hectare (ca. 50 "voetbalvelden") grote Indië-terrein waarop zij gevestigd waren, wordt omgebouwd tot woonwijk met 620 woningen. Een aantal karakteristieke gebouwen blijft behouden, namelijk de Watertoren, de Weverij, de Spoelerij en de Sterkerij. Deze worden respectievelijk herbestemd tot horeca, kunsthal, zorgwoningen en kinderdagverblijf. Verder blijven de gevels van de Kalverstraat met hun karakteristieke sheddaken intact. Het hele project beoogt in 2020 gereed te zijn. Nadere informatie over de nieuwe woonwijk Indië te Almelo.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Almelo heeft als stad 76 rijksmonumenten.

- Almelo heeft 96 gemeentelijke monumenten.

- Molen De Hoop.

- Stadsboerderij Het Wevershuisje is gevestigd in een 300 jaar oud stadsboerderijtje.

- Grootmoederstijd is een nostalgisch kruideniersmuseumpje.

- Gevelstenen in Almelo.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Almelose Havendagen (weekend in juli).

- Profronde van Almelo (wielrennen, op een vrijdag eind augustus).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2014 is het Natuurhus Almelo van start gegaan. Centrum voor natuur, cultuur, milieu en duurzaamheid.

- De gemeente Almelo wil de Aa weer tot een aantrekkelijk riviertje maken, onder meer door meanders (bochten) aan te brengen en de oevers geleidelijker te laten verlopen, wat goed is voor plant en dier en het vergroot tevens de waterberging.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en tweedehands boeken, wandel- en fietsgidsen over Almelo (online te bestellen).

- Het boek Van Vriesen Aa tot Broke, een cultuurhistorische beschrijving van het Almelose platteland (2010, uitg. gemeente Almelo) beschrijft o.a. de ruim 400 huidige en verdwenen boerderijen in de gemeente Almelo.

- Lijst van boeken e.d. over de geschiedenis van Almelo, aanwezig en in te zien in het Twents Streekarchief te Delden.

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Almelo.

- Algemeen: - Almelo in Woord en Beeld.

- Nieuws: - Nieuws uit Almelo en omgeving.

- Muziek: - Toonkunst Almelo is een oratoriumvereniging, opgericht in 1936. Zij wil in haar concerten en repetities een zo breed mogelijk spectrum van de koormuziek zingen. Traditie en vernieuwing zijn daarbij sleutelbegrippen. In de afgelopen jaren is er bijvoorbeeld repertoire uitgevoerd uit de barok (Händel, Bach), romantiek (Mendelssohn, Schubert, Dvorák) en uit de twintigste eeuw (Duruflé, Ramirez, Rutter, Vaughan Williams, Fauré).

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Almelo alg, en - idem RK.

Reactie toevoegen