Kop van Overijssel

Streek
Kop van Overijssel
Overijssel

kop_van_overijssel_actuele_kaart_osm.jpg

De streek Kop van Overijssel omvat tegenwoordig de gemeente Steenwijkerland (= het gebied binnen de oranje lijn) plus Z daarvan het dorp Zwartsluis met bijbehorend buitengebied, voor zover gelegen N van Meppelerdiep en Zwarte Water. (© OpenStreetMap)

De streek Kop van Overijssel omvat tegenwoordig de gemeente Steenwijkerland (= het gebied binnen de oranje lijn) plus Z daarvan het dorp Zwartsluis met bijbehorend buitengebied, voor zover gelegen N van Meppelerdiep en Zwarte Water. (© OpenStreetMap)

kop_van_overijssel_rietsnijders.jpg

De Kop van Overijssel is een afwisselend gebied met o.a. veel water, uitgestrekte rietlanden en vogelrijke moerassen. Dat riet wordt onderhouden door rietsnijders. Wat daar allemaal bij komt kijken, kun je lezen onder Landschap etc. (© https://afanja.com)

De Kop van Overijssel is een afwisselend gebied met o.a. veel water, uitgestrekte rietlanden en vogelrijke moerassen. Dat riet wordt onderhouden door rietsnijders. Wat daar allemaal bij komt kijken, kun je lezen onder Landschap etc. (© https://afanja.com)

Kop van Overijssel

Terug naar boven

Status

- De Kop van Overijssel is een streek in de provincie Overijssel.

- Vroeger werden ook de gemeenten Kampen, Zwartewaterland (= Hasselt, Genemuiden en Zwartsluis) en Staphorst tot de Kop van Overijssel gerekend. Tegenwoordig worden die gemeenten doorgaans tot de streek Salland gerekend (maar we komen ook nog altijd artikelen tegen van mensen die het tot de Kop vinden horen). Vanuit toeristische optiek worden de gemeenten Kampen, Zwartewaterland en Zwolle tegenwoordig 'op de kaart gezet' als regio IJsseldelta.

Terug naar boven

Naam

Toeristisch
In toeristisch opzicht wordt de Kop van Overijssel tegenwoordig 'op de kaart gezet' onder de naam Waterreijk Weerribben en Wieden (genoemd naar de gelijknamige meren/moerasgebieden in het gebied).

Oudere vermeldingen
In vroeger eeuwen was er sprake van het Land van Vollenhove, als aanduiding voor een geografische en bestuurlijke eenheid, die vrijwel overeenkomt met de huidige gemeente Steenwijkerland. De streeknaam Kop van Overijssel kan worden beschouwd als opvolger van de streeknaam Land van Vollenhove.

Terug naar boven

Ligging

De Kop van Overijssel ligt in het NW van de provincie Overijssel. De streek grenst in het N aan de provincie Fryslân, in het O aan de provincie Drenthe, in het Z aan het Meppelerdiep en het Zwarte Water, en in het W aan voorheen de Zuiderzee, later het IJsselmeer en tegenwoordig de Noordoostpolder (in de provincie Flevoland). (bron: het artikel onder de eerste link in het hoofdstuk Geschiedenis)

De streek omvatte vroeger vele gemeenten, maar na een reeks herindelingen in met name 1973 en 2001 omvat de streek tegenwoordig alleen nog de gemeente Steenwijkerland, plus Z daarvan het dorp Zwartsluis met bijbehorend buitengebied, voor zover gelegen N van het Meppelerdiep en het Zwarte Water.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Cultuurhistorische beschrijving van de Kop van Overijssel.

- Canon van het Land van Vollenhove.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Een plan om de toekomstbestendigheid van oude ambachtelijke beroepen in de Kop van Overijssel - zoals rietteler, beroepsvisser en punterbouwer - te stimuleren, kan rekenen op steun van de ondernemers zelf en van overheden en politiek. Het in voorjaar 2018 opgestelde plan bevat aanbevelingen die zijn gedaan op grond van onderzoek in opdracht van de provincie Overijssel, uitgevoerd door LTO Noord en NetVisWerk, de belangenvereniging van kust- en binnenvissers. Riettelers vormen de grootste groep ondernemers in het plan. Er zijn ongeveer 300 riettelers en -snijders actief in de Weerribben-Wieden, de meesten in deeltijd. In de Kop van Overijssel zijn nog drie beroepsvissers actief en er zijn nog twee bouwers van punters, beiden gevestigd in Giethoorn.

In 2017 luidden de riettelers de noodklok. Ze kunnen de concurrentie met goedkoop riet uit China niet aan. Bovendien neemt de opbrengst van de rietpercelen geleidelijk af, omdat het water steeds schoner wordt en minder meststoffen voor het riet bevat. Als het rietsnijden uit Nationaal Park Weerribben-Wieden zou verdwijnen, heeft dat grote gevolgen voor natuur en landschap in het gebied. De onderzoekers adviseren riettelers om hun krachten te bundelen bij de afzet van het riet. Er zou een beschermd merk voor riet uit de Weerribben en Wieden moeten komen. Het benutten van rietafval en restmateriaal als energiebron biedt mogelijk ook kansen voor nieuwe inkomsten. Daarnaast zouden toeristische activiteiten de rietsnijders extra geld kunnen opleveren. (bron: LTO Noord, 18-4-2018)

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Kop van Overijssel is een afwisselend gebied. Veel water, uitgestrekte rietlanden, vogelrijke moerassen, en de prachtige hooggelegen stuwwallen bij Vollenhove en Steenwijk. Je vindt er grote boerderijen en kleine vervenershuisjes. Lopend door oude vissersstadjes als Vollenhove en Blokzijl zie je nog duidelijk hun band met het water van de oude Zuiderzee. In deze streek ligt ook het Nationaal Park Weerribben-Wieden. Een heerlijk gebied, van groot belang als leefgebied voor bijvoorbeeld de grote vuurvlinder, de otter en de zwarte stern. Dit gebied is ontstaan door mensenwerk. Het veen werd afgegraven en tot turf te drogen gelegd. Overal is het patroon van weren (trekgaten) en ribben (legakkers) terug te vinden.

Op sommige plaatsen werd teveel veen weggehaald. Hierdoor ontstonden onder invloed van wind en golven de grote meren (wieden) die nu een perfect recreatiegebied vormen. De mens blijft hier trouwens een hoofdrol spelen; zonder het werk van de riettelers en de beheerders zou het gebied verlanden en zal er uiteindelijk bos ontstaan. Verrassend is dat je in de Kop van Overijssel prachtige voorbeelden tegenkomt van houtwallen en kleinschalig boerenlandschap. Op de stuwwallen bij Steenwijk en Vollenhove liggen de houtwallen er nog prachtig gevlochten in het landschap. Tal van dieren en planten profiteren van deze nog gave landschapselementen die in vroeger tijden als veekering dienden en voor het hout zorgden. In de buurt van Paasloo waan je je haast in het buitenland. Belangrijke natuurbeheerders en -ontwikkelaars in de regio zijn Landschap Overijssel, Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Zie ook het filmpje van Landschap Overijssel over de Kop van Overijssel.

De rietsnijders hebben de afgelopen jaren steeds meer moeite om het hoofd boven water te houden. Soms komt dat gewoon door een slecht seizoen i.v.m. de weersomstandigheden. Erger is de concurrentie van riet uit China, dat ca. 25 procent goedkoper is. Maar ja dan rekent men de kosten van de vervuiling van de tankers om het hierheen te vervoeren niet mee... Door dalende rietprijzen en gestaag teruglopende subsidiebedragen komt het beroep van rietsnijder in gevaar. Het verdwijnen van de rietsnijder zal op termijn grote gevolgen hebben voor natuur en landschap in de Kop van Overijssel. De rietvelden zullen verlanden en veranderen in broekbossen. Kwetsbare planten en dieren zoals bijv. de zeldzame vuurvlinder zullen verdwijnen. Dus laten we hopen dat het tij voor de rietsnijders nog op tijd keert... Als je alles wilt weten over wat er bij het vak van rietsnijden komt kijken, kun je terecht op het Weblog van Afanja (Jan Kelderhuis), die hier in tekst en beeld al vele mooie artikelen over heeft gemaakt.

- Het project Landinrichting Noordwest Overijssel beoogt verbeteringen aan te brengen in het landschap van de Kop van Overijssel, met name waar het betreft de waterhuishouding, de landbouw en natuur en recreatie.

- Tips van de ANWB voor vaarrecreanten die de Kop van Overijssel willen gaan bezoeken.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over De Kop van Overijssel (online te bestellen).

- De grote liefde voor haar geboortestreek inspireerde Henny Brouwer-Mateboer uit Genemuiden om in 2017 het boek 'Gek op de Kop' te publiceren, met daarin precies 100 gedichten en verhalen over de Kop van Overijssel.

Reactie toevoegen