Borne

Plaats
Dorp en gemeente
Borne
Twente
Overijssel

OV gemeente Borne in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Borne in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Borne in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Borne

Terug naar boven

Status

- Borne is een dorp en gemeente in de provincie Overijssel, in de streek Twente.

- Borne werkt met omliggende gemeenten samen in het samenwerkingsverband Netwerkstad Twente.

- De gemeente heeft in 2001 het dorp Bornerbroek afgestaan aan de gemeente Almelo. Sindsdien omvat de gemeente Borne naast de gelijknamige hoofdplaats verder alleen nog de dorpen Hertme en Zenderen en een deel van de buurtschap Azelo.

- Wapen van de gemeente Borne.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Borne.

- Voor de postadressen valt een deel van de buurtschap Azelo onder het dorp Borne.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1206 kopie begin 15e eeuw Burgunde, 1385 Borghenden, Borgonden, 1447 Borngonde, Borgeden, 1470 Boerne.

Naamsverklaring
Stamt van het Germaanse burgundjô-* en is te vergelijken met het Keltische brigantia 'hoog gelegen plaats'.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Bijnaam inwoners
Melbuul'n (= meelzakken).

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Borne ligt NW van Hengelo, ZO van Almelo, N van de splitsing A1/A35. De gelijknamige hoofdplaats ligt Z in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Borne 461 huizen met 3.323 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 142/1.219 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Hertme 50/302, Zenderen 170/1.232 en Bornerbroek 99/570.

- Grondgebied van de gemeente Borne vóór de eerste grenscorrectie in 1972, gevisualieerd op een actuele plattegrond (een oude plattegrond uit ca. 1870 vind je elders op deze pagina afgebeeld).

- Bij de gemeente Borne hebben de volgende grenscorrecties plaatsgevonden (onder de links vind je plattegronden die een en ander visualiseren):
in 1972 van de gemeente Weerselo: 134 hectare met 90 inwoners;
in 1972 van de gemeente Hengelo: 19 hectare met 9 inwoners;
in 1996 naar de gemeente Hengelo: 28 hectare met 13 huizen en 34 inwoners;
in 1996 van de gemeente Hengelo: 1 hectare zonder inwoners;
in 1997 naar de gemeente Almelo: 84 hectare met 12 huizen en 47 inwoners;
in 2001 van de gemeente Ambt Delden: 219 hectare met 34 huizen en 167 inwoners (= deel van de buurtschap Azelo, valt nu onder de CBS-buurt 'verspreide huizen Borne-West');
in 2001 naar de gemeente Almelo: 1.622 hectare met 589 huizen en 1.800 inwoners (= dorp Bornerbroek en buurtschap Tusveld e.o.);
in 2001 naar de gemeente Hof van Twente: 54 hectare met 1 huis en 6 inwoners (voorheen deel van de CBS-buurt 'verspreide huizen Borne-West', nu deel van de CBS-buurt 'verspreide huizen Deldeneresch'). (© van de bewerkte plattegronden: Andreas Bartelink)

- Tegenwoordig heeft de gemeente Borne ca. 8.800 huizen met ca. 22.000 inwoners op een oppervlakte van 2.600 hectare. Het gelijknamige dorp omvat ca. 8.000 huizen met ca. 20.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Borne is ontstaan als centrale plek van de marke Zenderen. Boerderij de Meijershof kreeg nog in de 19e eeuw als huisnummer "Zenderen 1". Deze boerderij staat vermeld in een document uit 1206 van het bisdom Utrecht, toen de bisschop de hof en de kerk te Borghende in eigendom kreeg. Borne ontwikkelde zich eeuwenlang als boerendorp, met als kern de 20 boerderijen rondom de bisschoppelijke hof.

Halverwege de 19e eeuw was er in Borne naast de landbouw reeds een veelzijdige industrie, bestaande uit drie calicotfabrieken, een katoenenbontweverij, vier spinnerijen met handmolens voor katoenengarens, een fabriek van hennepenbrandspuitslangen en brandemmers, twee cichorijfabrieken, bombazijn- marseille- en bontfabrieken, alsmede drie brouwerijen, waar men zeer goed bier brouwde, dat onder de naam van Bornschbier bekend was.(2)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Borne, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Canon van Borne.

- Heemkundevereniging Bussemakerhuis.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De komende jaren wordt de nieuwe wijk Bornsche Maten gerealiseerd, waar uiteindelijk ca. 2.700 woningen zullen verrijzen.

- Op de site Mijn Borne 2030 vind je een 4-tal toekomstscenario's voor het dorp, waaronder het tot favoriet gekozen scenario.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Het historisch centrum van Borne heeft sinds 1991 het landelijk predikaat "Beschermd dorpsgezicht", dat onder meer bepaalt dat het stratenpatroon niet veranderd mag worden. Het gebied wordt grofweg begrensd door de Ennekerdijk, Grotestraat, Marktstraat, Koppelsbrink en de rondweg. Het centrum laat zich lezen als een monumentaal boek over de geschiedenis van Borne.

Het predikaat "Beschermd dorpsgezicht" is toegekend omdat het stratenpatroon sinds de middeleeuwen niet is veranderd. Directe oorzaak daarvoor is het verplaatsen in 1888 van de Sint Stephanuskerk van de Koppelsbrink naar de Grotestraat, hoek Stationsstraat. Daarmee verdween ook de bedrijvigheid uit Oud Borne. De kerkgangers stalden hun paarden bij de herbergen in de nabijheid van de kerk. Na het kerkbezoek ging men de kruidenierswaren inkopen bij de winkels, die ook in die omgeving stonden.

In Oud Borne staan nog diverse panden uit de 19e eeuw. Mooie voorbeelden daarvan zijn Het Bussemakerhuis, de voormalige Synagoge, de Doopsgezinde kerk aan de Ennekerdijk, de voormalige herberg De Gouden Schaaf aan de Brinkstraat, het Hulshofhuis, notarishuis en schippersherberg 't Steerntje aan de Marktstraat en aan de Koppelsbrink de oude RK pastorie, de Klopjeshuizen en herberg De Bontekoe. Op de Meijershof staat ook nog een aantal oude gebouwen.

- Borne heeft 31 rijksmonumenten.

- Borne heeft 47 gemeentelijke monumenten.

- Oude Kerk (Oude Kerkstraat 2). Toren en koor van de kerk dateren uit begin 15e eeuw, schip uit eind 15e eeuw. Het schip is merkwaardigerwijs over de volle lengte verdeeld. De kerk maakt evenals de Nieuwe Kerk (Deldensestraat 76) en de kapel van het Dijkhuis ('t Dijkhuis 1) deel uit van de Protestantse Gemeente Borne.

- Mariakapel (Koppelsbrink).

- 17e-eeuwse ‘klopjeshuizen’ aan de Koppelsbrink (‘klopjes’ waren ongehuwde vrome vrouwen).

- De voormalige synagoge uit 1842 (Ennekerdijk 17) is nu een cultureel centrum.

- Beeldentuin Scholtenshof achter het gemeentehuis.

- Gevelstenen in Borne.

- Museum Bussemakerhuis is in 1655 gebouwd als woning en handelshuis. In 1779 heeft het echtpaar Jan Bussemaker en Trijntjen Hulshoff het huis verbouwd en heeft het zijn huidige vorm gekregen. In het pand bevinden zich nog een stijlkamer, ingericht in de sobere stijl van de Doopsgezinden, waartoe de Bussemakers behoorden, en een ingerichte opkamer en eetkamer. De weefkamer in het "achterhuis" is in bedrijf te zien.

Terug naar boven

Evenementen

- Activiteitenkalender 'Uit in Borne'.

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Toet’nbloazers.

- Melbuul’ndagen (eind augustus).

- Run-Bike-Run Borne (triathlon) (eind augustus).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het project De Groene Poort heeft tot doel om het buitengebied van Borne te ontwikkelen tot een groene long in het stedelijk netwerk van Netwerkstad Twente en als groene verbinding tussen de waardevolle landschappen van Noordoost Twente en Zuidwest Twente. Het betreft met name de buitengebieden van de dorpen Hertme en Zenderen. De totale omvang van het gebied is ca. 1.500 hectare. Het buitengebied van Zenderen staat ook bekend als Zendersche Esch (ca. 560 hectare). Daarbinnen is een apart plan gemaakt voor de landschappelijke en recreatieve ontwikkeling van het gebied Zendersche Esch Zuid. De Groene Poort gaat de landgoederen van Twickel, Weleveld en Noordoost Twente met elkaar verbinden. Dat vergt nog wel extra infrastructurele inspanningen, om barrières zoals de spoorlijn en snelweg middels bruggen en tunnels passeerbaar te maken.

- Waterschap Vechtstromen gaat in 2015 en 2016 de Oude Bornsebeek opnieuw inrichten. Door de beek te versmallen komt er meer snelheid in het water. Daarnaast krijgen de oevers van de waterloop meer variatie in de helling. Door forse takken, boomstobben en stronken in de oevers te verankeren worden bovendien luwtes gecreëerd waar vissen kunnen paaien. De beek wordt daarmee ook aantrekkelijker voor libellen en waterlopers. Het waterschap gaat de Oude Bornsebeek ook meer laten meanderen. En bij golfclub Weleveld komt een retentiegebied waar het water bij pieken in de regenval tijdelijk wordt opgevangen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Borne (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Borne.

- Media / nieuws: - Lokale omroep RTV Borghende.

- Belangenvereniging: - Belangenvereniging Oud Borne.

- MFC: - Het in 2004 gerealiseerde Kulturhus De Bijenkorf is een multifunctioneel ontmoetingscentrum (MFC). Een centrum voor educatie, dienstverlening, welzijn, kunst en cultuur, dat zich heeft ontwikkeld tot het kloppende hart binnen de sociale, culturele en maatschappelijke structuur van Borne.

Reactie toevoegen