Hellendoorn

Plaats
Dorp en gemeente
Hellendoorn
Salland
Overijssel

gemeente_hellendoorn_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Hellendoorn anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Hellendoorn anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

hellendoorn_bordje_dorp_kopie.jpg

De gemeente Hellendoorn heeft maar liefst 56 betonnen grenspalen op de grens met de omliggende gemeenten. Het zijn allemaal gemeentelijke monumenten. Dit is er een van (met 'Dorp' wordt in dit geval overigens het dorp Hellendoorn bedoeld).

De gemeente Hellendoorn heeft maar liefst 56 betonnen grenspalen op de grens met de omliggende gemeenten. Het zijn allemaal gemeentelijke monumenten. Dit is er een van (met 'Dorp' wordt in dit geval overigens het dorp Hellendoorn bedoeld).

Hellendoorn

Terug naar boven

Status

- Hellendoorn is een dorp en gemeente in de provincie Overijssel en wordt geografisch tot de streek Salland gerekend (hoewel de grens tussen Salland en Twente eigenlijk langs de Regge schijnt te liggen), maar valt bestuurlijk onder het samenwerkingsverband Regio Twente.

- Wapen van de gemeente Hellendoorn.

- De gemeente Hellendoorn omvat naast het gelijknamige dorp verder nog de dorpen Daarle, Daarlerveen, Haarle en Nijverdal, en de buurtschappen De Haar, Eekte, Eelen, Egede, Hancate, Helhuizen (deels), Hexel, Hulsen, Kathuizen, Kruimers, Ligtenberg of Lichtenberg (deels), Marle, Meer en Noord-Meer (deels), Overwater, Piksen, Raams (deels), Rhaan en Schuilenburg. Dit zijn 5 dorpen en 18 buurtschappen in totaal. In de Provincie-atlas Overijssel (1) staat ook Noetsele nog als buurtschap vermeld. Dat is echter inmiddels een buurt/wijk van Nijverdal geworden.

- Bebording: De gemeente heeft 87 gemeentelijke monumenten, waaronder 56 grenspalen op de grenzen met de omliggende gemeenten. Aan deze palen bevinden zich fraaie oranje bordjes met in wit het opschrift 'gemeente Hellendoorn' en daaronder in zwart de naam van een nabijgelegen object in de gemeente. Dat kan een dorp, buurtschap of veldnaam e.d. zijn. Het betreft 18 verschillende namen, zijnde Daarlerveen, De Haar, Dorp (waar men de plaats Hellendoorn mee bedoelt, aldus omwonenden. Spreekt niet erg voor zich want de gemeente heeft meer dorpen...), Eekte*****, Egede, Elerberg*, Haarle, Hancate**, Helhuizen, Hexel, Kathuizen*****, Kruimers*****, Ligtenberg***, Marle, Overwater, Piksen, Raams***** en Scharlebelt****.

* Onhandige spelling, want deze heuvel wordt doorgaans als Eelerberg gespeld, want immers genoemd naar de nabijgelegen buurtschap Eelen, die door de inwoners zo wordt gespeld, maar in een lokale brochure van de Open Monumentendag 2015 als Elen wordt gespeld. Helaas zijn de spellingen Elen en Elerberg ook zo in de atlas Overijssel editie 2015 terecht gekomen (en Elerberg ook nog ten onrechte met de kwalificatie 'buurtschap', omdat het Kadaster vermoedelijk is misleid door het 'plaatsnaambordje' aan deze grenspaal). Kennelijk is het voor bij buurtschappen en natuurgebieden betrokken instanties vaak lastig om één spelling te kiezen en zich daar aan te houden, want dit is maar één voorbeeld van de vele inconsequente spellingen. Hierna volgen er nog drie, in de nabije omgeving:
** Die door de inwoners ook zo wordt gespeld, maar in de recente atlassen nog Hankate heet...
*** Die bij de 'buren' in gemeente Rijssen-Holten Lichtenberg heet...
**** Dit betreft een veldnaam nabij de Scharlebeltweg, die onder de buurtschap Hulsen valt, en op grondgebied van buurgemeente Rijssen-Holten Schaddenbeltsweg heet. In de nabijheid loopt de waterloop Schaddenbeltsleiding. En dat is dus spellingsinconsequentheid nr. 5, op 19 nabijgelegen topografische namen...
***** Deze namen kwamen tot voor kort niet in atlassen of plaatsnamenlijsten voor, maar zijn wel als buurtschap te beschouwen. Zij zijn, vermoedelijk op grond van hun voorkomen aan deze grenspalen, pas voor het eerst als buurtschap opgenomen in de Topografische Atlas van Overijssel editie 2015.

Vermoedelijk is er ooit een eenmalig project geweest om een aantal grenspalen te willen benoemen met buurtschapsnamen en als die er niet in de nabijheid waren, veldnamen. Opvallend is dat de buurtschappen die niet aan een stuk gemeentegrens liggen, geen plaatsnaambordjes hebben (= met name Eelen en Rhaan). Dit lijkt de veronderstelling te bevestigen dat men met dit project niet zozeer buurtschappen als wel grenspalen een naambordje heeft willen geven.

Nadeel van het feit dat de op zich fraaie oranje plaatsnaambordjes alleen aan de gemeentegrens staan, is dat je aan de andere kant van de buurtschap niet weet wanneer je haar verlaat dan wel betreedt. Dat is dan weer een beetje jammer. Alleen Marle heeft naast het gemeentegrens-bordje ook nog witte (zij het zo te zien zelfvervaardigde) plaatsnaamborden en Daarlerveen, Haarle en Hulsen hebben als grotere kernen blauwe plaatsnaamborden (komborden).

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Hellendoorn.

- Onder het dorp Hellendoorn vallen ook de buurtschappen Eelen en Rhaan (deze twee buurtschappen worden vaak als tweelingbuurtschap gezien), Egede, Hancate, Kathuizen, Marle, 'Meer en Noord-Meer' (tweelingbuurtschap; deels), Overwater (deels) en Schuilenburg. In totaal zijn dit 10 buurtschappen.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Hellendoorn ligt Z van Ommen, O van Raalte, W van Wierden, op en rond de landschappelijk zeer fraaie Sallandse Heuvelrug. Deze ligging impliceert al dat de gemeente geografisch gezien tot de streek Salland behoort. Bestuurlijk gezien is de gemeente echter tot het samenwerkingsverband Regio Twente toegetreden.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Hellendoorn 603 huizen met 3.571 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 145/860 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Noetselen 46/286, Haarle 129/686, Elen en Rhaan samen 68/378, Egede 29/177, Marle 67/411, Daarle 58/386, Hulsen of Overwater 31/197 en Nijverdal 30/190. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 14.000 huizen met ca. 36.000 inwoners, waarvan ca. 2.500 huizen met ca. 6.000 inwoners in het gelijknamige dorp.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen in) deze gemeente, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- "Historische Kring Hellendoorn-Nijverdal is een vereniging die bestaat uit geïnteresseerden in de geschiedenis van de gemeente. Al sinds 1992 zetten we ons in voor behoud en herontwikkeling van cultureel erfgoed. Dat doen we bijvoorbeeld door het documenteren en ontsluiten van het plaatselijk verleden, en ook gedurende het jaar verschillende activiteiten te organiseren. Ieder jaar organiseert de Historische Kring in de maand september in De Smidse aan het Hoge Dijkje in Nijverdal een expositie. Daarbij schenken we aandacht aan de lokale geschiedenis. Elk jaar een ander aspect van onze geschiedenis. Ook exposeren we elk jaar een veertigtal groepsfoto’s. Daarbij vragen we de bezoekers de ons ontbrekende namen van de personen die op de foto vermeld staan in te vullen. Daarnaast schenken we aandacht aan het thema dat te maken heeft met het thema van de landelijke Open Monumentendag, die in het tweede weekend van september wordt gehouden. Door de week vertonen we films, die te maken hebben met de geschiedenis van Nijverdal en elke zondag in de maand september houden we een lezing over onze lokale geschiedenis.

De aan de Historische Kring gelieerde stichting Uutgeverieje ‘n Boaken publiceert actief over het verleden van de gemeente. Zo verschenen er boeken en uitdrukkingen over het plaatselijk dialect, het Mirakel van Hellendoorn, en boerderijen langs en rondom rivier de Regge. Ook leden hebben de mogelijkheid om hun onderzoeksresultaten voor het grote publiek toegankelijk te maken. Je kunt de uitgaven van de Uutgeverieje hier vinden. De bijna 400 leden zijn afkomstig uit de hele gemeente of hebben hier in het verleden gewoond. Een deel van de leden is ook daadwerkelijk actief lid, door bijvoorbeeld deel te nemen in een van de verschillende werkgroepen. Deze werkgroepen zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de verschillende activiteiten van de kring. De “Luu veur oald nieuws sprokkel’n” is een aparte werkgroep die zich alleen bezig houdt met de geschiedenis van het dorp Hellendoorn.

Het kwartaalblad Reggespraoke bevat artikelen over de geschiedenis van de gemeente en haar kernen. De artikelen worden geschreven door zowel leden als niet-leden. Het blad is daarvoor een laagdrempelig medium voor ieder die wetenswaardigheden over de plaatselijke geschiedenis wil publiceren. Er wordt zowel aandacht besteedt aan gemeentebrede ontwikkelingen, als persoonlijke verhalen en gebeurtenissen. Heb je vragen over personen of geschiedenis? De Historische Kring onderhoudt een prikbord waarop je terecht kunt met vragen over personen, families en geschiedenis uit Hellendoorn, Nijverdal, Daarle, Haarle, Hulsen en de buurtschappen. Je gaat hier rechtstreeks naar ons prikbord. Al sinds de oprichting van de vereniging is er gewerkt aan een knipselarchief. Ook zijn er duizenden foto’s digitaal beschikbaar."

- Stichting Oald Heldern De Noaberschop is dé erfgoedinstelling voor de gemeente Hellendoorn en een regionaal streekdrachtenmuseum. De organisatie exploiteert het museum Erve Hofman, houdt oude ambachten levend, organiseert met Pasen diverse traditionele activiteiten, onderhoudt een depot met duizenden historische voorwerpen en kledingstukken en beheert een groot archief met documentatie over de geschiedenis van de gemeente.

- In de oude, monumentale boerderij Erve Hofman (Hofmanstraat 2) is voor jong en oud van alles te beleven. In en om de boerderij is het hele vroegere boerenbedrijf te zien. Museumboerderij Erve Hofman omvat diverse collecties waaronder karnhuis en karnmölle, lemenschoer, veldoven, ingericht hof, origineel ingericht woongedeelte met mutsenverzameling, landbouwkarren, wagens en werktuigen, een antiek weefgetouw, en een kabinet gevuld met prachtig linnengoed. Er is een ouderwetse bedstede en natuurlijk een ‘huussie’. In het voorhuis is een kamer ingericht over het leven en werk van Johanna van Buren (1881-1962), de populaire Hellendoornse streektaaldichteres. Je kunt er haar gedichten lezen én horen. - RTV Oost heeft een fraaie documentaire gemaakt over leven en werk van dichteres Johanna van Buren. - Luister hier naar een gedicht van Johanna, op muziek gezet door Muppet Stuff. Johanna van Buren is bekend van haar 'leedties' (gedichten) die jarenlang in het Dagblad van het Oosten verschenen. Persoonlijke gedichten, maar ook over de Twents/Sallandse cultuur, de seizoenen en landschap. Erve Hofman is sinds 2017 officieel eigenaar van een bijzondere collectie van verschillende klederdrachtstijlen die door de eeuwen heen in Nederland zijn gedragen en deels nog altijd worden gedragen. De verzameling bestaat uit kostuums, sieraden en streekdrachtaccessoires, en is in de afgelopen vijftig jaar verzameld door Wielert Harms uit Daarle, die de collectie in zijn geheel aan het museum heeft geschonken.

- "AH Rob Loomans is in 2020 in nauwe samenwerking met Oald Heldern een bijzondere spaaractie begonnen. Iedereen kan gratis het boek 'Hellendoorn, méér dan een plaatje' afhalen bij de infobalie. In 20 hoofdstukken wordt op luchtige wijze de geschiedenis van ons mooie dorp verteld. Er staan al 20 prachtige afbeeldingen in, de rest van de plaatjes moet je zelf sparen. Bij elke € 10,- aan boodschappen krijg je vier stickers.De inleidende teksten en bijschriften zijn geschreven door Dinand Webbink. Hij deed samen met Jan Podt de selectie van de 236 foto’s. De fraaie vormgeving is van Mariël Pronk. Veel plezier met verzamelen en inplakken!"

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De gemeentelijke toekomstvisie 'Natuurlijk avontuurlijk' is in 2014 vastgesteld.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Het dorp Hellendoorn heeft 20 rijksmonumenten.

- Het dorp Hellendoorn heeft 31 gemeentelijke monumenten.

- Molen De Hoop is gebouwd in 1854 en is tegenwoordig eigendom van de gemeente Hellendoorn. Het is een monument en als zodanig wordt hij ook onderhouden. De explotatie van de molen (meelhandel, toerisme) staat los van de gemeente. Sinds 1985 is beroepsmolenaar Jan van de Beld bezig de molen aan het draaien te houden. Hij is een zelfstandige ondernemer, die met deze handel zijn eigen brood verdient. Het malen is slechts een van de vele taken die de molenaar uitoefent. Na het malen begint het afwegen, mengen, uitzeven en het verpakken in grote of kleine zakken. Het product gaat naar bakkers, slagers, pizzabakkers en thuisbakkers en klanten die via de webshop bestellen, door heel Nederland dus. De molen is te bezichtigen tijdens de openingsuren. In de molen is een winkel aanwezig met een groot assortiment meel: broodmeel, broodmixen, koek- en cakemixen.

- Molen De Wippe.

- Molen Museumboerderij Erve Hofman.

- Gevelstenen in Hellendoorn.

- Gerrit Valk's Bakkerij- en IJsmuseum is een verzameling van de in 1985 overleden Gerrit Valk. In het museum vindt u op bijna 1000 m2 een indrukwekkende collectie gereedschappen, voorwerpen en machines uit vroegere bakkerijen en uit het begin van de ijsbereiding.

- Museumsmederij D'oale Smederië.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Popfestival Dauwpop (Hemelvaartsdag) is een hele dag muziek, theater en nog veel meer. Ca. 40 bands en artiesten op 5 podia, op een prachtige locatie midden in de bossen van Hellendoorn. Er rijden pendelbussen vanaf station Nijverdal.

- De organisatie stelt dat de Fisherman’s Friend StrongmanRun (op een zaterdag in september) de ‘Moeder der Obstacleruns’ is. Een uniek event dankzij de bijzondere omgeving waarin de runs plaatsvinden. Het parcours gaat dwars door de bossen, kleine meertjes en over de prachtige heuvels van de Sallandse Heuvelrug. Een echte, ruwe urban-run met overal langs het parcours rijen publiek. In 2012 was de eerste Fisherman’s Friend StrongmanRun in Hellendoorn en inmiddels is het uitgegroeid tot een mega-event met duizenden deelnemers aan de start. Toch slagen zij er ieder jaar weer in om een intieme sfeer te creëren, die door deelnemers en toeschouwers bijzonder wordt gewaardeerd. Het hele jaar door werken ze aan nieuwe elementen in het parcours en meer spectaculaire hindernissen. Hierdoor is iedere run ieder jaar weer een totaal nieuwe beleving. De deelnemers hebben één ding gemeen: ze beschikken over een geweldige dosis doorzettingsvermogen, maar komen tegelijkertijd voor de fun. Want meedoen aan de Strong-12 of StrongmanRun is zwaar, maar vooral ontzettend leuk. Eindtijden doen er niet toe, want langzaam of snel; iedereen staat na de 12 of 21 kilometer met een gezicht dat glimt van trots aan de finish! - Fisherman’s Friend StrongmanRun op Facebook.

In januari 2020 maakt de organisatie de nieuwe naam en de nieuwe koers van de obstaclerun bekend. "Er verandert niets aan het moment en opzet van de obstaclerun. Er komen alleen spectaculaire extra’s bij. Die toevoegingen hebben te maken met de missie ieder mens in beweging te willen krijgen en te houden. We willen een zo divers mogelijk deelnemersveld aantrekken. Man, vrouw, jong en oud. We willen ieder mens, op elk niveau, een sportieve uitdaging bieden. Met als belangrijkste doel: Fun tijdens de run!", aldus organisator Bas Wispels, die nog nadrukkelijker iedereen in welke hoedanigheid dan ook bij het evenement wil betrekken, van topsporters tot kids. Bovendien willen ze zich in het vervolg nog meer richten op de gezonde kant van sporten. De naamswijziging gaat ook gelden voor de StrongsisterRun, die zich op hetzelfde parcours afspeelt maar exclusief voor vrouwen is.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Toeristische site m.b.t. wat er te zien en te doen is in de gemeente Hellendoorn. - Actuele tips m.b.t. 'dingen te doen' in deze gemeente op Facebook.

- Nationaal Park Sallandse Heuvelrug, gelegen tussen Hellendoorn en Holten, is een gebied met on-Nederlandse vergezichten over grote golvende heidevelden en uitgestrekte bossen. Kenmerkende heuvels zijn de Hellendoornse Berg, de Haarlerberg, de Holterberg en de Koningsbelt. De laatste is het hoogst en reikt tot 75 meter boven zeeniveau. Het landschap is in een ver verleden gevormd door schuivend ijs, smeltend water en stuivend zand. Ook de prehistorische mens heeft er zijn sporen nagelaten (grafheuvels en werktuigen van vuursteen), die dateren van 5000 jaar geleden.

De huidige aanblik van het gebied is vooral in de laatste eeuwen ontstaan. Zandverstuivingen, veroorzaakt door overbegrazing van heidevelden, werden begin vorige eeuw beteugeld door het aanplanten van bos. Maar ook vandaag nog drukt de mens een stempel op het gebied. Nu met als doel het landschap en de planten- en dierenwereld te behouden. Aan het begin van de 20e eeuw was de Sallandse Heuvelrug nog vrijwel uitsluitend met heide bedekt, maar dat duurde niet lang. Sommige delen van de heide werden zó intensief begraasd dat de vegetatie verdween en wind en zand vrij spel kregen.

In 1899 werd daarom Staatsbosbeheer opgericht met als een van haar taken het stuifzand - hier en elders - en delen van de heide te bebossen. De bestemming van veel bomen die op de Heuvelrug zijn aangeplant, lag in de kolenmijnen. Ze werden gebruikt voor het maken van de stutten in mijngangen. Daarvoor werd vooral grove den geplant. Deze vormt, dicht opeen geplant op boomakkers, hoge rechte stammen. Een alleenstaande grove den of vliegden doet bijna het tegenovergestelde. Met een lage stam en een brede kroon lijkt hij zich in allerlei bochten te wringen om weer en wind te trotseren.

Al sinds de 20e eeuw is de Sallandse Heuvelrug ook als natuur- en recreatiegebied ontwikkeld. Daarbij is voor bos en hei een sterker accent komen te liggen op de waarden voor recreatie en educatie, naast natuurbehoud, natuurontwikkeling en houtproductie. - Bezoekersinformatie Sallandse Heuvelrug.

De komende jaren wordt de oppervlakte aan droge heide in Nationaal Park De Sallandse Heuvelrug flink uitgebreid. Daarvoor wordt vanaf 2018 150 hectare bos gekapt. "Door verdroging, verzuring en versnippering worden flora en fauna in het 35 km2 grote Nationaal Park De Sallandse Heuvelrug bedreigd. Maatregelen, zoals het uitbreiden en verbinden van het heidegebied, het permanent inzetten van een schaapskudde, het branden van de heide, het strooien van kalk tegen de verzuring van de grond en het op kleine schaal plaggen en maaien van de heide, zijn hard nodig", aldus boswachter Ine Nijveld van Staatsbosbeheer. Ze erkent dat de maatregelen ingrijpend zijn. "Maar toch zal over een poos een nieuw heidegebied ontstaan met een natuurlijke overgang naar bos. Als je nu in de gebieden komt waar we zo'n 7 jaar geleden bos hebben gekapt, zie je die overgang al. Het maakt uiteindelijk het nationaal park aantrekkelijker voor planten, dieren én mensen." (bron: de Stentor, 4-4-2017)

- W van de Sallandse Heuvelrug ligt het agrarische gebied het Helderse Broek.

- IVN afd. Hellendoorn - Nijverdal heeft veel te bieden aan mensen die in de natuur in deze regio geïnteresseerd zijn. Ze hebben bijvoorbeeld de volgende werkgroepen: Jeugdnatuurclub De Sallandse Heuvelrug. Ben je graag buiten? Vind jij dieren en planten leuk? Vind jij de maan en de sterren ook zo mooi? Kortom ben je nieuwsgierig wat er allemaal buiten aan heel grote en kleine dingen te zien en te ontdekken valt? Ben je tussen de 8 en 12 jaar? Dan is de Jeugdnatuurclub De Sallandse Heuvelrug echt iets voor jou. Cursussen. Regelmatig worden korte of langere cursussen georganiseerd voor leden en niet-leden. Fotografie. De leden willen elkaar versterken in het maken van mooie natuurfoto's en die zo mogelijk exposeren. Milieu. Deze werkgroep houdt zich bezig met milieuaspecten in de gemeente. Ze werkt nauw samen met de Milieuraad voor de gemeente.

Natuurgidsen verzorgen maandelijks een (dia)lezing, wandeling of fietstocht. Daarnaast verzorgen zij ook excursies of lezingen op verzoek. Groen voor ouderen. Zij verzorgen met behulp van platen, foto's en natuurmaterialen uit de koffer ontspanningsmiddagen in ouderencentra. Planten, Vogels, Geologie, Paddenstoelen. Vier werkgroepen die elk met hun eigen belangstelling de natuur in trekken om samen te genieten en kennis op te doen. Reptielen en amfibieën. Inventariseren en beschermen is het doel van deze werkgroep. Spinsels. Deze werkgroep verzorgt het twee-maandelijks verenigingsblad 'Spinsels'. Vrijwillig natuurbeheer. Zij helpen bij het onderhoud van het landschap, bijv. op de heide. CNME. In het Centrum voor Natuur en Milieu Educatie (CNME) werkt het IVN samen met andere organisaties om via scholen kinderen bewuster te maken van de natuur. Ook particulieren kunnen hier terecht voor advies, educatief materiaal, lesbrieven, leskisten en nog veel meer.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Hellendoorn (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Hellendoorn. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Algemeen: - Site van en over het dorp Hellendoorn.

- Media/nieuws: - Hellendoorn Omroep Interactief (HOI) is de lokale omroep met deze gemeente als werkgebied.

- Zorg: - Zorgboerderij De Lachende Geit.

- Welzijn: - Nu Stichting De Welle alles onder één dak heeft in haar vestiging in Nijverdal, "klopt hier het hart voor welzijn in de gemeente Hellendoorn", zoals ze het op hun site formuleren. Ze zijn te vinden in wijken en buurten, initiëren activiteiten en mogelijkheden, zodat bewoners zo lang mogelijk zelfstandig in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen. Ze leggen verbindingen en participeren in diverse overlegvormen. Ook werken ze samen met andere maatschappelijke organisaties en onderhouden ze contacten met het bedrijfsleven. In het pand is bovendien de Vrijwilligersvacaturebank, Stichting Boom, de Reisvereniging en Stichting Peuterspeelzalen Hellendoorn gevestigd.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Hellendoorn alg.

Reactie toevoegen