Delfzijl

Plaats
Stad en gemeente
Delfzijl
Hoogeland
Groningen

delfzijl_gemeentebord_kopie.jpg

Delfzijl is een stad en gemeente in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland. Het is de hoofdplaats van de gemeente.

Delfzijl is een stad en gemeente in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland. Het is de hoofdplaats van de gemeente.

gemeente_delfzijl_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Delfzijl anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Delfzijl anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Delfzijl.jpg

Op de dijk bij Delfzijl

Op de dijk bij Delfzijl

Delfzijl..jpg

De haven van Delfzijl

De haven van Delfzijl

Delfzijl (2).jpg

De Centrumkerk in Delfzijl

De Centrumkerk in Delfzijl

Delfzijl (3).jpg

Molen Adam in Delfzijl

Molen Adam in Delfzijl

delfzijl_dijkversterking.jpg

Delfzijl gaat de komende jaren flink 'op de schop'. Het aantal huizen wordt verminderd i.v.m. de bevolkingskrimp, en de dijken worden versterkt. Hier wordt, anno 2018, de dijk bij de Kustweg versterkt. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Delfzijl gaat de komende jaren flink 'op de schop'. Het aantal huizen wordt verminderd i.v.m. de bevolkingskrimp, en de dijken worden versterkt. Hier wordt, anno 2018, de dijk bij de Kustweg versterkt. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Delfzijl

Terug naar boven

Status

- Delfzijl is een stad en gemeente in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland. Het is de hoofdplaats van de gemeente.

- De gemeente Delfzijl is in 1990 vergroot met de gemeenten Bierum en Termunten.

- De gemeente Delfzijl omvat naast de gelijknamige stad de dorpen Bierum, Borgsweer, Farmsum, Godlinze, Holwierde, Krewerd, Losdorp, Meedhuizen, Spijk, Termunten, Termunterzijl, Uitwierde, Wagenborgen en Woldendorp, en de buurtschappen Amsweer, Arwerd, Baamsum, Biessum, Carel Coenraadpolder (zeer klein deel; 1 pand), Dallingeweer, De Heemen (grotendeels), Dekkershuizen, Fiemel, Geefsweer, Hoogwatum, Ideweer, Kopaf (deels), Lalleweer, Langerijp (deels), Lesterhuis, Nansum, Naterij (Ladysmith) (voormalige buurtschap), Nieuwstad, Nijenklooster, Nooitgedacht, Oldenklooster (Feldwerd), Opmeeden, Polen (grotendeels?), Schaapbulten, Scheve Klap (of: De Leegte; grotendeels), Tweehuizen, Uiteinde, Vierhuizen en Zomerdijk. Verder zijn er nog de in de afgelopen decennia (grotendeels) afgebroken dorpjes Heveskes (tegenwoordig een buurtschap), Oterdum en Weiwerd (tegenwoordig een bedrijventerrein in ontwikkeling). Dat zijn 1 stad, 14 dorpen, 3 voormalige dorpen, 29 buurtschappen en 1 voormalige buurtschap in totaal.

- Onder de stad Delfzijl valt ook de buurtschap Biessum. Alleen voor de postadressen valt ook het dorp Uitwierde onder de stad.

- Wapen van de gemeente Delfzijl.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Delfzijl.

- De gemeenten Delfzijl, Appingedam en Loppersum hebben in november 2017 besloten te gaan fuseren tot één gemeente, met als streef-ingangsjaar 2021. De naam van de nieuwe gemeente wordt Eemsdelta.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Delfziel.

Oudere vermeldingen
1303 kopie 18e eeuw in Delfzilen, 1317 Delsilum, 1579 Delfsiel, 1616 Delfsijl, ca. 1660 Delf Zyl, 1781 Delfsyl.

Naamsverklaring
De nederzetting is in de 13e eeuw ontstaan rondom drie zijlen (zijl 'uitwateringssluis') in de Delf 'gegraven water' (nu Damsterdiep). De Delf was een gegraven kanaal van de Fivel bij Ten Post naar Appingedam en van daar langs een oude waterloop naar Farmsum, uitmondend in de Eems. Bij Farmsum werd de Delf afgesloten en werden drie zijlen naast elkaar in de dam gelegd. Oorspronkelijk was sprake van de Damsterzijl, de Slochterzijl en de Germaniazijl (naar het klooster te Thesinge). Later sprak men van Scharmerzijl, Slochterzijl en Dorpsterzijl. De jongste van de drie sluizen, de Dorpsterzijl, dateert van 1272.(1)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Delfzijl grenst in het W aan Siddeburen, Tjuchem, aan buitengebied van Steendam en aan Opwierde, Appingedam, Marsum, Jukwerd, Oosterwijtwerd, Leermens en 't Zandt, in het N aan Zijldijk, Oosteinde, Oudeschip en het bedrijventerrein en de haven Eemshaven, in het O aan de rivier de Eems en Duitsland (waarbij er hier gebied in de rivier ligt waarvan het niet formeel is vastgesteld of het tot Nederland of tot Duitsland behoort), in het O aan het water de Dollard (dat ook deels binnen de gemeente ligt) en in het Z aan Finsterwolde, Nieuwolda en Nieuw Scheemda, en ligt O van Bedum, O en OZO van Uithuizen, O en ZO van Roodeschool, ZO van het Duitse Waddeneiland Borkum, W en WZW van de Duitse plaats Emden, WNW van de Duitse plaats Leer, NW van de Duitse plaatsen Bunde en Weener, N van de A7, N en NW van Winschoten, N en NNW van Scheemda en NO van Sappemeer en Hoogezand. De hoofdplaats Delfzijl ligt centraal in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Delfzijl 622 huizen met 4.499 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 195/1.704 (= huizen/inwoners), de dorpen Farmsum 160/1.184, Heveskes 34/199, Wiewerd 56/311, Oterdum 28/190, Meethuizen 31/164 en Uitwierda 34/214 en de buurtschappen Geefsweer 6/54, Ideweer 2/14, Schaapbulten 4/18, Tuickwerd 4/41, Amsweer 8/61, Zomerdijk 7/57, Overtocht 2/17, Heveskesklooster 6/55, Nieuwenhuis 3/23, De Warven 12/47, Opmeden 2/14, Biezum 25/107 en 'verspreide woningen' 3/25. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 10.000 huizen met ca. 25.000 inwoners, waarvan ca. 6.000 huizen met ruim 15.000 inwoners in de gelijknamige stad.

Terug naar boven

Geschiedenis

Delfzijl groeide dankzij de strategische ligging begin 16e eeuw uit tot een vesting, die de noordoostelijke toegang tot de provincie beheerste. De stad heeft in 1796 meegedongen naar de positie van tweede nationale marinehavenplaats. Dat ging niet door. Die positie ging naar Medemblik.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Delfzijl heeft als plaats 14 rijksmonumenten.

- Stichting Cultureel Erfgoed Gemeente Delfzijl zet zich in voor behoud, onderzoek en eventuele restauratie van Delfzijls cultureel erfgoed. Dit erfgoed heeft met name betrekking op: kloosterplaatsen; borgen en steenhuizen; de vele romano-gotische, middeleeuwse kerken en torens; Oldambtster boerderijen; gebouwen in bekende bouwstijlen; dijken en maren; kenmerkende landschappen.

- Molen Adam (Molenberg 21) is een korenmolen en voorheen ook pelmolen. Oorspronkelijk stond de Adam samen met de Eva als poldermolen in de omgeving van Bedum. In 1818 verhuist de Eva naar Usquert, waar de opvolger van deze Eva nog altijd staat. De Adam is eerst in Bedum zelf als pelmolen herbouwd en is daar in 1875 weer afgebroken en in Delfzijl als koren- en pelmolen herbouwd. De molen raakt na de Tweede Wereldoorlog buiten gebruik. Het pelwerk is in deze periode uit de molen gesloopt en in 1954 aan de gemeente verkocht. Na restauratie eind jaren vijftig is de molen als Museummolen Adam in gebruik genomen. De onderbouw doet nog altijd dienst als expositieruimte voor schilderijen.

- MuzeeAquarium Delfzijl is een eigentijds en verrassend museum voor jong en ouder. Een unieke combinatie van een natuurhistorische en een cultuurhistorische collectie, met o.a. een aquarium waarin vissen en andere zeedieren van de Waddenzee en Noordzee te zien zijn. Naast het zee-aquarium zijn er de permanente exposities archeologie, schelpen, geologie, scheepvaart, visserij, met daarnaast wisselende tentoonstellingen over uiteenlopende onderwerpen. Het MuzeeAquarium is in 2018 na een intensieve verbouwing en herinrichting heropend.

- Gevelstenen in Delfzijl.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Ieder jaar rondom het Pinksterweekend bruist het in Delfzijl. Volop amusement, theater, cultuur, muziek en vertier. 5 dagen lang is de stad tijdens de Pinksterfeesten (in 2020 voor de 144e keer) het centrum van feestend Groningen. Ruim 125.000 bezoekers trekken jaarlijks naar de havenstad om daar te genieten van de aangeboden artiesten. De Pinksterfeesten hebben sinds editie 2019 een nieuwe activiteit in het programma op zaterdag, namelijk de PinksterTrail: je rent of loopt tijdens dit parcours door allerlei gebouwen. Op de website is het complete programma te zien. Er is ook jaarlijks een programmaboekje waarin het programma wordt vermeld. "De Pinksterfeesten is een feest van ontmoeten en begroeten, verbinding en plezier! Iedereen die de Pinksterfeesten een warm hart toedraagt kan 'Vriend' worden van Neptunus voor een bedrag van 10 euro of meer. Dit om samen een nog mooier feest te kunnen organiseren. Wij danken onze leden, vrienden, de gemeente Delfzijl en onze trouwe sponsoren voor de steun die zij onze vereniging jaarlijks bieden bij de organisatie van dit evenement. Wij wensen je fijne Pinksterdagen! Koninklijke Zeil- en Roeivereniging Neptunus."

- Kippop (op een zaterdag in juli, in 2019 voor de 5e keer) is een festival met een uniek concept, namelijk "gratis bier/wijn/fris, livemuziek en gezelligheid", aldus hun Facebookpagina. Donaties worden wel zeer op prijs gesteld, om de organisatie ook voor het jaar erna weer mogelijk te maken, en voor redelijke prijzen zijn snacks te koop. T/m 2017 was het in Garrelsweer, sinds 2018 is het in Flexion in Delfzijl. Voor degenen die Kippop als VIP-donateur steunen, vaart een boot vanuit Garrelsweer naar het festivalterrein en terug.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Voor de kust van Delfzijl zijn in mei 2019 miljoenen zeekraalzaadjes ingezaaid op de kort daarvoor aangelegde pionierkwelder. Deze kwelder is een testlocatie voor kwelderontwikkeling om de effecten van de zeespiegelstijging te beperken. In opdracht van de gemeente experimenteren onderzoekers van EcoShape hier met verschillende methoden om kwelderaangroei te stimuleren. De pionierkwelder is ingedeeld in proefvakken die verschillen in de verhouding zand/klei, de natuurlijke aanvoer van zeekraalzaad en het wel of niet inzaaien van zeekraal. In drie van de proefvakken is de helft met zeekraal ingezaaid. "De wereld van economie en ecologie komt in het project Marconi prachtig bij elkaar", aldus wethouder Jan Menninga. "Dat we met deze investering ook nog eens kennis kunnen ontwikkelen in een natuurgebied, maakt het project uniek. Daar zijn we trots op. Met dit project tonen we aan dat een gezamenlijke aanpak loont." Kwelders zijn waardevol natuurgebied en aantrekkelijk leefgebied voor planten en dieren. Ze beperken de effecten van bodemdaling en zeespiegelstijging. Bovendien leggen ze CO2 vast. Kwelders verbeteren de waterkwaliteit, vergroten de kustveiligheid door hun golfremmende werking en verhogen de aantrekkelijkheid van de kust.

- In december 2016 is de uitvoering van de dijkverbetering tussen Eemshaven en Delfzijl gestart. Deze 12 km lange zeedijk is de eerste in Nederland die volgens de nieuwste veiligheidsnormen én aardbevingsbestendig versterkt wordt. Daarnaast is het een dijkverbetering met aandacht voor innovatie, natuur, recreatie én economie. De dijkverbetering is onderdeel van het landelijke Hoogwaterbeschermingsprogramma, een samenwerking tussen waterschappen en Rijkswaterstaat om dijken en andere waterwerken te verbeteren en voor te bereiden op hogere waterstanden in de toekomst. Het Hoogwaterbeschermingsprogramma is op zijn beurt onderdeel van het Nationaal Deltaprogramma.

De verbetering van de dijk betekent ook een meerwaarde voor natuur, recreatie en economie in de regio. Zoals de aanleg van een stadstrand in Delfzijl, een fietspad op en langs de dijk, extra broed- en vluchtplaatsen voor vogels en andere dieren rond de dijk, getijdepoelen, een palenbos, en een dubbele dijk-zone voor zilte landbouw. Op sommige plekken heeft de dijk extra maatregelen nodig om aardbevingsbestendig te zijn. Dit kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld door een stalen damwand in de dijk aan te brengen, de dijk extra te verzwaren of een extra dijk aan te leggen. Met specialisten van over de hele wereld en uit landen waar de aardbevingsproblematiek nog veel meer speelt, is gekeken naar de omvang van de problematiek en oplossingen daar voor.

Er is een speciaal Bezoekerscentrum ingericht om mensen voor te lichten over de dijkverbetering (Noordersingel 1 in Delfzijl), elke werkdag geopend van 9.00 tot 15.00 uur. Online kun je voor actuele informatie over de Dijkverbetering Eemshaven - Delfzijl terecht op de speciale site hierover van Waterschap Noorderzijlvest (zie de link).

- Op de grens van de gemeenten Delfzijl en Appingedam nabij het nieuwe zwembad van Delfzijl moet een landschapspark komen. De voormalige landbouwgrond is eigendom geworden van de gemeente. Het bestemmingsplan is op verzoek van de provincie Groningen aangepast. Er zullen een aantal bomen worden verwijderd en een aantal nieuwe bomen worden aangeplant om de zichtlijn vanaf de Zwet naar de wierde van Eelwerd te verbeteren. Ook het zicht op een nabijgelegen monumentale boerderij, die in gebruik is bij een paardenhouder, wordt beter. (2009)

Terug naar boven

Beeld

- Diaserie oude ansichtkaarten van Delfzijl.

- Oude foto's, ansichtkaarten e.d. van Delfzijl op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Delfzijl (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Delfzijl. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Dorpshuizen: - "In de loop der jaren zijn in elk dorp voorzieningen ontstaan die ontmoetingen tussen dorpsbewoners mogelijk maken. Met de geleidelijke verdwijning van winkels, scholen en cafés uit het dorpsbeeld, worden ontmoetingen meer toevallig. In het algemeen is het aan de bewoners van dorpen zelf om bijeenkomsten en ontmoetingen te organiseren. De rol van de gemeente Delfzijl is faciliterend en ligt vooral in de initiëring en ondersteuning van het proces. Als het gaat om investeringen in gebouwen, kan de gemeente vanuit het Actieplan Dorpen en Wijken financiële ondersteuning bieden. Met het project Multifunctionele Voorzieningen, 'Alle Dorpen een Dak', is ondersteuning mogelijk voor een toekomstbestendige ontmoetingsplek of dorpshuis. Daarbij is het altijd van belang dat er uitzicht is op een gezonde exploitatie van 'het dak' dat door het dorp zelf gedragen wordt.

Voor wie is het programma 'Alle Dorpen een Dak'? Het programma is voor de dorpen en wijken binnen de gemeente Delfzijl. Per dorp is er budget voor één 'dak van het dorp'. Het is daarom belangrijk dat het dorp achter het plan staat en kan meedenken en/of meewerken in de aanvraag en de realisatie. Waar is de financiële bijdrage voor bedoeld? Het bedrag is voor renovatie of aanschaf van een dorpshuis, wijkcentrum of een andere vorm van een ontmoetingsplek. Doelstelling is in alle gevallen verbetering van het gebruik en dat het voor alle doelgroepen geschikt moet worden. Welke voorwaarden gelden er? De accommodatie heeft een maatschappelijke functie en biedt vooral ruimte aan alle dorpsbewoners om elkaar te ontmoeten en voor dorpsactiviteiten. De accommodatie is (of komt) in eigendom en beheer van een maatschappelijke stichting of vereniging. Het gaat om één dorpsaccommodatie per dorp of wijk in de gemeente. De accommodatie heeft een sluitende exploitatiebegroting voor de komende drie jaar. De aanvraag is afkomstig van een maatschappelijke stichting of vereniging. Er is sprake van cofinanciering tenminste in de vorm van zelfwerkzaamheid en/of door andere vormen van subsidiering. Exploitatie komt niet in aanmerking voor een financiële bijdrage. Wat moet er aangeleverd worden bij de aanvraag? Voor de aanvraag is een plan van aanpak nodig met een dekkende begroting. In het plan moet in ieder geval vermeld worden in hoeverre er sprake is van zelfwerkzaamheid, welke vormen van cofinanciering er zijn en een gezonde exploitatie voor de komende drie jaar (gedragen door het dorp)."

- Jeugd: - Scouting Fivelgroep.

- Sport: - Sinds 2015 is Trias de volleybalvereniging van Delfzijl en Appingedam. Volleybalvereniging Memesa uit Appingedam en volleybalvereniging Thalassa uit Delfzijl zijn namelijk gefuseerd en presenteren zich sindsdien als v.v. Trias, met teams die uitkomen van de 4e klasse t/m de promotieklasse. Er is dus voldoende aanbod voor iedereen die graag wil (leren) volleyballen. Er zijn ook jeugdteams voor de jeugd van 6 tot 18 jaar.

- Koninklijke Zeil- en Roeivereniging Neptunus is een samenwerkingsverband van drie watersportverenigingen in Delfzijl: Zeilvereniging Neptunus, Roeivereniging Neptunus en MBV Abel Tasman. Daarnaast organiseert Neptunus jaarlijks de Pinksterfeesten (waarvoor zie het hoofdstuk Jaarlijkse evenementen).

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Delfzijl en - Delfzijl 2.

Reactie toevoegen