Termunten

Plaats
Dorp
Delfzijl
Groningen

termunten_plaatsnaambord_kopie.jpg

Termunten is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland, gemeente Delfzijl. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1989.

Termunten is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland, gemeente Delfzijl. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1989.

gemeente_termunten_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Termunten anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Termunten anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Termunten.jpg

De Ursuskerk in Temunten uit de 13e eeuw

De Ursuskerk in Temunten uit de 13e eeuw

Termunten (2).jpg

Een stukje oud vakwerk aan de Ursuskerk in Temunten

Een stukje oud vakwerk aan de Ursuskerk in Temunten

termunten_uitzicht_vanaf_de_kerktoren.jpg

Als je, zoals de fotograaf, geen hoogtevrees hebt én over een goede conditie beschikt, kun je de kerktoren van Termunten beklimmen en vervolgens van dit uitzicht op de Eems genieten. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Als je, zoals de fotograaf, geen hoogtevrees hebt én over een goede conditie beschikt, kun je de kerktoren van Termunten beklimmen en vervolgens van dit uitzicht op de Eems genieten. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Termunten

Terug naar boven

Status

- Termunten is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland, gemeente Delfzijl. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1989. Het gemeentehuis bevond zich in Woldendorp.

- Wapen van de voormalige gemeente Termunten.

- Onder het dorp Termunten vallen ook de buurtschappen Baamsum, Dallingeweer en Fiemel.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1224 gebied: in Menterne, 1338 gebied: in Menterna, 1413 to der Munten, 1553 van Groete Munten, 1579 Grootemunte, ca. 1660 Ter Munte, 1689 Oudt Termunten, Groot Termunten.

Naamsverklaring
De oudste, nog Friese vormen worden naast Menterwolde gebruikt ter aanduiding van het Oldambt en zouden wijzen op de betekenis herne 'hoek' van het water de Munte. In plaats van herne betreft het hier eerder het toponymisch suffix -er (ontstaan uit het Germaanse warja-* 'bewoner'). De waternaam Munte is volgens sommigen verwant met het Brugse Minne-water en met het tweede deel in Dortmund en Dülmen (Dld): 890 throtmanni, 927 Trutmenni, 952 Drudmunde respectievelijk 889 kopie 12e eeuw Dulmenni, 10e eeuw Dulminni. Het dorp wordt ook aangeduid met groot, ter onderscheiding van het landinwaarts gelegen 1781 Klein of Oud Termunten, 1553 Lutke Munten. Zie ook Muntendam.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Termunten grenst in het Z aan het water de Dollard en Woldendorp, in het ZW ook aan Woldendorp, in het W aan Termunterzijl, in het N aan de rivier de Eems en in het NO en O ook aan de Dollard, en ligt NO van Nieuwolda en Wagenborgen, ONO van Meedhuizen, O van Borgsweer, OZO van Farmsum en Delfzijl, ZW van de Duitse plaats Emden en N van Oostwold.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Termunten 384 huizen met 2.310 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 76/440 (= huizen/inwoners), de dorpen Borgsweer 20/100, Woldendorp 65/350 en Wagenborgen 104/630 en de buurtschappen Reide 2/10, Fiemel 4/20, Dallingeweer 7/50, De Vennen 3/25, Baamsum 7/50, Grijzemunnikenklooster 2/20, Termunterzijl 50/340, Lalleweer 5/50, De Schans 1/6, Binnen Ae (deels) 18/80, Huiningaweer 1/14, Zomerdijk 7/40, Heemen 9/35 en Lesterhuis 3/50. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 160 huizen met ca. 400 inwoners.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De Hervormde (PKN) Ursuskerk (Petrus Muntinghepad 4) is het enige rijksmonument van Termunten. De kerk dateert uit de 13e eeuw. De huidige kerk is gebouwd op een fundament uit de 12e eeuw en was ooit een veel grotere kruiskerk. Wat resteert is het romanogotische koor en een klein deel van het schip. In de 19e eeuw is de oorspronkelijke middeleeuwse toren, die los stond van de kerk, ingestort en afgebroken. De huidige toren is in 1951 gebouwd. Tijdens de bevrijding in april 1945 is bij de gevechten om de ‘Delfzijl Pocket’ de kerk in brand geschoten. Het interieur ging daarbij geheel verloren, waaronder het orgel. Intensief herstel van de kerk had plaats in de jaren 1948-1951. Na 65 jaar heeft de kerk sinds 2010 weer een eigen, gerestaureerd Lohman-orgel.

In 2019 is de kerk gerestaureerd. De werkzaamheden betreffen een technische, conserverende restauratie. De dunne stuclaag die is aangebracht bij het herstel van de kerk rond 1950 was in de loop van de jaren door zoutuitbloei hard geworden en hield vocht in de muren vast. De laag bladderde af, regelmatig sprongen er zelfs stukken uit en her en der groeiden algen. Daarom is het interieur als onderdeel van de restauratie opnieuw gestuukt. Daarvoor zijn de muren eerst gestraald. De glas-en-loodramen zijn voor restauratie uit hun sponningen gehaald en de verwarming van de kerkbanken is verwijderd omdat daar asbest in was verwerkt. Rondom de kerk is nieuwe drainage aangebracht.

Sinds 2009 heeft het karakteristieke gebouw een bredere functie. Van mei tot oktober is de kerk elke zondagmiddag open voor bezoek; dan kun je ook de spannende toren beklimmen, met uitzicht over Eems en Dollard, en een blik in de gewelven werpen. Regelmatig zijn er ook concerten en andere evenementen. Voor nadere informatie zie de Activiteitenagenda. De Protestantse Gemeente Woldendorp - Termunten/Borgsweer heeft de kerk in 2014 overgedragen aan Stichting Oude Groninger Kerken (SOGK). In 2017 is de genoemde Protestantse Gemeente gefuseerd met de Petruskerk van Wagenborgen tot de Protestantse Gemeente Eems Dollard, die nog 4 keer per jaar een kerkdienst houdt in de Ursuskerk. - Beschrijving van de Ursuskerk in tekst en beeld op Reliwiki.nl. - Site van de Ursuskerk.

- In 1912 is de Stoomtramwegmaatschappij Oostelijk Groningen (OG) opgericht. Tot 1948 zou zij mensen en goederen tussen Ter Apel en Delfzijl vervoeren. Vanwege haar (lage) snelheid werd de tram ook wel Ol Graitje genoemd. In het landschap zijn nog veel sporen van OG te ontdekken. Op verschillende plekken langs de route van OG waren kleine werkplaatsen gebouwd voor kleinschalig onderhoud of (nachtelijke) stalling van de stoomtrams. Twee van deze remises zijn bewaard gebleven een in Bellingwolde en een in Termunten. Na het opheffen van de tramlijn in 1948 kregen de gebouwen een functie als loods voor gemeentewerken. Tegenwoordig is het gebouw in gebruik door een vishandel (afhaalpunt).

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Termuntense Muziekvereniging Prins Bernhard geeft jaarlijks begin april een Voorjaarsconcert in het Dollard College in Woldendorp.

- De jaarlijkse Lentemarkt bij de middeleeuwse kerk in Termunten (op een zondag eind mei, 11-17uur) heeft  een reünieachtig karakter, en is alom bekend in de regio om zijn gezelligheid en sfeer. Er is een grote verscheidenheid aan koopwaar: keramiek, patchwork, beelden, woonaccessoires, curiosa, sieraden, glas in lood, fair trade producten, bloemdecoraties enz. Uiteraard wordt de inwendige mens ook niet vergeten. Er is live muziek, in de kerk is een expositie, kinderen kunnen zich vermaken op een springkussen, zich laten schminken en genieten van prachtige ballonfiguren gemaakt door Clown Joepie. Vergeet niet ook de toren te beklimmen, met een schitterend uitzicht over de Eems, de Dollard en De Punt van Reide. Toegang: gratis, gift welkom.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Vanuit Termunten lopen twee wandelroutes: een naar Termunterzijl (3 km) en een naar Fiemel, Polder Breebaart en De Punt van Reide (8 km). De wandelroutes, met toelichtingen in tekst en beeld, vind je onder de link als pdf-bestand, dat je desgewenst kunt uitprinten. Een gedrukte versie van de folder is te verkrijgen in de kerk, waar de wandelroutes ook starten (sleuteladressen: Borgiusweg 7, tel. 0596-601801 / Johan Herwagiusstraat 8, tel. 0596-601159). Een groot deel van de route is verboden voor honden. Hou er qua schoeisel rekening mee dat sommige paden drassig kunnen zijn.

- Natuurgebied Polder Breebaart ligt bij buurtschap Fiemel en wordt daarom aldaar beschreven.

Terug naar boven

Beeld

- Oude en recente foto's e.d. van Termunten en Termunterzijl op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Termunten (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Muziek: - "De in 1936 opgerichte Muziekvereniging Prins Bernhard in Termunten bestaat uit een fanfareorkest, een dweilorkest en een opleidingsorkest en heeft gezamenlijk circa 30 leden. In het verleden concentreerden fanfares zich op het maken van muziek in de open lucht. De orkesten marcheerden over straat of speelden in muziektenten. Tegenwoordig speelt het fanfareleven zich meer en meer af in concertzalen. De muziek die een fanfare speelt is veelzijdig. Het varieert van mars tot pop. Van klassiek tot filmmuziek. Het fanfareorkest is op dit moment niet actief op concoursen, maar richt zich op diverse evenementen en uitvoeringen, zoals de jaarlijkse 4 mei herdenking, het jaarlijks Kerstconcert, Kerstnachtdienst, het verwelkomen van St. Nicolaas en natuurlijk ons jaarlijkse Voorjaarsconcert.

Het fanfareorkest repeteert iedere dinsdagavond in Basisschool De Munte, onder leiding van onze dirigent Alfons Weges. Samen muziek maken in een vereniging is natuurlijk veel leuker dan in je eentje spelen. Lijkt je dit ook leuk, kom dan eens kijken op een van onze repetities of het ook iets voor jou is. De kosten voor het lidmaatschap bedragen 12 euro per maand voor seniorleden en 7,50 euro per maand voor jeugdleden. Tevens krijg je als lid een instrument van de vereniging in bruikleen. Wil je geen lid worden, maar de muziekvereniging wel steunen, dan kun je donateur worden."

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Termunten, met foto's van de grafzerken.

Reacties

(2)

L.S.
Tot mijn verrassing kwam ik er achter dat er een polder Breebaart bestaat.
Ik ben gehuwd met Leonieke Breebaart geboren te Rijswijk (ZH).
Veel van haar familie is woonachtig in Leiden. De naam Breebaart hoor je niet vaak.
Ik ben dan ook benieuwd naar de historie van de naamgeving van deze kleine polder.

Allereerst: ik heb het verhaal over Polder Breebaart verplaatst naar de pagina van buurtschap Fiemel (https://www.plaatsengids.nl/fiemel), omdat hij daar het dichtst bij ligt en toe te rekenen valt. Het verhaal over deze polder heb ik daar nog wat verder uitgewerkt.
Vervolgens heb ik uitgezocht hoe het zit met de naam. Soms zijn achternamen genoemd naar plaatsnamen of poldernamen en dergelijke, maar dit is nog maar een zeer jonge polder, zelfs de jongste polder van Groningen! (1979) en hier blijkt het net andersom te zijn; de polder is genoemd naar een persoon met de achternaam Breebaart, omdat hij eind 19e eeuw in het bestuur zat van een thans naastgelegen polder. Hoe dat zit heb ik toegelicht op de pagina van Fiemel, hoofdstuk Landschap etc. De kans is - omdat zoals u al zegt deze achternaam niet veel voorkomt - groot dat deze hr. Breebaart wellicht een overovergrootvader o.i.d. is van uw vrouw. Sowieso is het tegenwoordig dankzij Het Groninger Landschap een prachtig natuurgebied geworden om een keer te gaan bekijken, maar extra bijzonder natuurlijk als het naar een familielid is genoemd.

Reactie toevoegen