Veghel

Plaats
Dorp
Meierijstad
Noordoost-Brabant
Noord-Brabant

veghel_plaatsnaambord_kopie.jpg

Veghel is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, gemeente Meierijstad. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2016. Het is de hoofdplaats van de gemeente Meierijstad.

Veghel is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, gemeente Meierijstad. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2016. Het is de hoofdplaats van de gemeente Meierijstad.

veghel_museum_siemei_voor_industrie_en_ambacht_uit_de_meierij.jpg

In Museum SIEMei in Veghel vind je uiteenlopende voorbeelden van de industriële en ambachtelijke bedrijvigheid uit de Meierij. Van letterzetmachines, houtverspaanders en een dragline, tot oude telefoontoestellen, gereedschappen en een lintzaagmachine.

In Museum SIEMei in Veghel vind je uiteenlopende voorbeelden van de industriële en ambachtelijke bedrijvigheid uit de Meierij. Van letterzetmachines, houtverspaanders en een dragline, tot oude telefoontoestellen, gereedschappen en een lintzaagmachine.

NB gemeente Veghel in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Veghel in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Veghel in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Veghel

Terug naar boven

Status

- Veghel is een dorp* in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, gemeente Meierijstad. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2016. Het is de hoofdplaats van de gemeente Meierijstad.
* Hoewel de plaats tegenwoordig in toenemende mate ook als stad wordt beschouwd, gezien de grootte en regionale verzorgingsfunctie. De plaats heeft ook een Stadskrant (zie hieronder bij Links). Maar wij hebben de indruk dat de term 'dorp' voor deze plaatsnaam nog het gangbaarst is, daarom conformeren wij ons daaraan.

- De gemeente Veghel is in 1994 vergroot met de gemeente Erp.

- De gemeente omvatte naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Boerdonk, Eerde, Erp, Keldonk, Mariaheide en Zijtaart, en de buurtschappen Bemmer (deels), Beukelaar, Biezen (grotendeels), Bolst, Bus, De Aa (deels), De Kempkens, De Laren, Dijk, Doornhoek, Dorshout, Driehuizen, Goordonk, Ham, Havelt, Hazelberg (deels), Heuvel, Heuvelberg, Hoek, Hurkske, Koevering (deels), Koks (deels), Kraanmeer, Looieind, Morschehoef, Rijkerbeek, Ven en Zondveld. In totaal zijn dit 7 dorpen en 28 buurtschappen.

- Wapen van de voormalige gemeente Veghel.

- Onder het dorp vallen ook de buurtschappen Beukelaar, De Kempkens, Dorshout, Driehuizen (deels), Ham (grotendeels), Havelt, Hazelberg (deels), Heuvel en Ven. Dit zijn 9 (delen van) buurtschappen in totaal. Alleen voor de postadressen vallen ook de dorpen Eerde, Mariaheide en Zijtaart - omdat die destijds geen eigen postcode hebben gekregen - en de bijbehorende buurtschappen Biezen (grotendeels), Bolst (deels), Bus, Doornhoek, Driehuizen (het andere deel van de buurtschap), Goordonk, Koevering (deels) en Zondveld (grotendeels) onder het dorp Veghel. Dát zijn bij elkaar 3 dorpen en 8 (delen van) buurtschappen.

Terug naar boven

Naam

Uitspraak
Veggel.

Oudere vermeldingen
1200-1225 Vehchele, 1298 Vegghele, 1312 kopie 1350 Vechle, 1883 Vechel, 1901 Veghel.

Naamsverklaring
Gaat, wat het laatste deel betreft, vermoedelijk terug op lo 'bos', hier misschien 'poel'. Het eerste deel is mogelijk te verbinden met het Zuidnederlandse vigge 'jong varken'.(1)

Terug naar boven

Ligging

De kern Veghel ligt ZO van de stad 's-Hertogenbosch en NNW van de stad Helmond, en grenst in het N aan de A50 en in het Z aan de N279 ('s-Hertogenbosch - Roermond) en de Zuid-Willemsvaart. Z daarvan liggen ook nog uitgestrekte bedrijventerreinen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Veghel 811 huizen met 4.064 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp (d.w.z. de dorpskern, die destijds Straatsrot heette) 127/586 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Hezelaar 103/448, Middegaal 49/212, Ven 24/142, De Heide 33/215, Beukelaar 29/127, Heuvel 31/168, Havelt 27/146, Ham 22/136, Dorshout 49/260, Eerde (deels) 53/243, Kempkes 25/145, Biezen 25/145, Zandveld 27/161, Zijtaart 19/127, Doornhoek 26/130, De Leest 52/236 en Hoogeinde 90/437.

Vlak voor de opheffing van de gemeente in 2017 heeft zij ca. 38.000 inwoners.

Tegenwoordig heeft het gelijknamige dorp ca.10.500 huizen met ca. 26.500 inwoners. Het postcodegebied van Veghel heeft ca. 12.500 huizen met ca. 31.000 inwoners, omdat daar ook de dorpen Eerde, Mariaheide en Zijtaart nog onder vallen.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de voormalige gemeente) Veghel, kun je terecht bij de volgende instantie en sites:

- "Heemkundekring Vehchele is opgericht in 1981. Zij is aangesloten bij Stichting Brabants Heem. Deze stichting verbindt de heemkundige kringen en historische verenigingen in Noord-Brabant. Heemkunde betekent letterlijk: Kennis van de eigen omgeving en haar bewoners in al haar aspecten en dan vanaf de oudheid tot het heden en zowel boven de grond als eronder en het geestelijk erfgoed net zo goed als het stoffelijke. Wat wil heemkundekring Vehchele bereiken? in brede kring belangstelling wekken voor en bevorderen van kennis over heemkunde in het algemeen en van de voormalige gemeente Veghel met naast de gelijknamige kern verder nog de kernen Eerde, Maria-Heide en Zijtaart in het bijzonder; onderzoeken en vastleggen van verschillende aspecten die tot het begrip heemkunde behoren, zoals onder meer geschiedenis, volksgebruiken, religieuze gebruiken, dialect, bodemarchief, landschap, architectuur, ruimtelijke ordening en milieu; bewaren en/of veiligstellen van heemkundig belangrijke terreinen, roerende en onroerende goederen, voorwerpen en oudheidkundige gegevens.

Heemkundekring Vehchele wil dat bereiken door: organiseren van lezingen en excursies met heemkundig interessante onderwerpen; verzamelen van allerlei materiaal over Veghel, Eerde, Maria-Heide en Zijtaart, zoals foto’s, dia’s, ansichten, (video)films, oude dorpskaarten, kadasterkaarten, artikelen uit dag- en weekbladen en verdere documentatie met betrekking tot het dagelijks gezinsleven, scholen, verenigingen et cetera; verzamelen van bidprentjes, gedachtenisprentjes, communieprentjes en andere devotionalia; beschrijven van het verzamelde materiaal en, zo mogelijk digitaal, toegankelijk maken; ondersteunend bodemonderzoek doen naar sporen uit het verleden en daarmee samenhangend historisch onderzoek, en resultaten vastleggen; participeren in de Gemeentelijke Monumenten Commissie en Commissie Straatnamen; behulpzaam zijn bij heemkundig onderzoek door derden en onder meer studerende jeugd begeleiden en stimuleren bij onderzoek naar plaatselijke geschiedenis; publiceren van onderzoeksresultaten in onze Kroniek en andere media.

De Heemkamer van onze heemkundekring is gevestigd in 'Het Raadhuis' (Markt 1). Onze archieven bevatten veel lokaal erfgoed zoals: devotionalia, foto’s, boeken en gereedschappen uit het verleden. Veel historische documenten, foto’s, kaarten e.d. worden gedigitaliseerd en in een eigen database bewaard. De naastgelegen trouwzaal wordt door onze heemkundekring gebruikt voor lezingen. Hiervoor worden sprekers uitgenodigd met onderwerpen over geschiedenis, dialect, Brabantse gewoonten et cetera. De heemkamer is geopend op donderdagmiddag van 14.00-16.00 uur (tel. 06-42966143). Je kunt dan terecht voor informatie, om spulletjes af te geven of gewoon even komen buurten over Veghel. Loop eens binnen! Als je wilt komen wij spullen ook bij je thuis ophalen, scannen of fotograferen. Neem in dat geval contact op met Henk van der Voort (tel. 0413-363651) of Jan van Erp (tel. 0413-362842). In de maanden juli en augustus, met carnaval en op algemene feestdagen is de heemkamer gesloten.

Heb je bodemvondsten of andere interessante informatie of vragen voor de werkgroep archeologie, neem dan contact op met coördinator Jan van Erp, tel. 0413-362842 of 06-14252128, of mail naar archeologie@vehchele.nl. Veelal heerst de gedachte dat wanneer men melding maakt van een vondst deze moet worden afgestaan. Dat is echter niet waar; de vondst zal worden opgenomen in de landelijke databank Archis, met de registratie waar de vondst zich bevindt. Je blijft zelf eigenaar."

- Verhalen over de geschiedenis van Veghel op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Op de site Oud Zijtaart van Martien van Asseldonk vind je vele honderden artikelen over de geschiedenis van de kernen van de voormalige gemeente Veghel.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De oude veevoederfabriek aan de Noordkade is in oude glorie hersteld. Op het voormalige fabrieksterrein bruist het weer van de activiteiten. Het biedt nu onderdak aan diverse culturele instellingen waaronder Museum SIEMei, restaurants, winkels, een escaperoom en een bioscoop, de Jumbo Foodmarkt en de Proeffabriek.

- Veghels Buiten is een nieuw woongebied in ontwikkeling, in het ZO van Veghel, Z van de Udenseweg, en zowel N als Z van de Erpseweg. De huizen worden hier gebouwd in clusters, minidorpjes in het groen. Net als vroeger de Brabantse gehuchten. Er komen kleine en wat grotere buurtschappen, met elk een eigen identiteit. Allemaal liggen ze vrij in het landschap en midden in het groen. Veghels Buiten biedt je de kans om je eigen manier van leven en wonen vorm te geven. Er zijn vrije kavels te koop in allerlei prijsklassen, om zelf het huis van je dromen te (laten) bouwen. Alleen, of samen met anderen. Ook dat is de nieuwe woonvisie van Veghels Buiten: samen je eigen buurtje bouwen. Met vrienden, verwanten of gewoon met je nieuwe buren. Veghels Buiten ligt pal naast het groene Aa-dal en dichtbij Eindhoven en Den Bosch. Je woont hier landelijk, in een prachtige groene omgeving. En toch vlakbij het centrum van zowel Veghel als Uden met alle voorzieningen. Het geluid van de stilte overheerst in Veghels Buiten. Hier kom je helemaal tot rust. Er is ruimte. Veel ruimte. Ruimte om te wonen en te werken, maar ook om te spelen en te relaxen. Ruimte om dingen met elkaar te delen en om je eigen ding te doen. Er zijn bijzondere speelplekken, gezamenlijke erven en (moes-)tuinen, en vanuit je huis loop of fiets je zo de groene wereld in. Het concept van Veghels Buiten is geïnspireerd op de historie van het Brabantse platteland. Maar de huizen worden eigentijds. Modern, groen en duurzaam. Met zonnepanelen en optimale isolatie. Ook koude-warmte opslag is mogelijk. Eigenlijk is bijna alles mogelijk in Veghels Buiten. Jij kiest en bepaalt.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Veghel heeft 31 rijksmonumenten.

- Veghel heeft 204 gemeentelijke monumenten.

- De katholieke eredienst wordt in 1648 als gevolg van de Reformatie in deze omgeving verboden. De oude Sint-Lambertuskerk aan de Aa wordt aan Gereformeerde ambtenaren toegewezen. De Veghelse bevolking bouwt daarop in 1649 een schuurkerk - d.w.z. een kerk die er van buiten niet als een kerk mocht uitzien - direct over de 'landsgrens' met Uden, dat destijds niet tot Brabant behoorde, maar tot het vrije Duitse Land van Ravenstein. Die kerk is tot aan de Franse inval van 1672 gebruikt door de Veghelse parochianen en in eerste instantie ook nog door parochianen uit Sint-Oedenrode en Schijndel. In 1672 werd de bouw van een nieuwe schuurkerk toegestaan op de plaats van de huidige Sint-Lambertuskerk te Veghel. De grond was afgestaan door de heren van kasteel Frisselstein. De nieuwe schuurkerk is tot 1822 gebruikt. Toen mochten en konden de katholieken hun oude kerk weer in gebruik nemen. In 1888 is op de plek van de voormalige eerste schuurkerk een monument onthuld met daarop de tekst: "Ter Herinnering aan de jaren 1649-1672. Gezegend zij de grond waar 't bedehuis eens stond, uit vroom besef van plicht door 't Veghels volk gesticht In bangen tyd van nood toen men hun tempel sloot. En 't Kerk-gaan slechts toeliet op Udens grondgebied." In 2005 is dit monument gerestaureerd en werd er een Lambertusbeeld geplaatst ten teken van de band met de Veghelse Lambertusparochie.

Omdat de oude Lambertuskerk na de heringebruikname in 1822 snel te klein werd voor de parochie ontstond in 1853 het plan voor een nieuwe kerk, waaraan in 1857 werd begonnen. De later befaamd gewoden architect Pierre Cuypers uit Roermond kreeg de opdracht een nieuwe RK kerk voor Veghel te ontwerpen, alsmede een pastorie, een vrouwenklooster en een school. Het was zijn grootste opdracht tot dan toe, en ook de kerk zelf was voorlopig Cuypers' grootste. De nieuwe kerk werd gebouwd op de plaats waar eerder de tweede katholieke schuurkerk had gestaan. De huidige Sint-Lambertuskerk (Deken van Miertstraat 2) is de eerste kerk waarbij Cuypers zich liet inspireren door de 13e-eeuwse Franse gotiek; de toren vertoont invloeden van de kathedraal van Chartres. Het koor heeft een omgang met straalkapellen. In het interieur zijn bakstenen kruisribgewelven toegepast; door deze gewelven werd Cuypers' naam als architect definitief gevestigd. De neogotische inventaris is grotendeels afkomstig van de firma Cuypers en Stoltzenberg in Roermond. De kerk is in 1863 ingezegend en in gebruik genomen. Bijzonder aan het kerkhof bij de kerk is dat er sprake is van maar liefst 13 rijksmonumentale grafmonumenten, die je hierboven in de rijksmonumentenlijst allemaal vermeld vindt. De Sint-Lambertuskerk valt tegenwoordig onder de H. Franciscusparochie.

- Stichting Industrieel Erfgoed Meierij (SIEMei) heeft tot doel het behoud van machines en aanverwante zaken waar bedrijven in de Meierij hun bestaan aan danken. In hun in 2011 van start gegane Museum SIEMei vind je uiteenlopende voorbeelden van die industriële en ambachtelijke bedrijvigheid uit de Meierij. De collectie loopt uiteen van letterzetmachines, houtverspaanders en een dragline, tot oude telefoontoestellen, gereedschappen en een lintzaagmachine. In de eigen werkplaats en smederij aan de Noordkade knappen de vrijwilligers oude machines en materialen op. Daarnaast is SIEMei actief betrokken bij projecten in de openbare ruimte, zoals het opknappen van het Heilig Hartplein en de renovatie van de spoorwegovergang aan de Vorstenbosscheweg. Ook de restauratie van de voormalige Bossche Stationsklok, die inmiddels de ingang van de Proeffabriek in Veghel siert, is uitgevoerd door vrijwilligers van SIEMei. Op de foto- en filmpagina van het museum krijg je alvast een indruk van wat er zoal te zien is.

- Gevelstenen in Veghel.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Stichting Verzamelbeurs Veghel heeft als doel zowel de beginnende als de gevorderde verzamelaar de mogelijkheid te bieden regelmatig zijn/haar verzameling aan te vullen c.q. uit te breiden, én de 'nog-niet-verzamelaar' aan informatie en inspiratie te helpen om wellicht met een bepaald soort verzameling te beginnen. De stichting organiseert 2x per jaar een verzamelbeurs. Op iedere beurs is ook een expositie te bezichtigen van een verzamelaar. Zij zoeken hiervoor nog verzamelaars die hun verzameling willen exposeren. Dus heb je hier belangstelling voor, meld je dan aan. Sinds 1998 zijn er al ca. 200 exposities geweest. Via de link kun je die allemaal in tekst en beeld bekijken. Interessant is ook de videoreportage-serie 'Leven in een verzameling', waar in ca. 25 delen verzamelaars worden geïnterviewd die (bijna) hun hele huis hebben ingericht met hun verzameling, en daar boeiend over kunnen vertellen en e.e.a. kunnen laten zien.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- De Proeffabriek aan de Noordkade is een verzameling van grote en kleine bedrijven die samen proeven en beproeven. Je kan er van alles beleven, zien, proeven en kopen. laat je verrassen!

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Veghel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Actualiteiten uit Veghel. - Stadskrant Veghel. - Nieuws van de Stadskrant op Facebook.

- Wijken en wijkraden e.d.: - Wijkraad Veghel-Zuid. - Wijk (in wording) Veghels Buiten. - Wijkraad De Leest. - Wijkplatform 't Ven.

- Muziek: - "De in 1923 opgerichte Muziekvereniging Frisselstein in Veghel heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een vereniging waar vele muzikanten een plaats hebben gevonden. Daardoor is de vereniging gegroeid van 100 leden naar ca. 200 leden. Deze enorme groei is ontstaan door een grote aanwas van jeugdige muzikanten en van muzikanten die op latere leeftijd muziek zijn gaan maken, of hun muziekinstrument weer hebben opgepakt. De constructieve samenwerking met Phoenix en haar docenten heeft hier in belangrijke mate aan bijgedragen. Frisselstein heeft hiermee een vereniging met veel jeugd en toekomst in een basis van zeer ervaren muzikanten. Voor die 200 muzikanten zijn in totaal vijf orkesten opgericht, waardoor iedereen wel een plaats weet te vinden en met plezier muziek kan maken binnen onze muziekvereniging. De orkesten zijn: TOF (Toekomstig Orkest Frisselstein) / Opstap orkest / Groot orkest / EigenWijs orkest / Slagwerk orkest.

De vereniging blijft groeien. Nieuwe leden blijven nog altijd welkom! Om elke muzikant een podium te bieden, en ons te laten zien als dé muziekvereniging van Veghel, worden sinds enkele jaren enthousiast ensembles gevormd. Er zijn enkele vaste ensembles ontstaan, maar voor elke gelegenheid is er wel iets op maat te vormen. De ensembles zijn: Northside Brass ensemble / Klarinetensemble / Fluitensemble / Sax Strangers. Om iedereen voldoende uitdaging te kunnen bieden, heeft Muziekvereniging Frisselstein een actief doorstroombeleid, zodat iedereen op het juiste muzikale niveau kan spelen. Verder worden er allerlei interessante en uitdagende optredens georganiseerd. De traditionele straatoptredens zijn zeer beperkt en we geven vooral concerten en doen mee aan festivals. De projecten en festivals worden georganiseerd als project, wat tot uitstekende resultaten heeft geleid. Hierbij wordt een specifiek thema gekozen dat op allerlei manieren kan worden uitgewerkt. Zo hebben we projecten uitgevoerd waarbij bekende Nederlandse artiesten zoals Syb van der Ploeg, Ernst Daniel Smit, Rian van de Akker, Marco Bakker, Ali B, Frank Groothof, Karin Bloemen en Van Velzen werden begeleid.

Zoals in de missie is te lezen willen we een zo breed mogelijk publiek aanspreken met onze muziek in allerlei genres. Om dit alles vorm te kunnen blijven geven zijn tal van commissies en projectgroepen actief. Binnen Muziekvereniging Frisselstein is dan ook veel gelegenheid aanwezig om andere talenten te ontwikkelen. Zo kun je bijvoorbeeld meewerken in de organisatie van een project of in een van de vele commissies die allemaal heel belangrijk zijn voor de vereniging. Veel jeugdleden maken hier dankbaar gebruik van om het verenigingsbeleid mee vorm te geven. Maar ook voor ouders/verzorgers of partners van leden is er de gelegenheid om mee te werken binnen onze organisatie. Kortom: Muziekvereniging Frisselstein is verrassend veelzijdig!"

- Saxofoonensemble Saxperience.

- Hoempa Matata is een Veghels 'pretorkest' en telt ca. 20 leden.

- Ook Dùbent is een feestband met eveneens ca. 20 leden.

- Duurzaamheid: - Supermarktketen Jumbo heeft in 2017 14.000 zonnepanelen geplaatst op haar hoofdkantoor en distributiecentra in Veghel. Hiermee komt Jumbo gelijk in de - op dat moment - top 5 terecht van grootste ‘zonneparken’ in Nederland. De zonnepanelen hebben een jaarlijkse productiecapaciteit van 2.187.000 kWh. Daarnaast stimuleert Jumbo haar winkels om zonnepanelen te plaatsen. Anno 2017 is dat al bij enkele tientallen winkels het geval.

- Bedrijvigheid: - In deze tijden van winkelsluitingen in binnensteden, door de concurrentie van 13-in-een-dozijn-prijsstunters en webwinkels, is het verheugend om te lezen als er ergens een mooi nieuw uniek ambachtelijk initiatief opstart. Zo bood men in 2020 in Veghel iemand met een goed businessplan de kans om een half jaar winkelruimte in het centrum te winnen. De anno 2020 pas 22-jarige Sven van de Vorstenbosch, artiestennaam Sven Bosch, uit Heeswijk-Dinther greep die kans én won de prijs. Sven heeft als klein jochie al vele goocheldozen versleten en kan tegenwoordig - na zijn opleiding 3D Game-art aan het SintLucas - leven van zijn optredens als goochelaar. Op bedrijfsfeesten.bijvoorbeeld gaat hij als close-up goochelaar van tafel naar tafel en doet dicht bij de mensen trucs. Hij heeft ook een concept ontwikkeld als biergoochelaar en houdt bij bedrijven bierproeverijen-mét-magie. Bij beurzen stemt hij zijn trucs af op het product van de stand en lokt daarmee mensen naar de stand.

En sinds juli 2020 heeft Sven dus zijn eigen goochelwinkel, genaamd The Premium Magic Store - dat pas de 3e winkel is in ons land die gespecialieerd is in goocheltrucs - met een assortiment van zo'n 700 goochelproducten. Een eigen uitvinding van Sven zijn de door hem zelf handgemaakte* vuur- én waterbestendige goochelmatten, onder de merknaam Vorst&Bosch, die, sinds zijn presentatie ervan op YouTube en op de grootste goochelbeurs ter wereld wereldwijd door gerenommeerde goochelaars - waar Sven zelf 'tegen opkijkt'! - worden gebruikt. Maar hij heeft ook over lokale en landelijke belangstelling voor zijn winkel niet te klagen. In september 2020 is het openingsfeest. De intentie van Sven is om na afloop van het gewonnen halve jaar in de winkel op Molenwieken 44 in het centrum van Veghel gevestigd te blijven. Zie ook deze reportage met video over Sven en zijn winkel, door Omroep Brabant.
* De appel valt niet ver van de boom, want zijn ouders zijn meubelstoffeerders, dus dat vak heeft hij met de paplepel ingegoten gekregen, én het kwam ook mooi uit dat hij als beginnetje met hun restpartijen kon beginnen.

Reactie toevoegen