's-Hertogenbosch

Plaats
Stad en gemeente
's-Hertogenbosch
Noordoost-Brabant
Noord-Brabant

s_hertogenbosch_collage.jpg

's-Hertogenbosch, collage (© Jan Dijkstra, Houten)

's-Hertogenbosch, collage (© Jan Dijkstra, Houten)

's-hertogenbosch zuid willemsvaart [640x480].jpg

's-Hertogenbosch Zuid Willemsvaart ca. 1910

's-Hertogenbosch Zuid Willemsvaart ca. 1910

DK 200906174062 Muur van flats, Den Bosch.jpg

's Hertogenbosch, het maasfront wordt gedomineerd door flats

's Hertogenbosch, het maasfront wordt gedomineerd door flats

s-hertogenbosch_de_moerputten_staatsbosbeheer.1.jpg

's-Hertogenbosch, natuurgebied De Moerputten

's-Hertogenbosch, natuurgebied De Moerputten

NB gemeente s Hertogenbosch in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente 's Hertogenbosch in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente 's Hertogenbosch in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Bonneblad 587 s Hertogenbosch.jpg

Bonneblad 587 's Hertogenbosch.jpg

Bonneblad 587 's Hertogenbosch.jpg

's-Hertogenbosch

(de cursieve alinea's zijn van onze lokale sponsoren)

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving 's-Hertogenbosch.

- Bestel hier online je maaltijd en laat hem thuisbezorgen in omgeving 's-Hertogenbosch.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over 's-Hertogenbosch (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- 's-Hertogenbosch is een stad en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant. Het is de hoofdstad van de provincie.

- De gemeente 's-Hertogenbosch is, na een reeks kleinere grenscorrecties met omliggende gemeenten in de loop der jaren, per 1-4-1971 vergroot met de gemeenten Engelen en Empel en Meerwijk, in 1996 met de gemeente Rosmalen, en in 2015 met een deel van de gemeente Maasdonk (zijnde de dorpen Nuland en Vinkel en de buurtschappen Heeseind en Kaathoven).

- Wapen van de gemeente 's-Hertogenbosch.

- De gemeente ´s-Hertogenbosch omvat naast de gelijknamige stad verder nog de dorpen Bokhoven, Empel, Engelen, Kruisstraat, Nuland, Rosmalen en Vinkel (grotendeels). 1 stad en 7 dorpen dus.

Maliskamp (gelegen in de voormalige gemeente Rosmalen), waar nog wel officiële blauwe plaatsnaamborden staan, wordt in de praktijk tegenwoordig als wijk van Rosmalen beschouwd. Hintham (voormalig dorp in de voormalige gemeente Rosmalen), waar tot enkele jaren gelegen ook nog blauwe plaatsnaamborden stonden, is tegenwoordig een - middels witte borden aangegeven - wijk binnen de bebouwde kom van 's-Hertogenbosch (hoewel het voor de postadressen 'in' Rosmalen lag en formeel nog altijd ligt). Voor nadere informatie over Maliskamp en Hintham zie bij Rosmalen. Een bijzonder geval is ook Orthen, ouder en lange tijd belangrijker dan ´s-Hertogenbosch, thans formeel een wijk van die stad, en praktisch gezien tevens een ´dorp in de stad´.

Verder zijn er in de gemeente 's-Hertogenbosch nog de buurtschappen Deuteren, Dieskant, Gewande, Heeseind, Horzik (deels), Kaathoven, Lagekant (grotendeels), Munnekens-Vinkel (grotendeels), Oud-Empel en Schotsheuvel. Dat zijn 10 buurtschappen in totaal.

- Onder de stad 's-Hertogenbosch vallen, ook voor de postadressen, de buurtschappen Deuteren, Dieskant (deels), Horzik (deels) en Oud-Empel (deze buurtschap echter in formeel opzicht (als deel van het Bossche stadsdeel Maaspoort), in andere opzichten is Oud-Empel als buurtschap van het dorp Empel te beschouwen). Voor de postadressen vallen de dorpen Bokhoven, Empel en Engelen, het andere deel van de buurtschap Dieskant en de buurtschappen Gewande en Oud-Empel onder de stad 's-Hertogenbosch.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente 's-Hertogenbosch.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
De stad wordt in de volksmond vaak Den Bosch genoemd. Vergelijkbaar met 's-Gravenhage > Den Haag. Maar in tegenstelling tot Den Haag staat in 's-Hertogenbosch die formele naam nog wél op de plaatsnaamborden. In deze stad ligt het ook wat gevoeliger, en zijn er meer mensen die eraan hechten deze naam te blijven gebruiken. Er is zelfs een Genootschap ter bevordering van het gebruik van de naam 's-Hertogenbosch (zie ook de discussies aldaar in het Gastenboek) dat zich daarvoor inzet.

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet de stad Oeteldonk.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van 's-Hertogenbosch, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Erfgoed 's-Hertogenbosch is ontstaan uit samenvoeging van het Stadsarchief, Vestingwerken en de gemeentelijke afdeling Bouwhistorie, Archeologie en Monumenten (BAM). Met de nieuwe afdeling ontstaat een bundeling van kennis en kunde op het terrein van cultuurhistorie. De afdeling is gevestigd in het 'Groot Tuighuis'. Een uniek gebouw met een rijke geschiedenis die nog altijd zichtbaar en voelbaar is. Belangstellenden, bezoekers en professionals zijn hier welkom voor informatie en studie, voor uitwisseling van kennis, voor het bezoeken van exposities of om zelf mee te helpen in het archeologisch lab.

- De Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch promoot de rijke cultuurhistorie van de stad door studie van de heemkunde en door activiteiten te organiseren zoals rondleidingen en rondvaarten.

- Cultuurhistorische Vereniging De Boschboom.

- Bossche Encyclopedie van Ton Wetzer. - Interview met Ton Wetzer over de Bossche Encyclopedie.

- Verhalen over de geschiedenis van 's-Hertogenbosch op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- 's-Hertogenbosh heeft 514 rijksmonumenten.

- De Sint Janskathedraal behoort tot de grootste kerken van Nederland en is zelfs een van de rijkst gedecoreerde kerken van Noord-Europa. Hij is vermaard om zijn sculpturen aan de buitenkant die vaak met het werk van stadgenoot Jheronimus Bosch worden geassocieerd. De Sint Jan en zijn sculpturen zijn in veel originelere staat dan lange tijd is gedacht. Dat blijkt uit onderzoek naar de bouwgeschiedenis en bouwsculptuur van de kathedraal door bouwhistoricus Ronald Glaudemans, die hier in 2017 op is gepromoveerd. Omdat de beelden van kwetsbaar natuursteen zijn gemaakt, is veel van de bouwsculptuur van het exterieur bij restauraties vervangen. De Sint Jan is in Nederland dan ook mede bekend om het feit dat hij vrijwel altijd in de steigers staat.

Glaudemans: "Maar uit mijn onderzoek blijkt dat, in tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, veel van het authentieke beeldhouwwerk bewaard is gebleven. Zowel in als aan de kerk, als in het Sint-Jansmuseum De Bouwloods." Glaudemans verklaart dit doordat tijdens de vele restauraties vaak dezelfde zwakke onderdelen zijn vernieuwd. Glaudemans heeft voor het eerst alle middeleeuwse sculptuur van de Sint-Jan beschreven en gedateerd. Het proefschrift bevat verder (nieuwe) wetenswaardigheden over het gebruik en inrichting van de kerk, over de loodsmeesters, de beeldhouwers, de restauraties en de iconografie van het beeldhouwwerk. In het in april 2017 verschenen boek 'De Sint-Jan te ’s-Hertogenbosch. Bouwgeschiedenis en bouwsculptuur 1250-1550' worden 566 bouwsculpturen. De bouwgeschiedenis wordt door middel van 45 3D-reconstructies gevisualiseerd. (bron: Historiek.net)

- Sinds 2016 wordt gedurende in ieder geval 10 jaar het Provinciehuis (Brabantlaan 1), in 1971 ontworpen door de vermaarde architect Huig Maaskant, 's avonds op bijzondere wijze verlicht. Doel is om de herkenbaarheid van het provinciehuis te vergroten. Voor de lichtprojectie wordt gebruik gemaakt van 18 energiezuinige laserbeamers. De provincie geeft jaarlijks een andere kunstenaar de opdracht om er iets bijzonders van te maken. De première was voor de internationaal bekende Bossche kunstenaar Maarten Baas, die een klok heeft ontworpen waarvan de wijzers bijna 'real time' bewegen (d.w.z. 1x per minuut). Extra bijzonder is dat in de klokken mensen zijn verwerkt die de wijzers van de klok verzetten.

- De watertoren aan het Hinthamereinde is in 2013 gerestaureerd en herbestemd als kantoor- en horecaruimte.

- De Moriaan aan de Markt dateert mogelijk uit 1220 en is daarmee een van de oudste nog bestaande huizen in ons land.

- Mariakapel.

- Begravenen in en om de kathedrale basiliek van Sint Jan.

- Gevelstenen in 's-Hertogenbosch.

- Vestingwerken 's-Hertogenbosch.

- Musea: Stedelijk Museum 's-Hertogenbosch (hedendaagse kunst, gespecialiseerd in keramiek en sieraden). - Het Noordbrabants Museum (kunst, cultuur en geschiedenis van Noord-Brabant). - Sint-Jansmuseum De Bouwloods. - Museum Slager (werken van drie generaties kunstenaars van de familie Slager). - Zwanenbroedershuis (domicilie van de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap). - Kunstlocatie Würth (meer dan 6.500 kunstwerken; schilderijen, sculpturen en grafieken uit de 20e en 21e eeuw).

- Jan Ulijn heeft voor een regionaal weekblad in de loop der tijd ca. 20 artikelen geschreven over monumentale objecten in de gemeente 's-Hertogenbosch. Via de link zijn deze artikelen ook online te lezen.

- De Facebookpagina Bossche Brugwachtershuisjes houdt je op de hoogte van initiatieven om burgwachtershuisjes in de stad een zinvolle herbestemming te geven.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Aan de Nieuwjaarsduik in de Oosterplas (in het ZO van de stad, Z van Hintham, in 2017 voor de 10e keer) doen ca. 1.000 bikkels mee.

- De Bossche 100 (eind januari) is een deels nachtelijke wandeltocht van liefst 100 km, waarvoor de lopers 20 uur de tijd krijgen. Als beloning voor deze zware wandeltocht krijgt men aan de Finish de beroemde enige echte Bossche Bol, een lokale gebakspecialiteit die wordt gebakken van soezenbeslag, daarna gevuld met slagroom en geglazuurd met gesmolten chocoladefondant. De Bossche Bol heeft een diameter van ongeveer 12 cm.

- Carnaval. - Oeteldonks Gemintemuzejum / Nationaal Carnavalsmuseum.

- Gedurende een week eind april is er de Art & Antiques Fair 's-Hertogenbosch met ca. 90 exposanten.

- In een lang weekend in september is er het culinaire evenement Bourgondisch 's-Hertogenbosch.

- Maritiem spektakel Maritiem 's-Hertogenbosch (3e weekend van september in de oneven jaren. In de even jaren is het in Willemstad).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Recreatiegebied Oosterplas Z van Hintham is een 15 meter diepe zandwinplas. Het zand is gebruikt om een deel van de Aawijk te bouwen. De Oosterplas is naast het decor voor de Nieuwjaarsduik een geliefd recreatiegebied met ecologische gebieden, een belevingspark, natuurspeelplaats, strandpaviljoen en kinderboerderij en zorgboerderij De Oosterhoeve. Naast een kabouterbos, een grote wei met potstal, een knuffelwei, een speeltuin, een caviakooi, een konijnenheuvel, diverse volières, een duiventil, een varkenskot, een vlindertuin, een picknickplein en een paddenpoel heeft kinder- en zorgboerderij de Oosterhoeve ook een theehuis, dat zowel een biologisch als een 'gewoon' assortiment heeft.

En... Iedere woensdag worden er pannenkoeken gebakken op de Oosterhoeve (behalve in de schoolvakanties). Aanmelden hoeft niet, vanaf 14 uur wordt er gebakken en op is op. Een pannenkoek kost één euro, en voor €2,50 mag je onbeperkt eten. En iedere donderdag om 17 uur serveert de kok van de Oosterhoeve een 3-gangen menu voor €4,50 per persoon. Aanmelden kan tot ‘s-woensdags 12 uur via tel. 06-23910121, via [email protected] of op de Oosterhoeve zelf (voetpad af naar links op hoek IJsselsingel/ Dommelstraat). Er zijn iedere week ca. 12 tot 14 mensen, er wordt dus dankbaar gebruik gemaakt van het 'sociaal restaurant'. Zie verder het interview met Anja van de Oosterhoeve, waarin ze vertelt en laat zien wat er allemaal te zien en te doen is, en wat de doelen van de Oosterhoeve zijn.

- Natuurgebied De Moerputten ligt direct W van ´de stad en grenst in het Z aan de gemeente Vught, in het NW aan de gemeente Heusden (dorp Vlijmen) en in het N aan de A59. De (niet meer in functie zijnde) spoorlijn Lage Zwaluwe - ´s-Hertogenbosch loopt dwars door het gebied. De Moerputten heeft een oppervlakte van 118 hectare en wordt beheerd door Staatsbosbeheer. De Moerputten maakt deel uit van een gebied rond de stad dat vroeger wel enkele malen per jaar onderliep als de Maas en Brabantse beken overstroomden. Daardoor ontstonden laagveenmoerassen, waaronder De Moerputten. In de 19e en 20e eeuw is het veen afgegraven en gebruikt als turf om te stoken.

Inmiddels is De Moerputten een dicht moerasbos met in het midden een 30 hectare grote plas, ontstaan bij de bouw van de spoorbrug. Het gebied heeft een rijke flora. In de plas vind je de gele watergentiaan, de gele plomp met zijn bolvormige gele bloemen en schitterende witte waterlelies. Op de schrale hooi- en graslanden vind je bijzondere planten zoals de grote pimpernel, de blauwe knoop, de spaanse ruiter en het knoopkruid. In de ontoegankelijke moerasbossen voelen veel diersoorten zich thuis, waaronder roofvogels (buizerd, sperwer, boomvalk), zangvogels (zoals blauwborst en rietzanger), egels, wezels, bunzingen en reeën. In het water voelen libellen en kikkers zich thuis. In het gebied zijn twee zeldzame vlindersoorten te vinden die al enkele decennia uit Nederland waren verdwenen, namelijk het pimpernelblauwtje en het donkere pimpernelblauwtje. In 1990 zijn beide soorten hier uitgezet. Zij zetten hun eitjes uitsluitend af op de bloemen van de grote pimpernel.

De vakwerk-spoorbrug met zijn brede gemetselde pijlers uit 1890, die dwars door het gebied loopt, is sinds 1972 buiten gebruik. Er waren plannen voor afbraak van de hele spoorlijn waaronder de brug, maar gelukkig is zij voor de ondergang behoed kunnen worden en is het nu een rijksmonument. De Moerputtenbrug is nu onderdeel van twee wandelroutes door het gebied, waardoor De Moerputten dat tot 2006 voor publiek gesloten was, nu van dichtbij kan worden bekeken. - Diaserie van De Moerputten.

Terug naar boven

Beeld

- 360 graden-foto's van diverse objecten en plekken in 's-Hertogenbosch.

- Filmpje over Sint Janskathedraal door John M. Pieper.

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente 's-Hertogenbosch.

- Algemeen: - Bossche Babbels: verhalen over 's-Hertogenbosch. - Op Droomstad Den Bosch posten inwoners hun ideeën om bepaalde locaties in de gemeente nog aantrekkelijker te maken en/of te herbestemmen. Droomstad Den Bosch beoogt een platform te zijn waar mensen elkaar kunnen helpen hun ideeën, dromen en idealen m.b.t. de gemeente te realiseren.

- Sport: - Zaalvoetbalvereniging DZV/Biggelaar.

Reactie toevoegen