Rivierenland

Streek
Rivierenland
GelderlandZuid-HollandNoord-Brabant

rivierenland_kaart_waterschap.jpg

Waterschap Rivierenland laat met deze kaart mooi zien hoe de rivieren in dit gebied door het landschap lopen. Van N naar Z zijn dat de Nederrijn, de Linge, de Waal en de Maas. (© www.waterschaprivierenland.nl)

Waterschap Rivierenland laat met deze kaart mooi zien hoe de rivieren in dit gebied door het landschap lopen. Van N naar Z zijn dat de Nederrijn, de Linge, de Waal en de Maas. (© www.waterschaprivierenland.nl)

rivierenland_kaart_waterschap_met_kerncijfers.jpg

Nog een kaart van Rivierenland, geografisch nu wel met N-Z in de goede richting, met daarbij een aantal indrukwekkende kerncijfers uit het werkgebied van Waterschap Rivierenland. (© Waterschap Rivierenland)

Nog een kaart van Rivierenland, geografisch nu wel met N-Z in de goede richting, met daarbij een aantal indrukwekkende kerncijfers uit het werkgebied van Waterschap Rivierenland. (© Waterschap Rivierenland)

Rivierenland

Terug naar boven

Status

- Rivierenland is de overkoepelende naam voor het gebied dat de streken Alblasserwaard, Vijfheerenlanden, Land van Heusden en Altena, Betuwe, Bommelerwaard, Land van Maas en Waal en Rijk van Nijmegen omvat. De streek ligt voor een groot deel in Gelderland, maar omvat ook delen in de provincies Utrecht, Zuid-Holland en Noord-Brabant. In totaal 4 provincies dus.

Met daarbij de volgende kanttekening: Net als bij veel andere streken in ons land wisselt in de praktijk ook hier de omvang van het gebied, afhankelijk van door wiens 'bril' je kijkt. Anders geformuleerd; de instanties met het woord 'Rivierenland' in de naam dekken vaak niet het hele gebied maar slechts een deel ervan. Zie bijvoorbeeld elders op deze pagina het Samenwerkingsverband, het Regionaal Archief en het Nationaal Landschap, die allemaal een ander 'werkgebied' hebben.

Terug naar boven

Naam

Alternatieve naam
Voor deze streek wordt ook de benaming Rivierengebied gehanteerd. Wij hebben althans de indruk dat dit synoniemen zijn, en dat daarbij de benaming Rivierenland net iets gangbaarder is.

Terug naar boven

Ligging

Rivierenland is een horizontaal langgerekte streek, die in het zuiden wordt begrensd door de Maas en in het noorden door de Lek en Rijn. Door de streek lopen verder de rivieren de Waal en de Linge. De streek loopt van de Biesbosch en Kinderdijk en Alblasserdam in het W tot Doornenburg en Millingen aan de Rijn in het O.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- Onderwijs en arbeidsmarkt in cijfers regio Rivierenland (2018).

Terug naar boven

Geschiedenis

- Regionaal Archief Rivierenland verzamelt en beheert archieven, afbeeldingen, boeken en documentatie van de Bommelerwaard en van de gemeenten Buren, Culemborg, Geldermalsen, Neder-Betuwe, Neerijnen en Tiel.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Kwaliteit door verscheidenheid. Ontwikkelingsplan Leader westelijk rivierengebied (2007). "Het westelijke rivierengebied is een sociaal-economisch samenhangend gebied met een complexe problematiek. Grote dynamiek in het agrarische veld en de economische structuur van het gebied heeft effecten op de leefbaarheid van het platteland, met name de kleine kernen en op de duurzaamheid van de bijzondere waarden van gebied wat betreft landschap en cultuurhistorie. Daarbij voelt het overwegend agrarische gebied de druk van verstedelijking in de directe omgeving. De dynamiek is een, vooral door de markt gestuurd, gegeven voor het gebied. De kunst is om binnen die dynamiek te werken aan een sociaal-economische ontwikkeling van het gebied op een zodanige wijze dat leefbaarheid en gebiedseigen kwaliteiten daar onlosmakelijk mee verbonden blijven." Aldus een deel van de inleiding van het Ontwikkelingsplan.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- "Fort Vuren is iedere 3e zaterdagmiddag van de maand de thuisbasis voor Kunstcafé Rivierenland. Het in 2008 opgerichte Kunstcafé verwelkomt je met bijzondere bijeenkomsten waarbij kunstenaars soms nieuw werk presenteren en toelichten. Dichters dragen er inspirerende gedichten voor en muzikanten spelen hun geanimeerde en swingende muziek. Ook kun je film- en fotopresentaties verwachten en wellicht worden er weer nieuwe gezamenlijke kunstprojecten bedacht en uitgevoerd. De gezellige bijeenkomsten zijn voor iedereen vrij toegankelijk. We zijn een platform voor zowel kunstenaars, schrijvers, fotografen, muzikanten als galeriehouders uit de regio, maar zeker ook voor liefhebbers van kunst en cultuur. De intentie is om elkaar te leren kennen en te inspireren. Dat is het belangrijkste doel van het Kunstcafé. De warme ambiance van het fort biedt daarvoor alle gelegenheid. Iedereen met een hart voor kunst en cultuur is welkom op de 3e zaterdag van de maand tussen 16.00 en 18.00 uur."

- De Rivierenland Rally (op een zondag in oktober) is een dag vol rijplezier en sportiviteit. Deelname staat open voor oldtimers en bijzondere auto’s, cabrio’s en sportauto’s met een recenter bouwjaar. De Rivierenland Rally is een mooie toerrit door het Rivierengebied met voldoende sportieve uitdaging voor de ervaren deelnemers. Voor de starters is er uitgebreide uitleg en begeleiding. Heeft u geen geschikte auto en wilt u toch meedoen? Dan kunt u tegen vergoeding gebruik maken van een klassieker van Visscher Autobedrijven uit Culemborg.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Fiets- en wandelroutes door de streek Rivierenland van het gelijknamige Waterschap.

- Onder het motto van de Gelderse Bezoekerscentra 'wie hier binnen kijkt, ziet buiten meer' is Bezoekerscentrum De Grote Rivieren in Heerewaarden een bron van informatie en inspiratie voor een ieder die de regio Rivierenland gaat verkennen. Tijdens rondleidingen of op eigen houtje komt de bezoeker in aanraking met het verleden, heden en de toekomst van Rivierenland. Door het aanbieden van schoolprogramma’s en leskisten aan de basisscholen in de omgeving komen kinderen op een avontuurlijke en leerzame wijze in aanraking met natuur en milieu.

- In maart 2019 is de eerste Struingids verschenen, een handige gids over wandelen en ontdekken in het Rivierengebied. Er staat veel informatie in over natuur, landschap, cultuur en natuurlijk mooie routes om te struinen. De gids is een initiatief van Rivier Actief en Studio Finton, samen met mensen uit het gebied. Het enthousiasme van deze mensen heeft ervoor gezorgd dat er in het vervolg elk voorjaar een Struingids komt. De struinroutes gaan o.a. door de Oude IJsselstreek en langs Linge, Waal en Maas. Verder krijg je een kijkje in een aantal projecten in de uiterwaarden, waar in snel tempo agrarisch of industrieel gebied wordt omgetoverd tot natuurparadijsjes. De gids is gratis te verkrijgen op alle pontjes van UitRwaarde en op een groot aantal ophaalpunten in Rivierenland. De digitale versie is op de site ook online te lezen.

- De Linge is met een lengte van 108 km de langste rivier van Nederland. De Linge stroomt van Doornenburg in het oosten naar Hardinxveld in het westen, alwaar zij in de Merwede uitkomt. De rivier heeft geen bron, zoals de meeste anderre rivieren dat wel hebben. De oorsprong  van de Linge ligt bij het Pannerdens Kanaal, waar een klein deel van het Rijnwater via een inlaat in de rivier wordt gevoerd.

Van Doornenburg tot het Amsterdam-Rijnkanaal bij Tiel is de Boven-Linge eigenlijk een gegraven afwatering. Vanaf Tiel slingert de Linge sierlijk door het Betuwse landschap. In 1818 is de Linge tot Hardinxveld verlengd met het Kanaal van Steenenhoek. Voor die tijd stroomde het Lingewater bij Gorinchem in de Merwede.

Het stroomgebied van de Linge is een goed voorbeeld van een oorspronkelijk rivierenlandschap. Het is niet alleen rijk aan cultuurhistorische elementen (dorpsgezichten, kastelen en landgoederen), maar ook aan planten en vogels. De overheid heeft een deel van de oevers van de Linge aangewezen als beschermd natuurmonument. U vindt er buitendijkse graslanden, grienden, rietstroken, wielen en kleiputten. Naast instandhouding en verbetering legt Staatsbosbeheer, de beheerder van het natuurgebied, ook ecologische verbindingszones aan. Deze zones verbinden verschillende delen langs de Linge tot één groot natuurgebied. Sommige dieren hebben namelijk een groot leefgebied met een bepaalde biotoop nodig. Daardoor ontstaat bijvoorbeeld een goed leefgebied voor ijsvogel, blauwborst en roerdomp.

Naast het Rijnwater bij Doornenburg wordt de Linge gevoed door regenwater en kwelwater. Voor de afwatering van het rivierengebied is de Linge van grote betekenis. Waterschap Rivierenland werkt dan ook in samenwerking met gemeenten, provincies, agrariërs, bedrijfsleven en Staatsbosbeheer aan een plan dat moet leiden tot verbetering van zowel de waterkwaliteit als de hoeveelheid water in de Linge.

Op en rond de Linge zijn legio recreatiemogelijkheden. Varen, kanoën, vissen, fietsen, wandelen. Nadere informatie kunt u uiteraard verkrijgen bij de VVV's in de regio, maar ook op de site van het Recreatieschap.

De Vereniging tot Behoud van het Lingelandschap is in 1990 opgericht door bewoners die bezorgd waren over de ontwikkelingen die binnen het gebied plaatsvonden. Commerciële en recreatieve projecten volgden elkaar in rap tempo op zonder dat de karakteristieken van het landschap werden gerespecteerd. Het plan werd opgevat om een vereniging in het leven te roepen die niet uitsluitend met een waakzaam oog de ontwikkelingen zou gaan volgen, maar die ook met een realistische blik de onvermijdelijke groei van het gebied voor ogen zou houden. Inmiddels is de vereniging een volwassen club van vrijwilligers die participeert in tal van projecten en een dialoog aangaat met gemeentes, provincies, Waterschap en Staatsbosbeheer. Alternatieve ideeën worden geponeerd, initiatieven ontplooid en zonodig wordt de weg van ‘beroep en bezwaar' bewandeld.

- De Waal is een van onze "grote rivieren". De rivier loopt van Millingen aan de Rijn bij de Duitse grens, via Nijmegen, Zaltbommel en Tiel naar Gorinchem, waar de Waal overgaat in de Boven Merwede. Waalweelde is de naam van het overkoepelende project dat alle activiteiten rond de Waal op het gebied van natuur, recreatie, veiligheid, wonen en werken coördineert.

- Nationaal Landschap Rivierengebied.

- De regio Rivierenland is vooral gevormd dankzij overstromingen uit het verleden, met eindeloos slingerende dijken en overal water. Een van de mooiste gebieden van Nederland. Maar door het vele water ook kwetsbaar. Leven met water in het algemeen, en de strijd ermee in het bijzonder, vormt al eeuwen dit gebied en zijn bewoners. Letterlijk en figuurlijk. In de voorhoede van deze strijd staan de reeds eeuwenoude waterschappen. Deze instellingen zijn aan het eind van de middeleeuwen gevormd als noodzaak voor het leven en werken in een rivierdelta met zijn verschillende bewoners en belangen. En ook vandaag de dag is dat nog altijd noodzakelijk. In het rivierengebied zorgen bestuur en medewerkers van Waterschap Rivierenland voor schoon en voldoende oppervlaktewater en veilige dijken. Zij doen dit onder andere door zorg te dragen voor dijk- en waterbeheer en het zuiveren van rioolafvalwater.

Het waterschap heeft haar werkgebied verdeeld in een aantal 'watersystemen'. Dat zijn geografisch samenhangende gebieden die waterstaatkundig als een geheel beheerd worden. Dat zijn: Alm & Biesbosch (= Land van Heusden en Altena), Alblasserwaard, Beneden-Linge (= tussen Gorinchem en Culemborg), Bommelerwaard, Betuwe, Land van Maas en Waal, en Groesbeek en Ooijpolder (= vanaf Nijmegen naar het oosten). Als je benieuwd bent naar wat een waterschap in het algemeen, en Waterschap Rivierenland in het bijzonder, nu eigenlijk doet, waarom ze dat doen, en hoe ze dat doen, moet je hun brochure 'Rondom water. Voldoende, veilig en schoon' maar eens lezen. Daarin wordt het in tekst en beeld allemal uit de doeken gedaan.

- In het Gelders Rivierengebied hebben door de eeuwen heen veel eendenkooien gelegen en gefunctioneerd. Daarvan zijn er nog een tiental in gebruik. Het landschap is echter doorspekt met relicten van eendenkooien. Relicten die als zodanig herkenbaar zijn, bijvoorbeeld in 't Broek bij Waardenburg, bij Gameren en ten zuiden van Culemborg. Veel zijn er ook verloren gegaan en niet meer zichtbaar in het landschap. Het Rivierengebied heeft in Nederland de grootste dichtheid aan eendenkooien gekend en is hier een economische factor van belang geweest. Nadere informatie vind je op de site Gelderse eendenkooien.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Rivierenland (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Bestuurlijk: - Het bestuurlijk Samenwerkingsverband Regio Rivierenland omvat de 10 gemeenten Buren, Culemborg, Geldermalsen, Lingewaal, Maasdriel, Neder-Betuwe, Neerijnen, Tiel, West Maas en Waal en Zaltbommel.

- Nieuws: - Nieuws m.b.t. Rivierenland in dagblad De Gelderlander. - Nieuws m.b.t. Rivierenland in het Algemeen Dagblad.

- Onderwijs: - Onderwijsinstantie Samenwerkingsverband (SWV) Rivierenland conformeert zich aan de volgende missie: hulp zo tijdig mogelijk; in een zo licht mogelijke vorm; zo dicht mogelijk bij de leerling; op de meest adequate wijze; en door de de meest aangewezen persoon of instelling. Het SWV stelt vast dat er in de afgelopen jaren veel bereikt is ten aanzien van de ondersteuning van leerlingen. Op alle scholen is een ondersteuningsstructuur ontwikkeld en worden leerlingen op een adequate wijze ondersteund. Met ongeveer 90% van de jongeren gaat het gelukkig goed. Voor ongeveer 10% van de jongeren zijn de ondersteuningsvragen complex en omvangrijk. Voor deze leerlingen wordst extra ondersteuning en expertise ingezet om te zorgen voor een passende plaats in het onderwijs.

Kernthema's zijn daarbij o.a.: SWV Rivierenland streeft naar een brede ondersteuning voor alle leerlingen en wijzen een specialisatie van de scholen vooralsnog af; intensieve samenwerking met vso en gerichte inzet van expertise; ieder kind een passende onderwijsplaats en waar mogelijk thuisnabij; alle leerlingen naar school en geen thuiszitters; doorlopende leer- en ondersteuningslijnen van primair naar het voortgezet onderwijs; samenwerking met partners als gemeenten en instellingen voor jeugdhulp. Kortom: WSV Rivierenland verbindt, ondersteunt, stimuleert, helpt en faciliteert.

- Lezen/educatie: - "Bibliotheek Rivierenland biedt alle inwoners van deze regio een openbare schatkamer voor lezen, literatuur, cultuur en informatie. Negentien bibliotheken verspreid over de regio fungeren als multifunctionele ontmoetingsplaats, open leercentrum en lokaal informatieknooppunt waar regelmatig uiteenlopende activiteiten georganiseerd worden. De Bibliotheek is ook educatiepartner op het gebied van leesbevordering en mediawijsheid voor zowel individu als onderwijs. Met de Bibliotheek op school pionieren de lees-/mediacoaches van de bibliotheek in het basisonderwijs. Sinds 2006 verzorgen wij het bibliotheekwerk in de gemeenten Culemborg, Druten, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel. De Bibliotheek heeft een omvangrijke collectie (luister)boeken, dvd’s en cd’s. Leden kunnen via de website uit de gehele collectie van alle aangesoten bibliotheken lenen. Ook kun je online materialen zoeken, reserveren, en e-books lenen.

Bibliotheek Rivierenland heeft als missie het mogelijk maken en stimuleren van: een leven lang lezen, leren en informeren voor iedereen; burgerschap, maatschappelijke participatie en sociale cohesie. Wij vertalen onze missie in drie overkoepelende doelstellingen voor alle inwoners van ons verzorgingsgebied: basisvaardigheden voor iedereen; persoonlijke ontwikkeling en groei voor iedereen; bloeiende lokale ontmoetingsplaatsen voor iedereen. Wij geven hier invulling aan door het uitoefenen van de volgende functies: openbare schatkamer met informatie, lectuur, literatuur en cultuur; educatiepartner en openleercentrum; maatschappelijk informatieknooppunt; ‘Public third place’ ofwel de vestiging als huiskamer vol activiteiten; laagdrempelige ontmoetingsplaats."

- Verenigingen: - Het in 2014 opgerichte Beeldgenootschap Rivierenland (BgR) richt zich op het ontwikkelen en versterken van elkaars kwaliteiten in de fotografie door gebruik te maken van het principe 'halen en brengen'. Zij realiseren dit door maandelijks kritische feedback te geven én te ontvangen op thematische onderwerpen, het organiseren van lezingen en workshops via de Fotobond en een 2-jaarlijkse expositie van alle leden. De club komt elke 2e donderdag van de maand bijeen in Deil om recent eigen werk aan de hand van afgedrukte foto's te bespreken. Nieuwe leden zijn van harte welkom.

- Duurzaamheid: - 5 ondernemende burgers uit Culemborg, Haaften, Maurik, Kerk-Avezaath en Varik richten in 2013 Stichting Dirk III op. Middels hun platform Rivierenlanders in Verbinding vinden ondernemende burgers, overheden, bedrijven, kennisinstellingen, kapitaalverstrekkers en maatschappelijke organisaties de verbinding met elkaar. Door een gezamenlijk lokaal perspectief kan elke Rivierenlander zich betekenisvol voelen. Via deze site zijn ecologische, economische en sociale duurzaamheidsinitiatieven in de regio zichtbaar rondom de thema's voedsel, energie, zorgkracht, vervoer, verbindplekken en inkomenszorg.

- Gebiedscoöperatie Rivierenland (GCR) zet zich actief in om welvaart en welzijn van alle inwoners duurzaam te vergroten voor een gezonde en leefbare regio. De GCR ziet duurzaamheid als maatschappelijke noodzaak, economische kans en aanjager van innovatie. De leden van de Gebiedscoöperatie werken mee aan diverse maatschappelijke thema’s, zoals energievoorziening, duurzaam transport, comfortabel en duurzaam wonen, voedsel uit onze regio, zorg voor elkaar en regionale pensioenvoorzieningen.

- Bedrijfsleven/ondernemen: - VNO-NCW Rivierenland gaat en staat voor belangenbehartiging en faciliteren van een hecht netwerk. Lobbyresultaten bereiken ze door hun directe verbondenheid met VNO-NCW landelijk en door nauwe samenwerking met MKB Midden, branches en ondernemersverenigingen.

- "Als krachtig samenwerkingsverband FruitDelta Rivierenland zetten overheid, onderzoek, onderwijs, ondernemers en ondernemende burgers (de 5 O’s) zich in voor ambities, opgaven en projecten die de drie economische speerpunten Agribusiness, Economie en Logistiek en Recreatie en Toerisme in onze regio een boost gaan geven. Een eigen Regionaal Investeringsfonds is het middel hiervoor. Hiermee stimuleren wij (publiek)private projecten en jagen wij initiatieven uit de markt en netwerken in de samenleving aan. Een jury van experts - de Economic Board - adviseert over de besteding van het geld."

Reactie toevoegen