Bemelen

Plaats
Dorp
Eijsden-Margraten
Heuvelland
Limburg

bemelen_1000_plus_in_2018.png

In het dorp Bemelen zijn door het hele jaar 2018 heen tal van evenementen en activiteiten in het kader van het 1000+ jarig bestaan. Waarom dat zo is, kun je lezen onder het kopje Evenementen.

In het dorp Bemelen zijn door het hele jaar 2018 heen tal van evenementen en activiteiten in het kader van het 1000+ jarig bestaan. Waarom dat zo is, kun je lezen onder het kopje Evenementen.

bemelen_harmonie_st._laurentius.png

In Limburg heeft vrijwel ieder dorp, hoe klein ook, een muziekvereniging. Ook Bemelen heeft er één, en wel de in 1914 opgerichte Harmonie St. Laurentius. Ze gaan met hun tijd mee en spelen zelfs heavy metal! Kijk maar onder het hoofdstuk Links.

In Limburg heeft vrijwel ieder dorp, hoe klein ook, een muziekvereniging. Ook Bemelen heeft er één, en wel de in 1914 opgerichte Harmonie St. Laurentius. Ze gaan met hun tijd mee en spelen zelfs heavy metal! Kijk maar onder het hoofdstuk Links.

bemelen_bemels_beste_boeren_bergloop_kopie.jpg

In Bemelen zijn ze niet alleen muzikaal maar ook nog sportief; zo is er begin juli de Bemels Beste Boeren Bergloop over 7,5 of 15 km. Dat is vast afzien over de Bemelerberg... Maar na de klim mag je ook weer naar beneden en dat is iets makkelijker :-)

In Bemelen zijn ze niet alleen muzikaal maar ook nog sportief; zo is er begin juli de Bemels Beste Boeren Bergloop over 7,5 of 15 km. Dat is vast afzien over de Bemelerberg... Maar na de klim mag je ook weer naar beneden en dat is iets makkelijker :-)

bemelen_orientatierit_en_koetsentocht.jpg

Ook op hippisch gebied staan ze hun mannetje in Bemelen. Je kunt lid worden van Rijvereniging Rij en Blij, of deelnemen aan of kijken naar de Oriëntatierit en Koetsentocht die ze eind mei of begin juni organiseren. (© www.rijvereniging-vrij-en-blij.nl)

Ook op hippisch gebied staan ze hun mannetje in Bemelen. Je kunt lid worden van Rijvereniging Rij en Blij, of deelnemen aan of kijken naar de Oriëntatierit en Koetsentocht die ze eind mei of begin juni organiseren. (© www.rijvereniging-vrij-en-blij.nl)

bemelen_laurentiusmarkt.jpg

Een van de jaarlijkse evenementen in Bemelen is de Laurentiusmarkt, op de voorlaatste zondag van juni.

Een van de jaarlijkse evenementen in Bemelen is de Laurentiusmarkt, op de voorlaatste zondag van juni.

bemelen_heemkunde.jpg

Het dorp Bemelen bestaat al zeker 1000 jaar. Over de geschiedenis van het dorp kun je heel wat boeken schrijven. Dat gebeurt dan ook, en wel door Stichting Heemkunde Bemelen.

Het dorp Bemelen bestaat al zeker 1000 jaar. Over de geschiedenis van het dorp kun je heel wat boeken schrijven. Dat gebeurt dan ook, en wel door Stichting Heemkunde Bemelen.

bemelen_carnavalsvereniging_de_berggeitte.jpg

Het kleine dorp Bemelen heeft een rijk verenigingsleven. Een van de vele verenigingen in het dorp is de in 1970 opgerichte carnavalsvereniging De Berggeitte.

Het kleine dorp Bemelen heeft een rijk verenigingsleven. Een van de vele verenigingen in het dorp is de in 1970 opgerichte carnavalsvereniging De Berggeitte.

bemelen_vogelwerkgroep_tuunen_kopie.jpg

De in 1980 opgerichte Vogelwerkgroep Bemelen doet ook aan natuur- en landschapsbeheer in bredere zin. Zo doen ze bijv. ook aan het zogeheten 'tuunen'. Wat dat inhoudt, kun je lezen en bekijken in een filmpje onder het kopje Landschap etc.

De in 1980 opgerichte Vogelwerkgroep Bemelen doet ook aan natuur- en landschapsbeheer in bredere zin. Zo doen ze bijv. ook aan het zogeheten 'tuunen'. Wat dat inhoudt, kun je lezen en bekijken in een filmpje onder het kopje Landschap etc.

DK_20110702_1316_Boerderij_onderaan_Bemelerberg_Bemelen.jpg

Boerderij onderaan de Bemelerberg, Bemelen

Boerderij onderaan de Bemelerberg, Bemelen

DK_20110702_0208_Straatbeeld_Bemelen.jpg

Hoeve in mergelsteen, Bemelen

Hoeve in mergelsteen, Bemelen

LB gemeente Bemelen in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Bemelen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Bemelen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Bemelen

Terug naar boven

Status

- Bemelen is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Eijsden-Margraten. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1981. In 1982 over naar gemeente Margraten, in 2011 over naar gemeente Eijsden-Margraten.

- Wapen van de voormalige gemeente Bemelen.

- Onder het dorp Bemelen vallen ook de buurtschappen Gasthuis (die voor de herindeling van 1982 ook deels onder de gemeente Wijlre viel), Sint Antoniusbank (die voor de herindeling onder de gemeente Cadier en Keer viel) en Wolfshuis (die voor de herindeling ook deels onder de gemeente Wijlre viel).

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Bieëmele.

Oudere vermeldingen
1096 kopie 15e eeuw Bemele, ca. 1170-1180 aput Bymle, 1157 in Bemelem, 1233 Bemelen.

Naamsverklaring
- De naam is moeilijk te verklaren. Men heeft gedacht dat deze naam is samengesteld met lo ‘bos’. Onwaarschijnlijk is de verklaring uit B(i)ele-male* ‘gerichtplaats boven op de berg’.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

- Anderen oppperen dat de betekenis Bie Maele ‘bij de molen’ zou kunnen zijn.

Terug naar boven

Ligging

Bemelen ligt NW van het dorp Margraten, N van het dorp Cadier en Keer en O van de stad Maastricht en de voormalige buurtschap Scharn in het 'dorp in de stad' Heer, aan de oude noordroute van Maastricht naar Aken. Het dorp ligt verder NO van het 'dorp in de stad' Heer, ZO van het 'dorp in de stad' Amby en het dorp Rothem, Z van de A79 en het dorp Meerssen, ZW van de dorpen Berg en Vilt en W van het dorp Sibbe.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Bemelen 41 huizen met 235 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 26/138 (= huizen/inwoners) en buurtschap Gasthuis (deels) 15/97. De gemeente omvatte verder een deel van de buurtschap Sint Anthoniusbank.

- Bij de herindelingen van 1-7-1970 (waarbij een aantal gemeenten in de gemeente Maastricht is opgegaan) is de gemeente Bemelen middels een grenscorrectie 80 hectare met 57 inwoners kwijtgeraakt aan de gemeente Maastricht.

- Per 1 januari 1982 is de gemeente opgeheven en opgegaan in de gemeente Margraten met 279 hectare en 371 inwoners.

- Tegenwoordig heeft Bemelen ca. 150 huizen met ca. 370 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het slot alhier is in 1490 door de Maastrichtenaars ingenomen en geslecht. Tot 1794 is Bemelen een heerlijkheid geweest, die tot het Onze Lieve Vrouwekapittel behoorde. De heerlijkheid had een eigen rechtbank.

Mergelgroeven
De mergelgroeven Supperberg en Izere leverden volgens (3084) wittere en vastere stenen op dan die van de Sint Pietersberg, reden waarom zij de voorkeur genoten. De eeuwenoude mergelgrotten hebben zowel de gevreesde ‘bokkenrijders’ als, in de periode van de Franse Revolutie, vele vluchtelingen tot schuilplaats gediend. In de helling van de Bemelerberg zijn de ‘krijtrotsen’ nog te zien. Mergel werd in Limburg al heel vroeg gebruikt voor huizenbouw en verrijking van zure landbouwgrond en later voor de cementindustrie, die grote delen van de Maastrichtse Sint Pietersberg heeft verbruikt. Jarenlang dreigde zij ook grote delen van het Plateau van Margaten en dus ook van de omgeving van Bemelen af te graven. Na veel actie en strijd is bij Koninklijk Besluit van 19 juni 1985 een beperkte concessie aan de cementindustrie toegekend. Zie over de recente lotgevallen van de afgravingen verder bij de Margratense buurtschap ’t Rooth.

Kleinste gemeente van Limburg
In 1970 is een deel van de gemeente Bemelen door de gemeente Maastricht geannexeerd, maar het dorp bleef tot 1982 een zelfstandige gemeente, met haar 350 inwoners een van de kleinste Nederlandse gemeenten, die in de (nog niet gecomputeriseerde) verkiezingstijden landelijke bekendheid wist te verwerven, omdat zij meestal als eerste gemeente in het land de einduitslag wist te melden.

Áls je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Stichting Heemkunde Bemelen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Bemelen heeft 13 rijksmonumenten.

- Bemelen heeft 12 gemeentelijke monumenten.

- Het uitzicht op het mergellandschap vanaf het kerkhof achter de St. Laurentius is heerlijk. De kerk zelf is een gebouw zoals de ingenieurs van het Ministerie van Waterstaat ze ontwierpen. Ofschoon de nodige classicistische details zijn verwerkt, doet het bakstenen geheel uit 1845 nogal droog aan. Rechts van de ingang vinden we de grafsteen van Matthias Soiron, 19e-eeuws architect. Dit doet vermoeden dat deze de bedenker was van de zaalkerk met neoclassicistische pilasters aan binnen- en buitenzijde. De toren is van natuursteen, deze straalt meer ouderdom uit en is inderdaad gedateerd in de 13e of 14e eeuw.

Is het meubilair grotendeels in de bouwtijd van het schip tot stand gekomen; behalve de toren heeft Bemelen nog een kunstwerk ouder dan anderhalve eeuw met de door Coclers geschilderde Petrus uit 1737. Het hoofdaltaar en de zijaltaren zijn van 1855 met retabels in 19e eeuwse baroktrant. Het orgel is in 1880 gebouwd door Pereboom met gebruikmaking van ouder materiaal. Achter de kerk een grafsteen van Hessel Winter. Als niet-katholiek mocht hij niet op het kerkhof worden begraven, daarom kocht hij dit stukje grond.(2) De kerkmuur is in 2014 gerenoveerd.

- In 2012 is de Mariagrot opgeknapt t.b.v. de inzegening van de grot in dat jaar.

- De Van Tienhovenmolen staat in de buurtschap Wolfshuis en wordt daarom aldaar beschreven.

- Voormalig gemeentehuis uit 1910 (Oude Akerstraat 62).

- Sint Laurentiusstraat 13, bakstenen 18e eeuws huis, met een vermoedelijk restant vakwerk en een houten ingangskozijn. De bovendorpel uit 1658 rust op korbelen (uitspringende stenen waarop een balk ligt). Rijksmonument.

- Sint Laurentiusstraat 11, 18e eeuws huis van mergel. De voorgevel is gepleisterd. Met lei-perenboom. Rijksmonument.

- Sint Laurentiusstraat 7, hoeve van bakstenen en vakwerk om een open binnenplaats met aan de straatkant een hoge puntgevel met vensters en een segmentboogingang in Naamse steen. De top is vernieuwd met baksteen. De ingangsomlijsting met lateibogen (draagbalk boven vensters of deur), rond de ingang van het woonhuis aan de binnenplaats, is uitgevoerd in Naamse steen (1761). De binnenplaats is te bezichtigen.

- Van de voormalige ‘kluis’ (kluizenaarswoning), als grotwoning in de mergelwand van de Bemelerberg gelegen, in het tweede rotsmassief ten oosten van de weg naar Berg, zijn nog enkele resten bewaard gebleven van venster en deuropeningen. Ook is er nog een soort terrasje bewaard. De laatste kluizenaar die in Bemelen woonde, is in 1804 gestorven.

- Verder nog diverse monumentale boerderijen.

- Gevelstenen in Bemelen.

Terug naar boven

Evenementen

- Volgens de beschrijving onder deze link moet het dorp Bemelen er in ieder geval in 1018 al zijn geweest, en vermoedelijk al eerder. Daarom wordt 2018 een feestjaar met het hele jaar door tal van evenementen, onder de noemer Bemelen 1000+ . "2018 wordt een jaar dat een waardige herdenking moet worden van een achtenswaardige historie. Maar ook een feestelijk jaar waarin een kleine dorpsgemeenschap kan laten zien dat ze tot grootse dingen in staat is. Als we er samen voor gaan, moet dat lukken", aldus de Stuurgroep die de evenementen door het jaar heen stimuleert en coördineert.

Tevens stelt zij in dit kader: "De nadruk komt te liggen op evenementen waarbij de hele dorpsgemeenschap zich betrokken kan voelen. Dat houdt in dat alle verenigingen en instellingen in het dorp benaderd zijn om ideeën aan te dragen, en om vervolgens een rol te spelen bij het uitvoeren van die ideeën. Het uitgangspunt daarbij is dat alles past bij de schaal van het dorp, en dat we ons als dorpsgemeenschap niet willen overschreeuwen; niet hoger willen springen dan onze krachten reiken. Daarom zullen de meeste activiteiten in het kader van ‘Bemelen 1000+’ aangehaakt worden bij de activiteiten die tóch al op de agenda van de verenigingen staan, zij het dat daar voor deze speciale gelegenheid een aparte invulling aan wordt gegeven, passend binnen de cultuurhistorische achtergrond van het ‘millenniumjaar’. Ook is het nadrukkelijk de bedoeling om verenigingen nader tot elkaar te brengen en tot samenwerking te bewegen, zodat ook de kleinere verenigingen een actieve bijdrage aan ‘Bemelen 1000+’ kunnen geven, wat de variatie in activiteiten ten goede zal komen."

- Nieuwjaarsduik.

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Berggeitte is opgericht in 1970.

- Drumbandfestival Federatie Limburg-Zuidwest (op een zondag in april, in het Gemeenschapshuis, Oude Akerstraat 52. Tel. 043-4071676).

- Kermis (1e zondag na Pinksteren).

- Sinds 1990 is door de in dat jaar opgerichte Jonkheid Bemelen het mei-den planten (eind mei / begin juni) nieuw leven ingeblazen. Op de site van Jonkheid Mheer vind je uitgebreide achtergrondinformatie over de traditie van het plaatsen van de mei-den. - Filmpje Mei-den afleveren. - Filmpje Mei-den planten.

- Oriëntatierit en Koetsentocht (op een zondag eind mei of begin juni), georganiseerd door Rijvereniging Vrij en Blij.

- St. Laurentiusmarkt (voorlaatste zondag van juni).

- Openluchtconcert door harmonie Sint Laurentius op een zondag in juni.

- Krûtjefees (op een zaterdag begin juli), met live artiesten.

- Bij de Bemels Beste Boeren Bergloop (op een zondag begin juli) kun je kiezen uit de afstanden 7,5 en 15 km. Er is ook een Kidsrun van ca. 1 km.

- In het stuk ‘niemandsland’ tussen Bemelen en Maastricht, plaatselijk bekend als ’t Dijkknietje, wordt op 7.000 m² grond tritikale geteeld, een kruising tussen rogge en tarwe. Ergens in augustus (afhankelijk van het weer) wordt het geoogst met een ouderwetse zelfbindmachine uit 1947, door leden van de HLM, de Vereniging voor Historische Landbouw en Motoren.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Bemelen ligt aan de rand van het plateau van Margraten. De weg richting Gasthuis, die dwars op de rand van het plateau loopt, stijgt over korte afstand zo'n 40 meter en telt daarom enkele haarspeldbochten - een zeldzaam fenomeen in Nederland. Hoewel het hellingspercentage niet hoger dan 6% is, is de beklimming naar het plateau van Margraten toch geliefd in de wielersport.

- De Bemelerberg is een van de oudste bezittingen van Het Limburgs Landschap. De eerste aankoop vond in 1942 plaats. Het grootste deel van de hier beheerde gebieden bestaat uit bloemrijke graslanden en aangrenzend hellingbos. Tevens zijn vier ondergrondse en één bovengrondse mergelgroeve aanwezig. De grotten waren vroeger in gevaarlijke tijden wijkplaats voor de plaatselijke bevolking. Speciaal ten behoeve van de hamster (ook wel korenwolf genoemd) wordt een aantal akkers beheerd. Door zijn ligging op de grens van hoogterras (het Plateau van Margraten) naar middenterras van de Maas komen langs de helling verschillende bodemsoorten aan de oppervlakte. Deze verschillende, boven elkaar gelegen zones zorgen ervoor dat de Bemelerberg één van de soortenrijkste reservaten van Het Limburgs Landschap is.

- De kalkgraslanden van de Bemelerberg werden tot 1923 begraasd door de schapen van dorpsherder Wum Vroon. Hij zorgde er met zijn schapen voor dat de zeldzame vegetatie van onder meer de gevinde kortsteel, beemdkroon en driedistel met hun rijke bloemenpracht intact bleef. Tussen 1923 en 1979 waren er geen schapen meer te vinden op de Bemelerberg. Het gebied dreigde te ‘verbossen’, zoals dat reeds op diverse plaatsen in het Heuvelland het geval was. Dankzij Stichting Het Limburgs Landschap is de kudde Mergellandschapen teruggekeerd. Mede door de ‘inbreng’ van de schapen is rond de Bemelerberg weer een fraai natuurgebied ontstaan.

- De Julianagroeve tussen Bemelen en Groot-Welsden is een open mergelgroeve met een imposante, enkele tientallen meters hoge wand, waarin allerlei geologische verschijnselen (onder meer 'orgelpijpen') te zien zijn.

- Vogelwerkgroep Bemelen is opgericht in 1980. Aanvankelijk houdt de werkgroep zich vooral bezig met het inventariseren van vogels in het werkgebied. Na een aantal jaren blijken bepaalde soorten sterk in aantal achteruit te zijn gegaan. Dit is vooral het geval bij de roofvogels zoals torenvalk, buizerd en uil (steenuil, bosuil en kerkuil, die daarom het symbool wordt van Vogelwerkgroep Bemelen). De werkgroep constateert dat het tijd wordt voor actie, middels het aantrekkelijker maken van het leefgebied van de vogels, het creëren van nestgelegenheid e.d.

Al snel is de werkgroep zich gaan richten op natuurbeheer in brede zin, omdat alles in de natuur met elkaar samenhangt en je het beter integraal kunt bekijken. Bomen worden geknot, poelen aangelegd en heggen worden gesnoeid. De bescherming van de gehele natuur in en rond Bemelen krijgt de volle aandacht. Vervolgens komt de naam 'Vogelwerkgroep' ter discussie omdat de vlag de lading niet meer dekt. Besloten wordt de naam te handhaven vanwege de naamsbekendheid en omdat iedereen wel weet waar de vereniging in werkelijkheid allemaal mee bezig is. Wat ze ook periodiek doen is het op een authentieke wijze herstellen van weiland-afscheidingen, het zogeheten 'tuunen'. Onder de link kun je in een video bekijken hoe dit in zijn werk gaat.

Terug naar boven

Beeld

- Bewakers van Bemelen is een portret van dit dorp, gezien door de ogen van twee inwoners, de broers Pierre en Willie Pittie.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Bemelen.

- Nieuws: - Actualiteiten uit Bemelen op Facebook.

- Jeugd: - Jonkheid Bemelen is opgericht in 1989.

- Muziek: - Harmonie Sint Laurentius is opgericht in 1914 en gaat met zijn tijd mee. Ze draaien hun hand zelfs niet om voor een potje heavy metal - zij het een ballad - getuige deze prachtige vertolking van het nummer 'Nothing else matters' van Metallica, met zang van Dyanne Sleijpen. - De oudste vereniging in het dorp is het Kerkelijk Mannenkoor St. Cecilia uit 1885, bij de geboren en/of getogen Bemelenaren beter bekend als 'de Zank'. Elke zondagmorgen wordt door het koor nog de Hoogmis nog altijd gezongen in het Latijn, de officiële taal van de westerse Katholieke kerk. Incluis de Gregoriaanse wisselende gezangen, waarvan tekst en muziek veelal al sinds de vroege middeleeuwen vastliggen. Dit is vrijwel uniek in de regio, waar het Latijn het in de meeste parochies heeft moeten afleggen tegen liederen in de volkstaal. Kom je 's zondags gerust eens overtuigen van de schoonheid van het Gregoriaans.

- Sport: - FC Bemelen (voetbal) is opgericht in 1970. - De in 1974 opgerichte Rijvereniging Vrij en Blij heeft ruim 50 leden en richt zich op de recreatieve ruiter, die het naast dressuurlessen ook leuk vindt om andere activiteiten met en zonder paard te ondernemen.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Bemelen.

Reactie toevoegen