Heer

Wijk
Dorp in de stad
Maastricht
Limburg

heer_carnavalsvereniging_de_sjraveleirs.jpg

Het carnaval in Heer (in het Limburgs: Hier) wordt verzorgd door carnavalsvereniging De Sjraveleirs.

Het carnaval in Heer (in het Limburgs: Hier) wordt verzorgd door carnavalsvereniging De Sjraveleirs.

heer_zorgplein_kopie.jpg

In 2015 is Zorgplein Heer gerealiseerd; 13 verschillende zorgaanbieders onder één dak. Wel zo handig. Op deze foto is e.e.a. nog volop in aanbouw. (© Google)

In 2015 is Zorgplein Heer gerealiseerd; 13 verschillende zorgaanbieders onder één dak. Wel zo handig. Op deze foto is e.e.a. nog volop in aanbouw. (© Google)

LB gemeente Heer in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Heer anno ca. 1870 kaart J. Kuijper. Duidelijk te zien is dat Heer toen nog een lintbebouwing was, met N ervan de buurtschap Scharn. Pas na de Tweede Wereldoorlog zijn beide kernen fors gegroeid. Tegenwoordig is Scharn bijna net zo groot als Heer

Gemeente Heer anno ca. 1870 kaart J. Kuijper. Duidelijk te zien is dat Heer toen nog een lintbebouwing was, met N ervan de buurtschap Scharn. Pas na de Tweede Wereldoorlog zijn beide kernen fors gegroeid. Tegenwoordig is Scharn bijna net zo groot als Heer

Heer

Terug naar boven

Status

- Heer is een voormalig dorp, thans wijk (hoewel het door vooral de oorspronkelijke inwoners nog wel als dorp wordt beschouwd, je zou het dus een 'dorp in de stad' kunnen noemen) in de provincie Limburg, gemeente Maastricht. Het was een zelfstandige gemeente t/m 30-6-1970.

- De gemeente Heer bestond uit het gelijknamige dorp en de buurtschap Scharn. Oorspronkelijk vielen ook Sint Antoniusbank en Keer onder de gemeente Heer. In 1828 zijn deze kernen van de gemeente afgescheiden en met Cadier verenigd in de nieuwe gemeente Cadier en Keer.

- Wapen van de voormalige gemeente Heer.

- Heer heeft witte wijkborden.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Hier.

Oudere vermeldingen
1176 kopie 18e eeuw in Heere, 1202 Here, 16e eeuw Heer.

Naamsverklaring
- De naam stamt van het Oudnederlandse here dat is ontstaan uit har ‘zandige heuvelrug’.(1)

Bijnaam
Sinds 1966 kwam de bijnaam De Sjraveleirs in zwang, door de oprichting van een gelijknamige carnavalsvereniging. Een Sjraveleir kan worden omschreven als iemand die als het ware op een slof en een oude schoen door het leven gaat. Vandaar het logo van de vereniging: een oude schoen, die dringend aan reparatie toe is.(3210)

Terug naar boven

Ligging

Heer ligt in het ZO van de stad Maastricht, rond de Akersteenweg (N278) en grenst in het W aan de A2, in het N aan de wijk en het 'dorp in de stad' Amby en in het Z aan de wijken Vroendaal en De Heeg. De kern van het dorp bevindt zich rond het kruispunt van twee doorgaande wegen: Maastricht-Aken (N278) en de doorgaande weg Amby-Eijsden. In het N van Heer ligt de voormalige buurtschap Scharn. ZW van Heer ligt het 'dorp in de stad' Heugem, O ervan liggen de dorpen Bemelen en Cadier en Keer.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Heer 231 huizen met 1.288 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 200/1.052 (= huizen/inwoners) en buurtschap Scharn 31/236.

- In 1907 en 1920 zijn er grenscorrecties geweest met Maastricht.

- Per 1-7-1970 is de gemeente Heer opgeheven en als volgt verdeeld:
naar de gemeente Maastricht: 450 hectare met 11.928 inwoners;
naar de gemeente Cadier en Keer: 62 hectare met 388 inwoners (dit betrof met name de buurtschap Berg).

- Tegenwoordig heeft Heer ca. 3.200 huizen met ruim 7.000 inwoners en Scharn ca. 2.700 huizen met ruim 6.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Heer was reeds lang voor het begin van onze jaartelling bewoond. Uit recente opgravingen is dit gebleken: in 1999 en 2000 zijn bij opgravingen in nieuwbouwwijk ’t Vroendaal urnen en andere gebruiksvoorwerpen ontdekt die dateren van 800 jaar v. Chr. Verder is er een bronzen zwaard gevonden dat de naam kreeg van “Het zwaard van de heer van Heer”. Dit zwaard hoort thuis in de overgangsfase tussen de Bronstijd en de vroege IJzertijd, dat wil zeggen de 8e eeuw voor Chr. De aangetroffen urnen met crematieresten zijn te plaatsen in de periode 400 jaar v. Chr.

Ook de Romeinen hebben in deze omgeving nederzettingen gehad. Heer was een hogergelegen gedeelte langs de oostoever van de Maas en dus als zodanig een ideale plek voor bewoning. Dit alles bleek ook bij de opgraving in 1879-1880 van de Villa Bakkerbos. Hier werden vele voorwerpen uit deze tijd gevonden die momenteel worden bewaard in het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden.

Resumerend kan men stellen dat er vanouds van diverse kanten belangstelling voor Heer en omgeving heeft bestaan. Later, wellicht sinds de middeleeuwen, kwam de regeringsmacht in handen van het Kapittel van St. Servaas die hun zetel hadden in Maastricht. Heer was hiermee een van de 11 banken van het kapittel. Deze situatie bleef tot in de Franse tijd, wanneer Heer zelfstandig werd, om vervolgens in 1802 soeverein te worden.

In 1794 vond een uitbreiding van de oppervlakte plaats. Wellicht het schootsveld vanuit de omwalling van Wyck werd aan Heer toegewezen. Dit was het Wyckerveld. Daardoor kwam de grens van de gemeente aan de Oude Maasarm te liggen. Op oude kaarten uit de Franse Tijd schreef men “Mairie de Heer et Keer”. Het grondgebied was toen vele malen groter dan dat van Maastricht. In 1828 werd Keer afgesplitst en ging het samen met Cadier verder als zelfstandige gemeente Cadier en Keer.

In 1861 is de spoorlijn Luik-Maastricht onder meer over Heerder gebied aangelegd. Sindsdien volgen nog verschillende grenswijzigingen. In 1907 is een klein gedeelte toegewezen aan Maastricht. In 1920 volgt het zojuist omschreven ‘gebied van 1794’ tot aan de spoorlijn. Per 1 juli 1970 is de gemeente Heer uiteindelijk opgeheven en opgegaan in de grote buurgemeente Maastricht, waarna het een wijk van die stad is geworden. (3210)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Heer, kun je terecht bij Stichting Heemkunde Heer, secr. P. Wetzels, Hoogveerlinxstraat 113, 6211 AP Maastricht. Tel. 043-3219237. Een actieve groep amateurhistorici van de stichting is bezig het verleden van de voormalige gemeente Heer te onderzoeken, vast te leggen en op schrift te stellen. Met het periodiek ’t Äörke tracht de stichting deze kennis door te geven. Voor zover ons bekend heeft de vereniging nog geen website.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Bestemmingsplan Heer - Scharn.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De RK kerk St. Petrus' Banden (Dorpsstraat 78) is een neoromaanse kerk, gebouwd van 1903 tot 1905. Het bakstenen gebouw van architect Caspar Franssen uit Roermond staat met zijn twee torens als een baken en is vanuit alle richtingen zichtbaar. Hij is de opvolger van twee vroegere kerken waarvan een gedeelte van de 13e-eeuwse toren nog getuigt. Kenmerkend zijn de mooie glas-in-lood ramen van Joep Nicolas uit Roermond (1904) en van prof. Hub Levigne (1948-1952).(3324)

- De RK St. Antonius van Paduakerk (Padualaan 4, Scharn) dateert uit 1937. Reeds tijdens de bouw kwam deze kerk in het nieuws. Bouwpastoor Jos Janssen wilde zijn kerk namelijk van een mooie afwerking voorzien, maar het geld hiervoor ontbrak. Omdat de kerk aan een Italiaanse heilige zou worden opgedragen, besloot de pastoor aan Mussolini hulp te vragen. Er kwam inderdaad ruim voldoende marmer van de beste kwaliteit: cipollino apuano (deze webpagina is in het Duits). In dezelfde straat staan nog enkele oude gebouwen: dit waren in de 19e eeuw jeneverstokerijen en bierbrouwerijen. De kwaliteit van deze producten was uitstekend.(3324) - Kruiswegstaties van Charles Vos.

- De kloosterkapel van Klooster Opveld (Veldstraat 20) is een bijzondere, expressionistische baksteenkerk van architect Theo van Kan uit 1910. Het is een vroeg voorbeeld van een modernistische opvatting bij de architect. Van Kan zorgde voor een samenhang tussen de logische structuur en de pragmatische materialisatie met onder meer beton en mergelsteen. (3324)

- Kasteel De Burght (Burghtstraat). Dit donjon-achtige gebouw werd in de protocollen van het Kapittel van St. Servaas genoemd als castra. Het werd reeds in 1070 beschreven. Het was de woonplaats van de kanunniken van het kapittel. Het gebouw diende ook tot gevangenis voor delinquenten die door de schepenen op verzoek van de rijproost of schout ingesloten moesten worden. Het gebouw was oorspronkelijk een woontoren. Van oorsprong had het gebouw metersdikke funderingsmuren waarvan in de loop der eeuwen vele decimeters zijn weggehakt om het geheel meer bewoonbaar te maken. Het gebouw is door een gracht omgeven en bereikbaar via een nog bestaande stenen brug. Tot het geheel behoorde ook een ‘lusttuin’, een parkachtige tuin met prachtige bomen en struiken. Het complex is thans in particulier eigendom en ingericht als kantoorcomplex.

- Het herenhuis van De Croon uit de 17e/18e eeuw bestond in oorsprong uit een boerderij en een buitenhuis. In latere jaren kreeg het herenhuis een benaming die vernoemd is naar enkele vroegere bewoners: de kanunniken van Eyll. Dit fraaie huis Eyll (Rijksweg) bezit enkele prachtige kunstzinnige stucwerken van de in 1745 in Italië geboren Zwitser Petrus Nicolaas Gagini. Deze stucwerk-verzameling bestaat in totaal uit elf doorgaans symbolische taferelen. In de jaren negentig van de 20e eeuw diende het tot woonhuis van de gouverneur van de provincie Limburg. Momenteel is het gebouw in particulier eigendom en niet te bezichtigen. De latere uitbreidingswijk Eyldergaard (jaren tachtig/negentig) is naar dit huis vernoemd.

- ’t Goedje (Burgemeester Cortenstraat) is een buitengoed waarvan het bouwjaar niet bekend is. Het werd door de eeuwen heen door verschillende voorname families bewoond. Een dezer families was Kerens de Wylre. Een zoon uit deze familie was bisschop van Roermond, later van Sankt Pölten en vervulde vervolgens hoge posten in de legers van H.M. de keizerin en koningin Maria Theresia van Oostenrijk. Nadien heeft het gediend tot vestiging van diverse Franse en Spaanse kloosterordes.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Sjraveleirs. - Nieuws van de jeugd van deze vereniging vind je op Facebookpagina De Sjraveleirkes.

- Snuffelmarkt (weekend in maart), georganiseerd door de Koninklijke Harmonie van Heer.

- Kermis (pinksterweekend, zaterdag t/m dinsdag) met o.a. Sacramentsprocessie.

- Tijdens Hier is Heer / de Dag van de Klant (op een zondag in september) houden vele winkele Open Huis en is er van alles te doen, o.a. proeverijen.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- In 2012 zijn door diverse Heerse verenigingen in het kader van het project 'Kunst in de Wijk' 12 trafohuisjes getransformeert tot kunstwerken. Een 7 km lange wandelroute voert je er langs.

- Kloostertuin Opveld is in 2016 gerenoveerd.

- De ruim 5.000 m2 grote Speeltuin Heer is gratis toegankelijk en is geopend van eind maart tot eind oktober. Voor dagen en tijden zie de link. Er worden nog vrijwilligers gezocht voor de weekenden. Er is een grasweide en er staan veel bomen, die in de zomermaanden voor prettig schaduwrijke plekken zorgen. Voor ouders en begeleiders is er een aangenaam terras voor de kiosk, van waar de kinderen goed in de gaten kunnen worden gehouden. In de kiosk zijn koffie, fris, ijsjes en chips te koop. Maar zelf eten en drinken meebrengen mag ook.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Een LOCOtuin (LOkale COproductie) is een tuin waarin tuinders en deelnemers samen werken aan lokaal, gezond en eerlijk voedsel. Weten wat je eet, samen betrokken zijn en zorgen voor de aarde. Uitgangspunt hierbij is coproductie: deelnemers krijgen meer verbondenheid met en invloed op de voedselproductie, doordat ze er mede de verantwoording voor nemen. LOCOtuinen Maastricht wil bijdragen aan een andere manier van voedselproductie en -consumptie, zowel op economisch, sociaal als ecologisch gebied. Kortom: samen zorg dragen voor ons eten, voor nu en later.

Iedere deelnemer kan zich als vrijwilliger inzetten voor het welslagen van LOCOtuinen, bijv. meehelpen met grond bewerken, zaaien, schoffelen, oogsten, organiseren, communiceren en distribueren etc. Deelnemers maken elkaar enthousiast en maken LOCOtuinen samen mogelijk. Telen zonder chemische bestrijdingsmiddelen in een natuurlijke tuin, die aantrekkelijk is voor deelnemers, bewoners en bezoekers. De eerste LOCOtuin is gerealiseerd in Heer. De intentie is dat er meer gaan volgen.

Terug naar boven

Literatuur

- In 2011 is de Hierder Encyclopedie verschenen.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Heer.

- Belangenvereniging: - Buurtplatform Heer is opgericht in 2010. - Buurtplatform Heer op Facebook.

- Dorpshuis: - Herremeniezaal Heer biedt onderdak aan ca. 15 verenigingen, muziekgezelschappen, clubs e.d., die wekelijks bij hen vertoeven en repeteren.

- Onderwijs: - Porta Mosana College.

- Jeugd: - Scouting Heer.

- Muziek: - De Koninklijke Harmonie van Heer (harmonie, jeugdorkest, drumband, leerlingenorkest) is opgericht in 1851 (met dien verstande dat het predicaat Koninklijke pas bij het 100-jarig bestaan in 1951 is toegekend) en daarmee een van de oudste harmonieën van Maastricht. De vereniging wordt ook wel De Aw vân Hier genoemd, omdat er namelijk ook nog een 'nieuwe' is; - In 1906 is namelijk ook nog Harmonie Heer Vooruit opgericht, uit onvrede met toenmalige situaties. Na ruim 100 jaar worden ze in de volksmond nog altijd 'de Nuij vaan Hier' genoemd. De vereniging omvat een harmonieorkest, een klaroen- en tamboerkorps (drumfanfare) en een leerlingenorkest. - In 1857 vonden de inwoners het tijd dat het dorp naast de toenmalige harmonie ook een zangkoor zou krijgen. Dat is het Sint Caeciliakoor geworden, dat bij het 100-jarig bestaan in 1957 het predicaat Koninklijk heeft verkregen.

Bij Sound Academy Maastricht (Demertstraat 77a) kun je les krijgen in drums, percussie, djembé, gitaar, basgitaar, trompet, trombone, saxofoon, toetsen (piano en keyboard) en zang. Er is een Big Band, die regelmatig optreedt. Er is ook een Djembégroep genaamd Slagzin, de S.A.M.BA Kids en andere bandjes, die op school en daarbuiten optreden. Voor jong en ouder is dit niet alleen een plek waar muziekles wordt gegeven, maar ook een muzikale ontmoetingsplaats.

- Sport: - Voetbalvereniging RKSV Heer is opgericht in 1925. - De in 1951 opgerichte v.v. Scharn is de grootste amateurvoetbalclub van Maastricht en omstreken. De club telt 6 seniorenteams, 44 jeugdteams en 4 meidenteams. - Facebookpagina v.v. Scharn Dames 1.

- Zorg: - Bij het recentelijk gerealiseerde Zorgplein Heer (Einsteinstraat 34) kun je op één adres terecht bij 13 verschillende zorgaanbieders. Dat is wel zo handig. Je hoeft niet meer kriskras door de wijk en kunt gelijk je medicijnen bestellen of ophalen. Je komt binnen via Apotheek Heer. Vandaar loop je de gezamenlijke wachtruimte in van de huisartsenpraktijken Heerderhof en Gezondheidscentrum Heer. In de ruimtes van de huisartsen houden ook verloskundigen en een internist-endocrinoloog spreekuur. Op de eerste verdieping vind je Fysiotherapiepraktijk Yvonne Janss, kinderfysiotherapie Bronzwaer, podotherapie Hermanss, ergotherapiepraktijk Husson, Hermine Lamers medisch pedicure en huidverzorging, Logopedie Maastricht-Oost, psycholoog Pom Snel en de wijkverpleegkundigen, diëtisten en specialisten ouderengeneeskunde van Envida.

- Welzijn: - Stichting Vrun vân Hier zet zich in voor het bevorderen van de sociale contacten in dit stadsdeel, middels het organiseren van diverse activiteiten. Hiermee ondersteunt de stichting de sportbeoefening voor jeugdigen, met name de jeugdafdeling van RKSV Heer.

- Senioren: - Ouderen blijven tegenwoordig langer zelfstandig wonen. Over het algemeen is men tevreden met de woning en woonomgeving en zouden ze er voor tekenen om nog vele jaren comfortabel thuis te kunnen blijven wonen. Maar in de praktijk wachten de meeste mensen onnodig lang met het aanpassen van hun woning. Kleine aanpassingen kunnen voor extra veiligheid en comfort zorgen, nu en later. Het gaat bijvoorbeeld om slipvast materiaal op de traptreden, gordijnen op afstandsbediening, beugels en steunen in de badkamer en toilet of, heel simpel, een mandje onder de brievenklep in de voordeur. De gemeente Maastricht gaat met informatie en persoonlijk advies woningeigenaren bewust maken van de mogelijkheden om hun woning zo aan te passen, dat ze langer veilig en comfortabel thuis kunnen blijven wonen. Langer Thuis in Maastricht geeft in een reeks themabijeenkomsten informatie, tips en praktische ondersteuning.

Het programma is in oktober en november 2017 in Heer als pilot uitgevoerd door de gemeente samen met Buurtplatform Heer en de landelijke organisatie Lang zult u wonen. In de pilotfase richt Langer Thuis in Maastricht zich op 60-plussers in Heer met een eigendomswoning. Er is gekozen voor deze wijk vanwege het stevige sociale netwerk, een hoog percentage zestigers en zeventigers, een hoog percentage grondgebonden koopwoningen en een hoog percentage aanpasbare woningen. Alle woningeigenaren vanaf 60 jaar zijn uitgenodigd voor de bijeenkomsten. Daarna kon men een wooncoach inschakelen die de woning test en tips kan geven voor woningaanpassingen.

Reacties

(2)

De straat heet Akersteenweg en niet de Akenersteenweg.
Adres van Kasteel de Burght is Burghtstraat
Adres van Huize Eyl is Rijksweg. De latere uitbreidingswijk 'De Eyldergaard' is vernoemd naar dit huis.

Link naar de Sjraveleirs is www.Sjraveleirs.nl

Groetjes,
Danny

Dank Danny voor je correcties en aanvullingen! Ik heb het verwerkt. P.S. Ik zie dat je ook van de carnavalsvereniging bent. Ik vind jullie logo mooi om af te beelden op deze pagina, maar op jullie site en Facebookpagina staat hij in erg klein formaat. Kun je die evt. in een groter formaat sturen naar [email protected] ?

Reactie toevoegen