Cadier en Keer

Plaats
Dorp
Eijsden-Margraten
Heuvelland
Limburg

LB gemeente Cadier en Keer in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Cadier en Keer in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Cadier en Keer in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Cadier en Keer

Terug naar boven

Status

- Cadier en Keer is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Eijsden-Margraten. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1981. In 1982 over naar gemeente Margraten, in 2011 over naar gemeente Eijsden-Margraten.

- Onder het dorp Cadier en Keer valt ook de buurtschap Berg. Vanouds viel ook de buurtschap Sint Antoniusbank onder dit dorp, maar tegenwoordig ligt dat voor de postadressen 'in' Bemelen. De buurtschap 't Rooth ligt voor de postadressen 'in' Margraten, maar ligt dichterbij Cadier en Keer. De gelijknamige Historische Kring rekent daarom, naast het gelijknamige dorp en Sint Antoniusbank, ook 't Rooth tot haar werkgebied.

- Wapen van de voormalige gemeente Cadier en Keer.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Lokaal wordt het dorp kortweg Keer genoemd.

Oudere vermeldingen
1266 Cadirs, 1266 Cadiers, 1358 Cadir.

Naamsverklaring
De namen Cadier en Keer zijn oorspronkelijk de namen voor een en hetzelfde dorp. Cadier is de Waalse weergave van de dialectnaam Keer. Door de dorpsstraat liep de gemeentegrens. Keer (in het N) behoorde tot Heer, en Cadier (in het Z) behoorde met Honthem tot Heugem, in de heerlijkheid Daelhem. In 1828 zijn beide gedeelten samengevoegd. Beide namen zijn ontstaan uit het Romaanse calidarium ‘een plaats voor warme baden’. Het ontbreken van de Romaanse palatalisatie van ca- zou op een migratienaam uit het NW van de Romania duiden, wat toch wel erg onwaarschijnlijk is, te meer omdat de Bundese buurtschap Kasen ook ca- behield. (1)

Terug naar boven

Ligging

Cadier en Keer ligt ZO van Maastricht, W van Margraten, aan de weg Maastricht-Vaals.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Cadier en Keer 109 huizen met 647 inwoners, verdeeld in dorp Cadier 40/215 (= huizen/inwoners), dorp Keer 58/335, buurtschap Sint Antoniusbank 8/73 en ‘verspreide woningen’ 3/24.

- Grenscorrectie: per 1 juli 1970 van de per die datum opgeheven gemeente Heer: 62 hectare met 388 inwoners (buurtschap Berg).

- Per 1 januari 1982 is de gemeente Cadier en Keer opgeheven en opgegaan in de gemeente Margraten met 850 hectare en 3.909 inwoners.

- Tegenwoordig heeft het dorp Cadier en Keer ca. 1.500 huizen met ca. 3.700 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Cadier behoorde oorspronkelijk tot het graafschap Dahlhem (bij het thans Belgische Visé bij Luik). In 1662 werd het Staats en had de katholieke bevolking veel te lijden van de protestantse Hollanders. Hun kerk werd gesloten en de pastoor verbannen. De eigenaar van het nabij gelegen Blankenberg was ook Heer van Cadier. Keer behoorde samen met Heer tot het Kapittel van St. Servaas in Maastricht. Keer was ook kerkelijk bij Heer ingedeeld.

Bij Koninklijk Besluit van 5 augustus 1828 zijn de buurtschappen Keer en St. Anthoniusbank afgescheiden van de gemeente Heer en Keer, en verenigd met de gemeente Cadier in de nieuwe gemeente Cadier en Keer. Van 1830-1839 heeft de gemeente deel uitgemaakt van België. In 1839 werd het weer Nederlands, toen Limburg definitief de 11e Nederlandse provincie werd. Bij de annexatie van Heer door Maastricht in 1970 is een klein deel van de gemeente Heer aan de gemeente Cadier en Keer toegewezen.

De Limburgerstraat verwijst niet naar de provincie Limburg, maar naar Limbourg aan de Vesdre, in de Belgische Ardennen. In de middeleeuwen leidde deze weg van Maastricht naar Limbourg.

Net buiten de dorpskern van Cadier en Keer bevindt zich het instituut voor justitiële jeugdzorg Het Keerpunt.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Stichting Historische Kring Cadier en Keer.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Cadier en Keer heeft 20 rijksmonumenten.

- De kerk van de Heilige Kruisverheffing in Cadier en Keer is een wederopbouwkerk uit 1957, die de archetypische functionele en formele kenmerken bezit. Ernaast staat nog de toren van de oude kerk. Deze stevige toren uit mergel zou zijn opgetrokken in de 12e of 13e eeuw. Hij laat zich kenschetsen als een typische Zuid-Limburgse romaanse kerktoren; massief, geen doorgang in de westelijke muur, vrijwel zonder versieringen. Hem wordt door de moderne kerk in de onmiddellijke nabijheid geen geweld aangedaan. Op de begane grond is hier een kapel ingericht. En ook zeer nabij staat de ‘mei-den’ die jaarlijks door de jonge vrijgezellen wordt geplaatst, als teken van hun vruchtbaarheid en kracht, opgedragen aan de heilige Blasius.(3324)

- Huize Blankenberg (voormalig kasteel en klooster, oorspronkelijk uit 1370) ligt aan de weg van Cadier en Keer naar Honthem, aan de zijweg aldaar genaamd Blankenberg. Baron Salomon Reinier Marius Pichot de Plessis heeft in 1825 de oude burcht geheel gesloopt en op de fundamenten het huidige huis in neoclassicistische stijl als lustoord gebouwd, met daarbij een prachtig park. Toen de baron in 1841 overleed, verkocht zijn weduwe het landgoed aan de Belgische baron Chestret de Haneffe. In 1904 werd het complex eigendom van de Franse Broederschap van St. Blasius.

Sinds eind 19e eeuw had Cadier en Keer bekendheid gekregen als Blasius bedevaartsplaats. Door geldgebrek werd het kasteel slecht onderhouden en verkocht de broederschap het complex aan de paters Redemptoristen. Later werd het een klooster van de Zusters van het Arme Kind Jezus en kreeg het een flinke opknapbeurt. In 2000 is het complex verkocht aan het Academisch Ziekenhuis in Maastricht (AZM), die het inrichtte als zorg- en verpleegcentrum. In 2010 is het verkocht aan seminarie Redemptoris Mater, dat tot dan in Roermond was gevestigd maar wegens ruimtegebrek een ruimere behuizing zocht.

- Het voormalige schakelhuisje uit 1934 van Mega-Limburg bij Blankenberg, is in 1992 overgedragen aan de Stichting Kruisen en Kapellen Margraten. De werkgroep Wegkruisen en Kapellen van de Vereniging tot Natuurbehoud Cadier en Keer heeft het in dat jaar verbouwd tot de huidige Sint Blasiuskapel. De werkgroep vond dat functioneel omdat er langs de weg Maastricht-Vaals nauwelijks wegkapelletjes zijn en het schakelstation al de contouren van een wegkapel had, waardoor het er door voorbijgangers al vaak voor werd aangezien.

- Het Keerhoes (Limburgerstraat 78, 1878), voormalig gemeentehuis, school en schoolmeesterswoning. Opgetrokken uit mergel en enkele jaren geleden gerestaureerd. Tegenwoordig gemeenschapshuis.

- Kerkstraat 10-12, voormalige boerderij, nu Keerder Kunstkamer, met Mariakapel boven het poortje. Nadat de boerderij was afgebrand is deze opnieuw opgetrokken uit restanten van de omwalling van Maastricht.

- Dorpsstraat 15, eind 18e eeuw, mergelsteen. De gevelsteen vermeldt: P. HAKSTEEN / HEER / TOT CADIER 1786. Sindsdien meermalen verbouwd en gewijzigd.

- Dorpsstraat 39, boerderij, 1845. Fraai voorbeeld van de ontwikkeling van een boerderij in die periode. In die tijd ontstond namelijk de tendens om het woonhuis niet langer vanaf de tradiotonele binnenplaats te ontsluiten, maar langs de staart. Tekst op draagbalk boven de deur: AD MB/1845. De aansluitende poortvleugel is in 1869 gebouwd: AD/ AMB 1869.

- Dorpsstraat 40, gesloten hoeve; woonvleugel en schuur vermoedelijk uit midden 19e eeuw. Interessant vanwege het materiaalgebruik van het woonhuis.

- Het Wegkruis aan de zuidkant Dorpsstraat-Pastoor Kikkenweg is een typisch voorbeeld van volkskunst uit de jaren dertig van de 20e eeuw. De porseleinen scherven en knikkers zijn in het beton verwerkt.

- Gietijzeren wegkruis, afkomstig van een Belgisch kerkhof, op de hoek van de veldweg: De Heerlijkweg, zo genoemd omdat de inwoners van Keer tot de parochie Heer behoorden. Zij moesten zich tot in de 18e eeuw in Heer laten begraven. Een lijkweg komt men op veel plaatsen tegen. Aan de weg werden bepaalde eisen gesteld: de weg moest zo breed zijn dat twee karren elkaar konden passeren. Langs de weg staan oude knot-essen.

- Rijksweg 5A, Villa Berg en Dal, het pand is van belang vanwege de architectonische gaafheid van het exterieur en de typologische zeldzaamheid.

- Rijkweg 8, voormalig klooster van de Soeurs de la Misericorde, ca. 1900. Tegenwoordig: Stichting Centrum Ontwikkeling der Volkeren.

- Rijksweg 11, via trappen naar het kloosterpark. Hier staan 14 zeszijdige, van kantelen voorziene kapelletjes van mergelsteen; kruiswegstaties uit 1895.

Terug naar boven

Evenementen

- Carnaval. - CV De Klenderaire. - Dansmarietjes JCV De Klenderairkes. - Hierezietting. - Hinnetreffe (= damestreffen).

- Sinds 2000 is er in Cadier en Keer (wellicht 'weer') de traditie van het halen van de mei-den, de belangrijkste activiteit van de in 2000 heropgerichte Jonkheid Keer. Dit den halen vindt plaats op de zaterdag voor de Zomerkermis. Oorspronkelijk werd deze den geplant om de goden gunstig te stemmen, zodat deze een goede oogst zouden bevorderen. Tegenwoordig is het den planten een traditie geworden, waarbij de oorspronkelijke gedachte naar de achtergrond is verschoven. Het huidige den planten is uitgegroeid tot een heus evenement, waarbij de jonkheid het hele dorp probeert te betrekken. Zo wordt de den rechtgezet door de getrouwde mannen van Cadier en Keer en worden de buffetten en de bonnenverkoop bemand door diverse vrijwilligers uit het dorp.

Tijdens het den planten worden door de vrouwelijke leden van de jonkheid schatbriefjes verkocht. Op deze schatbriefjes kan men raden hoe lang de nieuwe den is. Degenen die er het kortst bij zitten, kunnen hier leuke prijzen mee verdienen, zoals een bierpakket, een ‘ketel knien’ of een kaasplankje. Degene die er echter het verst vanaf zit, krijgt op kermismaandag de oude den thuisbezorgd. De ochtend na het den halen volgt de processie. De jonkheid draagt hierbij zorg voor de versieringen rond de kerk. Voor het echter zover is, zorgen de leden ervoor dat de sporen van de vorige avond geheel verdwenen zijn. Nadat dit allemaal verzorgd is, loopt de vereniging traditiegetrouw met de processie mee, om deze vervolgens af te sluiten met een drankje in de voortuin van de pastorie. De dag erna, op kermismaandag, worden de versieringen rond de kerk opgeruimd en wordt de oude den bij de ‘winnaar’ bezorgd.

- Kermis Cadier en Keer (2e zondag na Pinksteren).

- Rabo Volksfeest (weekend in augustus). Met Jaarmarkt en rommelmarkt, livemuziek en diverse attracties voor jong en oud.

- KVW (Kindervakantieweek/-werk) Cadier en Keer en het jeugdkamp waar dit uit voortvloeide is een initiatief gestart in 1966 door vrijwilligers. Het doel is om de kinderen van gezinnen die het niet breed hebben een goedkope kleine vakantieweek te bieden. Voor een paar gulden konden kids de hele week lekker ravotten. Vandaag de dag is aan dit gedachtengoed niets veranderd. De prijs (20 euro per kind) is met de tijd meegegaan maar is zeker nog laagdrempelig. Dat willen ze graag zo houden en dankzij de sponsoren is dit tot heden steeds weer gelukt.

- Tijdens het evenement Keer Lach (weekend begin oktober, sinds 2015), georganiseerd door Stg. Hierezietting Keer in samenwerking met Maarten de Groot Evenementen, kun je genieten van 6 Brabantse Tonpraoters.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Vereniging tot Natuurbehoud Cadier en Keer.

- In de heuvels in de buurt dagzoomt de mergel, dat wil zeggen komt de mergel aan de oppervlakte. Deze mergel is zo’n 65 miljoen jaar geleden gevormd, toen het in deze streken zee was. Hier ligt mergelgroeve Schiepersberg. De doorgaande route volgen van Cadier en Keer naar 't Rooth: de dalende Keunestraat, bij de eerste bocht rechts het bospad in slaan. Na ca. 100 m schuin links een smal pad omhoog. Je passeert enkele verlaten mergelgroeven. De groeven zijn niet meer voor het publiek toegankelijk. In deze groeven, zoals er meer in het Heuvelland zijn te vinden, is in het verleden mergel gewonnen voor woningbouw en voor bemesting van de akkers. Inmiddels zijn het geologische monumenten. Hier kan de samenstelling van de ondergrond, over een periode van miljoenen jaren gevormd, worden bestudeerd. Hier is bovendien een geologische orgelpijp of aardpijp te zien, die ontstaan is door inwerking van de regen. Mergelwerkers waren bang voor dergelijke pijpen, omdat deze vaak instortingen veroorzaakten.

- Tot de jaren dertig van de 20e eeuw waren er alleen al binnen de bebouwde kom van Cadier en Keer 18 poelen (in het dialect kojle). Ze zijn allemaal verdwenen. De meeste waren ontstaan door leemwinning voor huizenbouw. Zij dienden als drinkwater voor het vee, deden dienst als waterreservoir bij brandbestrijding en de plaatselijke timmerman lier er zijn hout in harden. De zwaluwen haalden er de klei waarmee ze hun nesten metselden aan zolderingen en dakgoten van boerderijen. De insecten boven het water vormden een belangrijke voedselbron voor vogels en vleermuizen. Ook voor kikkers, padden en salamanders vormden de poelen een waar dorado. En in de winter kon men erop schaatsen.

De vrees voor veeziekten, de schaalvergroting in de landbouw, de verstedelijking en de aanleg van het waterleidingnet deden veel poelen verdwijnen. Daarmee verdwenen ook veel zwaluwen, vleermuizen en amfibiëen. De laatste jaren heeft het toenemend natuurbesef gelukkig geleid tot de aanleg van honderden poelen in Limburg, waaronder in Cadier en Keer. Eén van de amfibiesoorten die hiervan profiteert is de geelbuikvuurpad, waarvan in dit dorp de laatste Nederlandse populatie voorkomt. (3018)

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Cadier en Keer (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Onderwijs: - Basisschool De Keerkring is de dorpsschool van Cadier en Keer. Gelukkig , gezond leven en werken in deze maatschappij, vraagt van kinderen om zich te ontwikkelen tot flexibele, zelfsturende mensen die bewuste keuzes maken. Basisschool De Keerkring wil aan deze ontwikkeling een ruime bijdrage leveren. Allereerst vraagt dit van kinderen dat zij een goede algemene basis leggen in het leren rekenen, lezen en schrijven. De tijd waarin kinderen opgroeien vraagt om vaardigheden die daarbij aansluiten: samenwerken, creativiteit, ICT-geletterdheid, kritisch denkvermogen, sociaal-culturele bagage, probleemoplossend denken en communicatie staan daarbij centraal. Aan het einde van groep 8 zijn onze leerlingen in staat geschreven teksten te lezen en te interpreteren; zijn ze in staat om zelf schriftelijk te communiceren middels het maken van verslagen, samenvattingen, blogs en werkstukken. Zijn ze in staat via verschillende digitale middelen een presentatie te houden, te debatteren of een discussie te voeren. Dit zijn vaardigheden die ze nodig hebben in het vervolgonderwijs en in hun werkend leven.

Engels als tweede wereldtaal vanaf groep 1 hoort daar voor hen als vanzelfsprekend bij. Spelenderwijs en planmatig op jonge leeftijd deze taalgevoeligheid aanspreken, zorgt voor een voorsprong. Om optimaal te leren, werkt iedereen samen en wordt er gecommuniceerd over taakverdeling, verwachtingen en afspraken. Dat laatste is van essentieel belang wil een kind zich ontwikkelen tot een verantwoordelijk en evenwichtig mens. Kinderen die vragen stellen en met verwondering kijken naar zichzelf, de ander en hun omgeving zijn in staat om te gaan met verschillen tussen mensen. Leren reflecteren op het eigen gedrag, de eigen gedachten en die van een ander, zorgt voor een verdieping in het denken. De sfeer is er een waarin veiligheid voorop staat, waardoor kinderen de zekerheid hebben dat ze nooit afgewezen worden om wie ze zijn. Kinderen worden écht gezien en écht gehoord. Op De Keerkring vieren ze de verschillen en koesteren ze de overeenkomsten.

- Jongeren: - Het jaartal in de naam van Jonkheid Keer 2000 geeft het jaar aan waarin ze zijn heropgericht. Er was namelijk al eerder een Jonkheid in Cadier en Keer, maar na de Tweede Wereldoorlog zijn de activiteiten daarvan steeds minder geworden, waardoor op een gegeven moment de Jonkheid in de praktijk was opgeheven. Tot de vaste activiteiten van de nieuwe Jonkheid behoren, zoals vanouds, assistentie bij parochiefeesten, het jaarlijks Keerder Festival, op bronk­zaterdag versieren van het kerkplein en meetrekken in de bronkprocessie. Een nieuwe activiteit is het halen van de mei-den, althans in oude documenten komen we de mei-den in Cadier en Keer niet tegen. Maar omdat het een activiteit is die in veel Zuid-Limburgse plaatsen plaatsvindt, is het niet onwaarschijnlijk dat dit in het verleden hier ook gebeurd is. In ieder geval wel op ‘t Rooth, want er is nog een foto waar de Jonkheid aldaar voor de mei-den poseert. Verder organiseren ze door het jaar heen nog veel meer activiteiten. Dat kun je vinden onder de menu's 'Activiteiten gemeenschap' en 'Activiteiten leden' op de site van de Jonkheid (helaas kunnen wij niet naar die menu's 'deeplinken').

- Muziek: - Fanfare Sint Blasius Cadier en Keer, opgericht in 1921, in 1956 gevolgd door de drumband, staan gezamenlijk garant voor (blaas)muziek van hoogstaand niveau en bereiken met een afwisselend repertoire een breed publiek.

- Sport: - v.v. Keer (voetbal). - Dames 1 v.v. Keer. - Dames 2 v.v. Keer.

- Overige verenigingen: - Toneelvereniging De Roeze Koille is opgericht in 1979.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Cadier en Keer.

Reacties

(2)

Bij bij de Maria kapel staat ''t Rooth bij Maasbree" deze kapel is gelegen in de gemeente Eijsden-Margraten.

Dank voor uw melding. Ik heb de site waar dat staat, geschreven of ze het willen aanpassen. En onze eigen vermelding hierboven heb ik verwijderd, omdat het kapelletje in kwestie onder de buurtschap 't Rooth valt, dus hoort het dáár thuis, en daar bleken wij het ook al te hebben beschreven: https://www.plaatsengids.nl/t-rooth

Reactie toevoegen