Sint Pieter

Voormalige gemeente
Dorp in de stad
Maastricht
Limburg

RIT_20110702_5138_Hoeve_Zonneberg.jpg

Sint Pieter, hoeve Zonneberg

Sint Pieter, hoeve Zonneberg

maastricht_sint_pietersberg_1_dk_20110703_1402_bloemrijk_grasland_sint_pietersberg.jpg

bloemrijk schraal grasland bovenop het plateau van de Sint Pietersberg

bloemrijk schraal grasland bovenop het plateau van de Sint Pietersberg

maastricht_sint_pietersberg_2_dk_20110703_1388_echte_tijm_thymus_vulgaris_.jpg

Echte tijm, op de Sint Pietersberg geen zeldzame verschijning

Echte tijm, op de Sint Pietersberg geen zeldzame verschijning

maastricht_sint_pietersberg_4_dk_20110703_1375_enci_groeve_pietersberg_maastricht.jpg

de ENCI mergelgroeve vormt een diepe wond in de Sint Pietersberg.

de ENCI mergelgroeve vormt een diepe wond in de Sint Pietersberg.

LB gemeente Sint Pieter in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Sint Pieter in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Sint Pieter in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Sint Pieter

Terug naar boven

Status

- Sint Pieter is een voormalig dorp en gemeente, thans wijk in de gemeente Maastricht. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1919. Formeel is het een wijk omdat het tegenwoordig binnen de bebouwde kom van de stad Maastricht ligt. De kern heeft echter nog wel dorpse kenmerken, het wordt dan ook wel (vergelijkbaar met Amby en Heer) als 'dorp in de stad' beschouwd.

- In de praktijk valt een deel van de buurtschap Nekum onder Sint Pieter.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1155 kopie 13e eeuw Sanctum Petrum, 1186 ecclesiam Sancti Petri, 1233 villa sancti Petri.

Naamsverklaring
Vernoemd naar de apostel Petrus. (3083)

Terug naar boven

Ligging

Sint Pieter ligt in het Z van Maastricht, W van de Maas, met als westgrens het riviertje de Jeker. Z grenzend aan België. Het belangrijkste gedeelte van het dorp strekte zich uit langs het inmiddels gedempte kanaal Maastricht-Luik.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat dorp en gemeente Sint Pieter 113 huizen met 675 inwoners. In 1920 is de gemeente opgeheven en opgegaan in de gemeente Maastricht met 567 hectare en 2.225 inwoners. Tegenwoordig omvat het 'dorp in de stad' Sint Pieter ca. 2.100 huizen met ca. 4.700 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De plaats Sint Pieter heeft door de eeuwen heen veel te lijden gehad van de nabijheid van de vestingstad Maastricht. Het dorp is regelmatig verwoest en afgebroken. Vrijwel telkens als Maastricht belegerd dreigde te worden, werd om strategische redenen begonnen met het afbreken van Sint Pieter om de stad een vrij en overzichtelijk schootsveld te bieden en de vijand geen bouwmateriaal in handen te geven. De inwoners zochten dan met vee en huisraad hun toevlucht in de stad of in de Sint Pietersberg, waar de nodige voorzieningen in werden aangebracht - er waren een bakoven, veestallen en een kapel.

De Sint Pietersberg kreeg vooral (ook) een strategische betekenis toen de kanonnen ver genoeg reikten om de stad te beschieten. Met de bouw van fort Sint Pieter in 1701-1702 heeft Maastricht deze zwakke plek in de verdediging proberen op te vullen. In de 19e eeuw is het gelijktijdig met de vestingwerken van Maastricht ontmanteld. (3123)

In de eerste helft van de 19e eeuw was de tuinbouw een specialiteit van Sint Pieter; de Sintpieter ‘mooswiever’ (groentevrouwen) waren een begrip op de Maastrichtse markt.

In het voorjaar van 1944 zijn maatregelen genomen om in geval van oorlogshandelingen de bevolking van Maastricht in een veilige ruimte te kunnen onderbrengen. De gangen van de St. Pietersberg werden daarvoor gereed gemaakt, waarbij ruimten werden aangewezen voor de inrichting van een ziekenhuisafdeling. (3204)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze voormalige gemeente en dit 'dorp in de stad', kun je terecht bij Stichting Oud Sint Pieter.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Sint Pieter is een zeer oude parochie. De oudste kerkjes hebben gestaan nabij de Sint Lambertuskapel aan de Lage Kanaaldijk / Kapelweg. Het eerste schriftelijke bewijs hiervoor dateert uit 1157, als paus Hadrianus IV het Maastrichtse kapittel van Onze Lieve Vrouw bevestigt in het bezit van deze kerk. Aangezien de kerken op deze plaats in het schootsveld lagen van Maastricht, werd een nieuw kerkje gebouwd aan de Ursulinenweg. Deze is in 1875 vervangen door de huidige neogotische, door architect Kaijser ontworpern kerk van Sint Pieter Boven, ook wel Sint Pieter op de Berg, en officieel Kerk van de Allerheiligste Verlosser en H. Petrus geheten. Onder deze link vind je een virtuele rondleiding over het kerkhof van deze kerk, aangevuld met historische achtergrondinformatie.

- De Lourdesgrot met bidkapel uit 1880, bij de kerk, is de oudst bekende Lourdesgrot in Nederland. Gebouwd in opdracht van de familie Claerenboets en gesitueerd in de voortuin van hun toenmalige woonhuis; Villa Maaszicht. De Lourdesgrot met bidkapel is van zeer grote cultuurhistorische waarde, als specimen van een geestelijke en typologische ontwikkeling en vanwege het pionierskarakter van de grot. De architectuurhistorische waarden worden bepaald door het gebruik van streekgebonden bouwmateriaal. Grot en kapel zijn in hoge mate gaaf en beschikken bovendien over een zeer grote typologische en functionele zeldzaamheidswaarde.

- De andere kerk in dit 'dorp in de stad' is de Sint Pieter Beneden (Sint Maternusstraat 15). De twee kerken vormen samen de Parochie Sint Pieter.

- Grafmonumenten.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Op een zondag in september is er de Tecnica Sint Pietersbear Trail. Je kunt kiezen uit de afstanden 10, 19 en 32 km. Er zijn ook Kids Trails, die afhankelijk van de leeftijd variëren van 500 m tot 3 km. Het parcours is een pittig maar schitterend on-Nederlands parcours over de Sint Pietersberg en door het Jekerdal en Maasdal, over zowel Nederlands grondgebied als over Vlaams en Waals gebied. En de unieke passage door de daadwerkelijke groeve van de ENCI moet je een keer meegemaakt hebben. Niet alleen veel single trails maar ook prachtige uitzichten en af en toe wat handen en voeten werk. Het start en finish terrein is in de groeve van de ENCI aan de Lage Kanaaldijk.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De NS-wandeling Sint-Pietersberg (14 km, desgewenst in te korten tot 9 km) is een combinatie van stad en natuur. Je begint in het oude centrum van Maastricht. Dan klim je omhoog naar de Sint Pietersberg om van het uitzicht te genieten. Langs het riviertje De Jeker loop je weer terug naar Maastricht, waar het vervolgens geen straf is om na te genieten op een van de vele terrasjes.

- Het kalkmassief van de Sint Pietersberg ligt Z van Maastricht, op de grens van Nederland, Vlaanderen en Wallonië, in een unieke streek met pittoreske dorpjes, forten en kastelen, tal van waterlopen, een bewogen geschiedenis en een uitzonderlijke natuur. Om dit prachtige maar kwetsbare gebied nieuwe kansen te geven, sloegen zes gemeenten en zeven verenigingen rond 2000 de handen in elkaar. Samen startten zij in 2002 het Europese project Sint Pietersberg, tussen Jeker en Maas met meer dan 30 projecten voor landschaps- en natuurherstel, recreatie en informatie.

Bijzondere flora en fauna
Al in de 16e eeuw kwamen botanici speciaal naar de Sint Pietersberg voor de bijzondere planten die er groeien. Het is het meest noordelijke verspreidingsgebied voor soorten uit Zuid-Europa. Dat komt omdat de kalksteen warmte vasthoudt; je hebt veel langer hogere temperaturen dan in de omgeving. Er groeien bijzondere kalkgrasplanten zoals duifkruid, zonneroosje, bergsteenthijm, bergnachtorchis en soldaatjes. Op de Sint Pietersberg zijn negen belopen dassenburchten, er leven wezels, er komen bijzondere sprinkhanen voor zoals de sikkelsprinkhaan, verder leven er bijvoorbeeld de koninginnepage (de grootste dagvlinder), hazelwormen, en sinds 1997 een paartje oehoes, de grootste uil van Europa. Ondergronds, in de gangen, overwinteren 15 van de 19 Nederlandse vleermuissoorten.

De Sint Pietersberg telt 5 hectare kalkgrasland - een vijfde van het totale areaal in Nederland. Het beheer is erop gericht deze uit te breiden en de her en der liggende ‘postzegels’ aan elkaar te plakken. De kalkgraslanden op de hellingen en de schraalgraslanden op het plateau worden begraasd door een kudde mergellandschapen. Die beteugelen de verruiging en zorgen dat het gras zo'n ‘tik’ krijgt dat kruiden de kans krijgen te bloeien en zaad te vormen. Dat zaad nemen de schapen met hun hoeven en vacht weer mee naar andere plekken.

Vlinderparadijs
De Sint-Pietersberg kent ook een rijke variatie aan vlinders. Er komen vlindersoorten voor die elders in Nederland niet voorkomen. Soorten die je er kunt tegenkomen, zijn bijvoorbeeld kaasjeskruiddikkopje, dambordje, eikepage, bruin blauwtje, koninginnenpage, boswitje. Het aangepaste graas- en maaibeheer van Natuurmonumenten heeft een belangrijke rol gespeeld in de aanwezigheid van zo veel vlinders en de voortplanting van het zeldzame kaasjeskruiddikkopje. Door de kalkgraslanden te begrazen en dan weer met rust te laten, groeien er veel bloemen, waar de vlinders dol op zijn vanwege de nectar.

De natuurwandelroute Sint Pietersberg, 5,5 km natuur op de berg van de Maastrichtenaren is voor leden van Natuurmonumenten gratis te printen op de site van Natuurmonumenten.

Mergelgroeve natuurgebied na einde mergelwinning in 2018
De mergelwinning in de ENCI-groeve in de Sint-Pietersberg stopt definitief in 2018. Natuurmonumenten ontfermt zich over de enorme put. De mergelgroeve is een gigantische krater in een surrealistisch maanlandschap. Die associatie dringt zich direct op na het zien van het 135 hectare grote gat. De Eerste Nederlandse Cement Industrie (ENCI) exploiteert de mergelgroeve al sinds 1926. Jaarlijks wint het bedrijf 900.000 kuub kalksteen voor de productie van cement, en voorziet daarmee in 25 procent van de Nederlandse cementbehoefte.

De komende jaren gaat de groeve veranderen in een groen natuur- en recreatiegebied. Zo’n 60 hectare verandert in natuur, met zeldzaam kalkgras en andere kalkminnende flora. De terrassen worden daarvoor deels schuin afgewerkt. Niet alle steile wanden verdwijnen; ook kalkrotsvegetatie krijgt een kans. Verwacht wordt dat dit stuk unieke natuur in combinatie met meertjes en poelen én het warme klimaat tal van dieren en insecten zal aantrekken. Het broedgebied van de oehoe, sinds 1997 vaste gast in de groeve, is aangewezen als stiltegebied.

De nieuwe natuur beslaat straks het grootste deel van de groeve en ligt vooral achterin. Voorin, waar nu nog de grijze fabrieksgebouwen van ENCI staan, komt ruimte voor nieuwe bedrijven. Achter de industrie komt een overgangszone waarin horeca een plaats krijgt. Daar weer achter is ruimte voor recreatie en natuurbeleving, voor wandelaars, buitensporters, maar ook voor geologen en fossielenzoekers.

De randen van de groeve worden opener gemaakt. Dit leidt tot het ontstaan van natuurlijke verbindingen tussen de kalkgraslanden in het Jekerdal en het Maasdal (Oost -West verbinding). Hierdoor kunnen dieren, zoals vlinders, zich beter verplaatsen over de Sint Pietersberg en wordt hun leefgebied groter. Hiermee wordt ook bijgedragen aan de versterking van de Ecologische Hoofdstructuur waarbij op de Sint Pietersberg uiteindelijk een robuust natuurgebied ontstaat van 250 ha. Zie verder de pagina's over de ENCI-groeve ontwikkelingen op de site van Natuurmonumenten. - Jean Geelen heeft een mooie videoreportage gemaakt over de ENCI-groeve en directe omgeving (2017). - Nog een mooie videoreportage van de ENCI-groeve anno 2017, door Meexvideo.

- De Oehoevallei op de Sint Pietersberg is ingericht als rust- en stiltegebied. Met de in 2012 geplaatste vogeluitkijkplek Kiekoet biedt Natuurmonumenten liefhebbers toch de kans om de Oehoevallei van dichtbij te ervaren. De vallei herbergt o.a. landgeiten, vossen en bijzondere vogels zoals de Oehoe, 's werelds grootste uil.

- Actuele ontwikkelingen rond de transformatie van de groeve kun je lezen op de site ENCI Transformeert Nu, een gezamenlijk initiatief van Provincie Limburg, Gemeente Maastricht en ENCI.

- Nadere informatie over de Sint Pietersberg op de site van beheerder Natuurmonumenten.

- Op de site van Pietersberg-grottengids Jacques Huinck kun je enkele verhalen lezen over zijn avonturen in de grotten.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Sint Pieter (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Dorpshuis: - In het Buurtcentrum Sint Pieter is o.a. maandelijks Salon Sint Pieter, wat inhoudt dat men elke 1e woensdag van de maand van 14.00 tot 16.30 uur bijeenkomt. Iedereen die in de wijk woont of zich ermee verbonden voelt is van harte welkom. Van tevoren aanmelden is niet nodig. De ene keer drinken ze samen koffie, de andere keer genieten ze van een optreden, presentatie of excursie. Het programma wordt samengesteld in overleg met de salonbezoekers. Alle ideeën zijn welkom. Deelname is gratis; ze vragen alleen een bijdrage voor de koffie en thee. Vanuit de Salon-bijeenkomsten zijn ook andere activiteiten ontstaan waar je aan kunt meedoen, zoals een filmclub, een boekenclub, een wandelgroep en een jeu de boulesgroep.

- Onderwijs: - Basisschool Sint Pieter.

- Muziek: - Bij Harmonie Sint Pieter (opgericht 1890) gaat het primair om samen muziek maken, met jong en ouder, in en voor de buurt.

- Watersport: - Watersportclub WSC Treech'42 is gelegen in Sint Pieter, aan de oevers van de Maas. De leden hebben in de loop der jaren zelf een prachtige accommodatie gerealiseerd met een mooi zwembad en grote ligweide, een gezellige kantine met terras met uitzicht op de Maas, een speeltuin, een sportveld, 9 jeu de boulesbanen, een caravanterrein en een grote jachthaven. Er wordt gezwommen, gerecreëerd, jeu de boules gespeeld, gekanood en gewaterskied. Bovendien worden er het hele jaar door leuke activiteiten georganiseerd voor jong en ouder. Niet voor niets wordt Treech'42 " 't sjoenste plekske aon de Maos" genoemd (aldus de website van de vereniging).

- Zorg: - De kracht van Medisch Centrum Sint Pieter is de bundeling van ervaring. En het werken met korte lijnen maakt het mogelijk snel en gericht te verwijzen. Hierdoor staat het welzijn van de cliënt centraal en gaat belangrijke medische informatie niet verloren. Steeds opnieuw je medische dossier toelichten wordt hierdoor overbodig; als cliënt ben je bekend bij het centrum en niet alleen bij je behandelaar. Hun uitgangspunt is dat intensieve samenwerking door een team van medische professionals de cliënt voorziet van optimale zorg. De apotheek ligt slechts 100 m van dit centrum.

- Genealogie: - Doop-, trouw- en begraafregisters Sint Pieter 1588-1805.

Reactie toevoegen