Hoensbroek

Stadsdeel
Dorp in de stad
Heerlen
Parkstad
Limburg

hoensbroek_koningsdag.jpg

In Hoensbroek is het hele jaar door van alles te doen. Een van de vele evenementen is het Oranje Festival Gebrook op Koningsdag.

In Hoensbroek is het hele jaar door van alles te doen. Een van de vele evenementen is het Oranje Festival Gebrook op Koningsdag.

hoensbroek gemeentehuis 1962 [640x480].jpg

Hoensbroek gemeentehuis 1962

Hoensbroek gemeentehuis 1962

DK_20120406_8461_Mariarade_Hoensbroek_Heilig_Hart_van_Jezus_kerk.jpg

Mariarade-Hoensbroek, Heilig Hart van Jezus kerk

Mariarade-Hoensbroek, Heilig Hart van Jezus kerk

RIT_20120406_8466_Hoensbroek_Johannes_evangalist_kleine_St_Jan_.jpg

Hoensbroek, Johannes evangalist kleine St Jan kerk

Hoensbroek, Johannes evangalist kleine St Jan kerk

hoensbroek_kasteel_hoensbroek_1.jpg

Hoensbroek, kasteel Hoensbroek

Hoensbroek, kasteel Hoensbroek

hoensbroek_kasteel_hoensbroek_2.jpg

Hoensbroek, kasteel Hoensbroek

Hoensbroek, kasteel Hoensbroek

hoensbroek_kasteel_hoensbroek_3.jpg

Hoensbroek, kasteel Hoensbroek

Hoensbroek, kasteel Hoensbroek

hoensbroek_kasteel_hoensbroek_4.jpg

Hoensbroek, kasteel Hoensbroek

Hoensbroek, kasteel Hoensbroek

LB gemeente Hoensbroek in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Hoensbroek in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Hoensbroek in ca. 1870 kaart J. Kuijper

hoensbroek_buurtindeling.jpg

Actuele buurtindeling van het Heerlense stadsdeel Hoensbroek (bron: Bestemmingsplan Hoensbroek Centrum, 2008)

Actuele buurtindeling van het Heerlense stadsdeel Hoensbroek (bron: Bestemmingsplan Hoensbroek Centrum, 2008)

Hoensbroek

Terug naar boven

Status

- Hoensbroek is een stadsdeel, voorheen dorp - hoewel het door sommigen nog altijd als dorp wordt beschouwd, je zou het daarom ook een 'dorp in de stad' kunnen noemen - in de provincie Limburg, in de regio Parkstad, gemeente Heerlen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1981.

- Hoensbroek wordt doorgaans, ook door de inwoners, hoewel het inmiddels met Heerlen aaneen is gegroeid, nog wel als 'plaats' beschouwd, in die zin dat men vindt dat men in (de plaats) Hoensbroek woont en niet in Heerlen. Dat komt mede of wellicht vooral omdat het stadsdeel ook nog een eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek heeft en dus in die zin ook door PostNL en gemeente (BAG) formeel nog als 'woonplaats' wordt beschouwd. Anderzijds heeft het stadsdeel geen eigen bebouwde kom meer, maar witte plaatsnaamborden onder blauwe plaatsnaamborden (komborden) Heerlen, waarmee de gemeente expliciet aangeeft dat zij Hoensbroek inmiddels als een stadsdeel van Heerlen beschouwt.

- Wapen van de voormalige gemeente Hoensbroek.

- Onder het stadsdeel Hoensbroek vallen ook een deel van de buurtschap Hommert en de buurtschap Schurenberg.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Gebrook.

Oudere vermeldingen
1198 de Bruke, 1388 In Ghene Broeke, 1631 Honsbroeck.

Naamsverklaring
De oude vorm mag waarschijnlijk geïdentificeerd worden met Hoensbroek. Het Oudnederlandse bruke betekent ‘moerassig gebied’. Hoen tzo Broeck was de naam van een aanzienlijk geslacht. In 1360 liet een van hen, Herman Hoen, hier een ‘stercke Huysinghe’ bouwen.(1)

Terug naar boven

Ligging

Hoensbroek ligt in het NW van de gemeente Heerlen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Hoensbroek 233 huizen met 1.163 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 68/450 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Flatterstraat 10/54, Overbroek 46/228, Overlotbroek 11/53, Koumen 12/62, Akerstraat 17/62, Kouwenraad 25/77, Schuur en Berg 34/101 en Vaasraad (deels) 10/76.

- Per 1 januari 1982 is de gemeente Hoensbroek opgeheven en als volgt verdeeld:
naar Heerlen: 809 hectare met 22.705 inwoners;
naar Brunssum: 1 hectare met 44 inwoners (= deel van Treebeek);
naar Nuth: 66 hectare met 135 inwoners (= deel van de buurtschap Hommert);
naar Voerendaal: 16 hectare met 18 inwoners.

- Tegenwoordig heeft het stadsdeel Hoensbroek ca. 10.000 huizen met ca. 20.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De Romeinen waren hier de eerst bekende bewoners. Zie ook bij Heerlen.

De gemeente Hoensbroek is in de 20e eeuw nauw verbonden geweest met de steenkolenmijn Emma (1913-1973), die op de grens met de gemeente Heerlen lag. Tot 1913 was het nog slechts een bescheiden dorp van ca. 1.500 inwoners. Vanaf dat jaar werden nieuwe wijken gebouwd voor de vele mijnwerkers. In slechts enkele jaren groeide het dorp tot bijna 10.000 inwoners in 1920. Na de Tweede Wereldoorlog werd wederom flink uitgebreid tot uiteindellijk ca. 25.000 inwoners. Met de aanleg van de eerste wijken sinds 1913 kwamen er ook scholen, kerken en een rijk verenigingsleven.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze voormalige gemeente en dit voormalige dorp, tegenwoordig stadsdeel, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Heemkundevereniging Hoensbroek.

- Geschiedenis van Hoensbroek in de 20e eeuw.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In veel kernen in Zuid-Limburg, zo ook bij stadsdeel Hoensbroek, is sprake van 'krimp' (een dalend inwonertal). Zie verder de notitie over de effecten van krimp voor Hoensbroek.

- Heerlen werkt aan vernieuwing van zijn grootste stadsdeel: Hoensbroek. Een geliefde woonwijk voor duizenden mensen, met goede winkels en scholen, verenigingen, zorgvoorzieningen, bijzondere monumenten en veel groen. In de Stadsdeelvisie Òs Gebrook vind je alles over de toekomstvisie en plannen voor dit stadsdeel. Onder de link vind je ook andere actualiteiten over de herinrichting van het stadsdeel.

- Op de plek van de voormalige Albert Schweitzerschool in Nieuw Lotbroek wordt anno 2016 gewerkt aan een nieuwe Brede Maatschappelijke Voorziening (BMV) Hoensbroek-Zuid. In het nieuwe multifunctionele gebouw komt basisschool Hoensbroek-Zuid, die is ontstaan door samengaan van de scholen Dr. A. Schweitzer, Nieuw Lotbroek en de Voeëgelsjtang. Verder gaat de BMV onderdak bieden aan een peuterspeelzaal, logopedie en verenigingen die in het huidige MFC Gebrook zitten.

- Bestemmingsplan Hoensbroek-Centrum (2008) vervangt een groot aantal andere, verouderde bestemmingsplannen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De Johannes Evangelist of Kleine St. Jan (om het verschil aan te geven met de latere en grotere St. Jan die er in de nabijheid staat) is een sfeervolle kleine kerk, gelegen aan de Markt. De bijzondere werking die men ervaart als men binnen is, wordt verklaard door de enigszins gedrongen proporties en meer nog door de schaarse toevoer van licht, uitsluitend door de vensters van de zijbeuken. En dit licht wordt dan ook nog eens gefilterd door de gebrandschilderde ramen van de 20e-eeuwse kunstenaar Jac. Vonk.

De kerk zou zijn gebouwd ergens in de decennia na 1300. De stijl van de architectuur wordt gekenschetst als gotisch. Het schip heeft drie beuken, waarvan de middelste het grootst is. Andere bouwdelen waaruit het complex is opgebouwd zijn de toren, afkomstig uit de 13e eeuw en ofschoon eveneens uit mergelstenen opgetrokken door de soberder vormen in zijn voorkomen eerder romaans te noemen, een laatmiddeleeuws vierzijdig koor en een sacristie uit 1725. De laatstgenoemde toevoegingen werden vervaardigd uit baksteen.(2)

- De ronde toren van het tegenwoordige kasteel Hoensbroek dateert uit 1360, toen het geslacht Hoen een kasteel bouwde in het moeras. Er moet overigens een voorloper zijn geweest (vermelding circa 1225) die nog lang als ‘motte’ op de kaarten stond aangegeven (verdwenen bij de aanleg van de waterzuiveringsinstallatie in de jaren tachtig). In 1250 is op de huidige plek een verdedigingsvesting gebouwd. Sindsdien hebben vele generaties bewoners het kasteel uitgebreid en aangepast. Het kreeg vooral door verbouwingen in de 17e en 18e eeuw zijn huidige vorm. Opvallend zijn de vier hoge torens, de voorburchten die door ophaalbruggen bereikbaar zijn, het bezienswaardige binnenplein en de U-vormige hoofdgebouwen.

Er zijn onder meer stijlkamers uit de 14e, 17e en 18e eeuw. Het kasteel is tot in de 20e eeuw in bezit geweest van de Heren van Hoensbroek. Vandaag de dag is het kasteel een museum. In het kasteel kun je meer dan 40 verschillende 17e- en 18e-eeuwse ruimtes bezichtigen, onder andere slaapkamers, werkkamers, torenkamers en keldergewelven. De wenteltrappen van de unieke middeleeuwse toren leiden je naar beneden de gevangenis in en naar boven om een schitterend uitzicht te bieden. Kasteel Hoensbroek is het enige museumkasteel in Limburg dat te bezoeken is. Bovendien is het kasteel het tweede drukstbezochte kasteel van Nederland (na het Muiderslot).

- Mariakapel.

- Lourdesgrot Mariarade.

- Gevelstenen in Hoensbroek.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Comité Carnavalsviering Hoensbroek.

- Op Koningsdag is er het Oranje Festival Gebrook, met om 22 uur een spectaculair vuurwerk.

- Braderie Hoensbroek (Hemelvaartsdag) is gestart in 1971 en is inmiddels uitgegroeid tot de grootste braderie van Zuid-Nederland. Een bezoek betekent met ruim 100.000 medebezoekers een dagje genieten van traditionele volkscultuur, veel live optredens van artiesten en orkesten, gezellige horecapleinen, heel veel lekkere hapjes en kramen, kramen en nog eens kramen zover het oog reikt.

- Avondvierdaagse (juni).

- Kermis in juni en oktober.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Zwemparadijs Otterveurdt.

- IVN afdeling Hoensbroek.

- Op de site van winkelcentrum Hartje Hoensbroek vind je informatie over de aangesloten winkeliers, en over de activiteiten en evenementen in het winkelcentrum. - Nieuws uit Hartje Hoensbroek op Facebook.

- Het Schurenberger Park is een initiatief van buurtbewoners uit Maria-Gewanden en Stichting Buurtbeheer Maria-Gewanden. Het anno 2016 in ontwikkeling zijnde groengebied is het resultaat van het werk van vrijwilligers die een nieuwe bestemming zochten voor het terrein van de voormalige sportvelden van voetbalvereniging VKC en Korfbalvereniging Mariarade. Het park omvat 3 in elkaar overlopende gebieden: een Levensloopbos, activiteiten-terrein en een natuurlijk bos. In het Levensloopbos kunnen inwoners een boom adopteren ter gelegenheid van een bijzondere gebeurtenis: bij een geboorte, een huwelijk of bijvoorbeeld bij het overlijden van een dierbare. Het activiteitenterrein kan door scholen, Scouting, verenigingen en inwoners van Hoensbroek gebruikt worden. Een deel van het natuurlijke bos noemt men het 'papierenbomenbos'. De gemeente Heerlen wil een klimaatneutraal beleid voeren en dat doet ze onder andere door nieuwe bomen te planten zoals in het Schurenberger Park. Verder worden in het natuurlijk bos een verscheidenheid aan geurige en kleurige struiken geplant en komt er een kikkerpoel en een boombank.

Terug naar boven

Beeld

- Site met veel oude foto's en filmpjes van Hoensbroek.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Hoensbroek (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Hoensbroek op Facebook.

- Sites over wijken en buurten / wijk- en buurtverenigingen: - Site van en over Hoensbroek-Centrum / De Dem / De Slak / Horst / Metten. - Buurtbeheer Maria-Gewanden.- Buurtbeheer Mariarade. - Artikel over de vroegere Maria-verering in Mariarade. - Begraafplaats Mariarade. - Buurtbeheer Nieuw-Lotbroek. - Geschiedenis van Nieuw-Lotbroek. - Begraafplaats Nieuw-Lotbroek.

- Onderwijs / jeugd: - Basisschool De Vlieger. - Basisschool Mgr. Hanssen. - Scouting H. de Montfort.

- Muziek: - Harmonie St. Caecilia. - Gemengd Kerkelijk Zangkoor St.Caecilia.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op Hoensbroek Sint Jan, - idem kleine Sint Jan, - idem kerk en - idem Randweg.

Reactie toevoegen