Wijnandsrade

Plaats
Dorp
Nuth
Parkstad Heuvelland
Limburg

LB gemeente Wijnandsrade in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Wijnandsrade in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Wijnandsrade in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Wijnandsrade

Terug naar boven

Status

- Wijnandsrade is een dorp in de provincie Limburg, in de regio's Parkstad en Heuvelland, gemeente Nuth. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1981.

- Wapen van de voormalige gemeente Wijnandsrade.

- Onder het dorp Wijnandsrade vallen ook de buurtschappen Brommelen, Laar, Swier en Vink.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Wienesrao.

Oudere vermeldingen
Wijnandsraede, ca. 1350 Rode, Winantsrode, 1377 Roede wynandi, 1457 Herwynantsraide.

Naamsverklaring
Betekent rode ‘ontginning’ van Winant van de Bongard, in de 14e eeuw Heer van Winandsrade.(1)

Terug naar boven

Ligging

Wijnandsrade ligt Z van Nuth, ZW van Hoensbroek, NW van Voerendaal, NO van Hulsberg.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Wijnandsrade 86 huizen met 482 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 29/196 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Swier 35/186, Vink 14/64 en Aalbeek 8/36 (deels) (het grootste deel van Aalbeek viel t/m 1981 onder de gemeente Hulsberg).

- Per 1 januari 1982 is de gemeente opgeheven en als volgt verdeeld:
naar Nuth: 759 hectare met 1.747 inwoners;
naar Heerlen: 22 hectare met 11 inwoners.

- Tegenwoordig heeft het dorp ca. 700 huizen met ca. 1.800 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Dit dorp heeft een rijkere en internationalere geschiedenis dan je op het eerste gezicht zou denken, aldus Heemkundevereniging Vrienden van Wijnandsrade op haar site:
"Heemkunde is de studie van de geschiedenis en cultuur van een plek die een groep mensen hun ‘heem’ noemt. De plek waar alles zo vertrouwd is dat men er zijn identiteit aan ontleent. ‘Ich bin inne Röatsjer jong’ of Ích bin ein Röatsjer meadje’. Wie dat zegt, heeft het diep in de genen zitten. Maar iedereen die zich in zijn ‘heem’ verdiept, ontdekt al snel dat de cultuur en geschiedenis van ‘zijn plek’ niet op zichzelf staan, dat veel mensen van verre zijn gekomen en zich met hún cultuur en tradities in je ‘heem’ hebben gevestigd. In je eigen cultuur en tradities herken je dan ook vooral die van een ander.

Dat geldt ook voor Wijnandsrade, ons eeuwenoude dorpje met dat heel eigen Limburgse karakter: onze stichter was een edelman uit Schinnen, een familie van Duitse baronnen heeft ons dorp meer dan 700 jaar in bezit gehad, we waren Brabants, Spaans, Oostenrijks, Frans en Belgisch, bekende ‘Röatsjer’ families stammen van rentmeesters uit Luxemburg en Duitsland, Europese oorlogen, van de Middeleeuwen tot WO II, hebben hun sporen achtergelaten, paters en landarbeiders uit heel Europa hebben zich in Wijnandsrade gevestigd, een schrijver uit het Haagse Voorhout kent onze geschiedenis beter dan wie dan ook, en onze burgemeester is helemaal uit Suriname gekomen om ons te besturen en onze nieuwe website te openen.* Dat is de fascinatie van Heemkunde. In ons Limburgse dorpje weerspiegelt zich de wereld."
* Men doelt hiermee op dhr. Headly Binderhagel die, toen hij in 2002 in Nuth aantrad, de eerste burgemeester van Surinaams-Creoolse afkomst was in Nederland.

Archeologische vondsten hebben aangetoond dat reeds in de prehistorie op het grondgebied van Wijnandsrade bewoning aanwezig was. Er wordt verondersteld dat waarschijnlijk rond 2500 jaar voor Christus ter plaatse een nederzetting was van primitieve landbouwers.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de volgende instantie en literatuur:

- Heemkundevereniging Vrienden van Wijnandsrade.

- In het boek 'Wijnandsrade, de parel van Zuid-Limburg' (Jack Jetten, Wiel Oehlen e.a., 2002) vind je onder meer een historisch perspectief, de buurtschappen Brommelen, Laar, Swier en Vink, verhalen van Fons Erens, wegkruisen en kapellen, de Bokkenrijders en de mijntijd.

- Inventaris van het archief van de gemeente Wijnandsrade 1819-1939.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Wijnandsrade heeft 8 rijksmonumenten.

- De parochie bestond al in de 14e eeuw, maar de huidige Sint Stephanuskerk is niet ouder dan de 17e eeuw, ofschoon wel de middeleeuwse fundamenten bij die herbouw zouden zijn gebruikt. In de 18e eeuw werd de kerk aanzienlijk verbouwd. Beide bouwfasen zijn goed te onderscheiden: het muurwerk van de 17e eeuw is uit met name mergelsteen opgebouwd en dat van de volgende eeuw uit baksteen. Nu zien we in Wijnandsrade een toren, een schip en een smaller en lager koor. De toren stamt van na de Tweede Wereldoorlog, waarin de voorganger werd verwoest. De herbouwers namen de gelegenheid te baat en zetten hem verder naar het westen. Hierdoor kon het schip met twee traveeën worden verlengd.

In het priesterkoor is een fraaie grafsteen van Willem, baron van Bongart, te zien, welke edelman als legerofficier in 1631 in Leipzig sneuvelde. Hoewel het hiervoor al wat laat in de tijd was, is deze Heer van Wijnandsrade als ridder in wapenrusting verbeeld. Hier ongeveer boven vinden we de herenloge uit 1688. Het houten barokke front met familiewapens en schuifvenster is nog wat jonger. Een dergelijke loge stelde de adel in staat om gescheiden van het gewone volk de dienst bij te wonen - een oude adellijke traditie volgend. (3324)

- De oorsprong van het huidige kasteel Wijnandsrade (Opfergeltstraat 3) is een toren op de nog bestaande motteheuvel. De motte wordt al genoemd in de 12e eeuw. Het oudste deel van het huidige kasteel is van mergel en is in 1554 door Willem von dem Bongart, gehuwd met Maria Mascherel, erfdochter van Wijnandsrade, gebouwd. Tot eind 19e eeuw bleef het complex in handen van deze familie, die het tot de huidige omvang uitbreidde. Na de dood van de laatste Von dem Bongart diende het kasteel tijdelijk als onderdak voor de verdreven jezuieten. Na overdracht aan diverse eigenaren is het kasteel in 1990 gekocht door de Stichting tot Behoud van Kasteel Wijnandsrade, die het complex in de jaren 1992-1998 grondig heeft gerestaureerd. De hal van de zuidvleugel is in de oude staat terugebracht. De oorspronkelijke muurschilderingen uit 1776 zijn achter de kalklagen vandaan gehaald en gerestaureerd. De fraaie ridderzaal fungeert nu als trouwzaal van de gemeente Nuth. Een deel van het complex is in gebruik als proefboerderij. Het is een belevenis om vanuit de binnenplaats het unieke geheel van kerkje, motteheuvel, vijvers en omringend groen te overzien.(3155)

- Tussen Hunnecum en Wijnandsrade, op een kruispunt van veldwegen, waar de holle weg vanuit het dorp in het open veld komt, staat het ‘Sjteiveshuuske’, een devotiekapelletje gewijd aan de H. Stephanus.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Cultuur- en Folklorefestival (weekend eind augustus).

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Wijnandsrade (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Muziek: - Fanfare St. Caecilia.

- Sport: - RKVV Wijnandia (voetbal) is opgericht in 1949. - Lawn Tennis Club Wijnandsrade.

- Zorg: - Zorgboerderij Ut Boerderieke.

- Agrarisch: - Proefboerderij Wijnandsrade.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Wijnandsrade en - idem kerk.

Reactie toevoegen