Utrechtse Heuvelrug

Gemeente en streek
Utrechtse Heuvelrug
Utrechtse Heuvelrug
Utrecht

Utrechtse Heuvelrug

Terug naar boven

Status

- Geografisch gezien omvat de streek Utrechtse Heuvelrug eigenlijk het hele gebied van Rhenen tot en met het 't Gooi. In de dagelijkse praktijk wordt onder deze streek doorgaans het gebied verstaan van Rhenen tot en met Soest en wordt 't Gooi als een aparte streek beschouwd. Dan is er als derde variant nog sinds 2006 de gelijknamige gemeente, die een deel van de streek omvat. Het lijkt ons praktischer om hier geen aparte pagina's voor te maken, maar alles betreffende deze 3 'soorten' Utrechtse Heuvelrug op deze pagina te plaatsen. Uit de formuleringen in de alinea's blijkt dan vanzelf of het op de gemeente dan wel op een van de varianten van de streek betrekking heeft.

- De streek Utrechtse Heuvelrug, voor zover gelegen in de provincie Utrecht, omvat naast de in 2006 ontstane gelijknamige gemeente verder nog de gemeenten Baarn, De Bilt, Rhenen, Soest en Zeist.

- De gemeente Utrechtse Heuvelrug is in 2006 ontstaan uit samenvoeging van de gemeenten Amerongen, Doorn, Driebergen-Rijsenburg, Leersum en Maarn.

- De gemeente Utrechtse Heuvelrug omvat de dorpen Amerongen, Doorn, Driebergen, Leersum, Maarn, Maarsbergen en Overberg (grotendeels), het voormalige dorp en, tegenwoordig, het deel en de wijk van het dorp Driebergen Rijsenburg (zie de 3e alinea van deze paragraaf en de kaart op die pagina), en de buurtschappen Beerschoten, Boswijk, Breedeveen, Darthuizen, De Groep (deels), Ginkel, Haspel (deels), Nieuw-Sterkenburg, Oud-Rijsenburg, Palmstad, Sterkenburg en Valkenheide. In totaal zijn dit 7 dorpen, 1 dorpsdeel/wijk en 12 buurtschappen.

- Wapen van de gemeente Utrechtse Heuvelrug.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Utrechtse Heuvelrug.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Utrechtse Heuvelrug ligt in het ZO van de provincie Utrecht en ligt ZW, Z en ZO van de stad Amersfoort, ZO van het dorp Zeist en de stad Utrecht, ONO, O en OZO van het dorp Houten en de stad Nieuwegein, NNW, N en NO van de stad Wijk bij Duurstede, N en deels aan de N oever van de rivier de Rijn, NW van de stad Rhenen en WNW, W en WZW van de stad Veenendaal.

Terug naar boven

Statistische gegevens

De gemeente Utrechtse Heuvelrug heeft ca. 20.000 huizen met ca. 48.000 inwoners. De oppervlakte van de gemeente is 132 km2 en het gemiddelde aantal inwoners per km2 is daarmee ca. 380.

De Utrechtse Heuvelrug is het op een na grootste bosgebied van Nederland. In totaal beslaat het gebied ca. 40.000 ha, met afwisselend loof- en naaldbossen, heidevelden, waardevol cultuurlandschap, uitgestrekte weiden, ruim 100 landgoederen en buitenplaatsen en cultureel erfgoed. Het zuidelijk deel van de Heuvelrug vormt sinds 2003 het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Het Nationaal Park is goed voor ca. 17 miljoen fiets- en wandeltochten per jaar en 14.000 voltijdbanen in recreatie en toerisme.

Terug naar boven

Geschiedenis

De huidige gemeente Utrechtse Heuvelrug is ontstaan uit een reeks voorgangers. Vaak hadden die tot begin 19e eeuw - toen het instituut gemeente is ontstaan - de status van heerlijkeid, gerecht, ridderhofstad en dergelijke. Op de site van Henk Jan Derksen vind je de staatkundige geschiedenis en ontwikkelingen van de voormalige gemeenten in de huidige gemeente Utrechtse Heuvelrug. Onderaan de pagina vind je een bestand met een aantal kaarten met visualisaties van de herindelingen van de gemeenten op het grondgebied van de huidige gemeente, van 1818 t/m 2006.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De Utrechtse Heuvelrug, Nederlands op een na grootste aaneengesloten natuurgebied, dreigde verregaand te versnipperen. De toename van de (auto)mobiliteit en bouw van woningen en bedrijven maakten dat juist in het hart van dit gebied belangrijke verbindingen voor planten en dieren verloren dreigden te gaan. En dat terwijl juist in dit dichtbevolkte deel een grote behoefte is aan rust, ruimte en de mogelijkheid om te recreëren in de natuur. Maar naast deze bedreigingen voor het gebied zijn er ook veel kansen. Daarom is in 2004 het project Hart van de Heuvelrug gestart; een samenwerking tussen maar liefst 17 partijen die een gezamenlijke ambitie hadden: 22 projecten realiseren in het Hart van de Heuvelrug met als doel verbetering van de 'rood-groen balans'. 'Rode' projecten (wonen, bedrijvigheid en zorg) moesten geld opleveren voor de realisatie van natuur. De kwaliteitsimpuls voor de natuur is mogelijk gemaakt dankzij 'rode' ontwikkelingen.

Hart van de Heuvelrug is een integrale gebiedsontwikkeling met projecten die variëren van nieuwe natuur tot woningbouw, van ecoducten tot duurzame bedrijventerreinen. Doel is de ruimtelijke kwaliteit en de belevingswaarde van de Utrechtse Heuvelrug te versterken. Sinds 2004 is gedurende een 10-tal jaren enorm veel werk verzet. Veel daarvan is goed zichtbaar en inmiddels lijkt het alsof het nooit anders is geweest. Vliegbasis Soesterberg bijvoorbeeld heeft nog de robuuste kenmerken van weleer maar is tegelijkertijd getransformeerd tot een natuurgebied van ruim 380 hectare met bijzondere recreatieve mogelijkheden als het Nationaal Militair Museum. Sinds 2015 werken de Provincie Utrecht, gemeente Zeist, gemeente Soest en het Utrechts Landschap samen met partners als zorgpartijen en maatschappelijke instellingen om de volgende projecten uit het programma te realiseren.

- In 2009 hebben 29 partners van Programmabureau Heel de Heuvelrug het ‘Convenant Heel de Heuvelrug 2009’ ondertekend. Met de ondertekening geven partners aan de ambities van de gebiedsvisie Heel de Heuvelrug te onderschrijven. Tevens zeggen zij toe de Utrechtse Heuvelrug een kwaliteitsimpuls te willen geven en projecten aan te dragen om zo de gestelde ambities uit te voeren. Hiermee wordt de kwaliteit van de streek verbeterd.

Daarom Heel de Heuvelrug!
Eén Heuvelrug, van Gooimeer tot Grebbeberg. Dat is de ambitie voor alle partners. Een eenheid uniek in haar soort. De uitdaging bij het ontwikkelen van Heel de Heuvelrug als regio is om de samenhangende diversiteit te laten zien. De verschillende cultuurhistorische verhaallijnen met elkaar verbinden en tegelijkertijd de diverse identiteiten versterken. De gebiedsvisie Heel de Heuvelrug is geschreven om te komen tot goede, weloverwogen keuzes voor het gebied. Zo kan gewerkt worden aan concrete projecten die de kwaliteit van het gebied daadwerkelijk vergroten.

Natuur en recreatie gaan prima samen op de Heuvelrug
De gebiedsvisie Heel de Heuvelrug schetst een streefbeeld voor 2025. Hierin staan prioriteiten in de ontwikkeling van de Utrechtse Heuvelrug voor de komende jaren. Zo staat beschreven waar stille gebieden worden gecreëerd, maar ook waar het levendig mag zijn. Voor het eerst is vastgelegd dat natuur en recreatie prima samen kunnen gaan, mits een goede zonering wordt doorgevoerd. De ambities die verwoord worden in deze visie liegen er niet om. Heel de Heuvelrug is in 2025 te ervaren als een samenhangende eenheid, zowel voor natuur als voor de mens. Wonen in het groen, afwisseling, uitgestrektheid en romantiek zijn de kernwoorden voor het ware ‘Heuvelruggevoel’. Doorgaande routenetwerken, zichtlijnen in het landschap en uitzichtpunten op strategische locaties zorgen ervoor dat iedereen de uitgestrektheid en het reliëf van de Utrechtse Heuvelrug kan beleven.

Poorten en groene entrees
Er is een gezamenlijke keuze gemaakt voor poorten en groene entrees op de Utrechtse Heuvelrug. De toekomstige poorten tot de streek zijn bijvoorbeeld Kwintelooyen (onder Veenendaal), vliegbasis Soesterberg, Paleis Soestdijk en Kasteel Groeneveld. De bezoeker kan vanaf hier de streek het beste ontdekken en verkennen. Of het nu gaat om amusement, interesse, vervoering of toewijding: de natuurgerichte en cultuurbewuste recreant kan hier zijn hart ophalen.

De Utrechtse Heuvelrug is het op één na grootste aaneengesloten bosgebied van Nederland. Jaarlijks brengen 21 miljoen mensen een bezoek aan dit gebied. Naar verwachting neemt dit aantal tot 2025 nog met 10 tot 20 procent toe. Om recreatie, samen met natuur en cultuurhistorie, in goede banen te leiden zijn de handen ineen geslagen. Dit is van grote betekenis voor de aanwezige natuur, cultuurhistorie en voor het welzijn van mensen (die er wonen, werken en recreëren).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De website 'Utrechtse Heuvelrug op de kaart' is een handig toepassing waarmee je op een landkaart waardevolle objecten in deze gemeente kunt opzoeken en er informatie over kunt opvragen.

- De prachtige bossen van landgoed Den Treek Henschoten tussen Leusden en Doorn herbergen niet alleen bijzondere natuurwaarden, er zijn ook sporen te vinden uit een ver verleden.  Archeologen van Archol, verbonden aan de universiteit Leiden, hebben er in februari 2019 14 prehistorische grafheuvels ontdekt. Deze heuvels zijn 2000 tot 5000 jaar geleden als grafmonument gebouwd voor bijzondere personen uit de samenleving van de vroegste boeren in dit gebied. Met een grondboor hebben de archeologen 26 heuvels in het gebied onderzocht. Prehistorische grafheuvels zijn gebouwd met zand en plaggen. Deze tekenen zich als donkere en lichte banen in de grondboor af. Zo kunnen de archeologen de grafheuvels onderscheiden van bijvoorbeeld natuurlijk gevormde stuifduinen. Wethouder Gerrit Boonzaaijer: “Dit zet het aantal bekende prehistorische grafheuvels binnen de gemeente Utrechtse Heuvelrug op 102! Wij zijn er trots op dat deze oeroude grafmonumenten in onze gemeente liggen. Dit maakt de mooie natuurgebieden in onze regio extra bijzonder.” (bron: Erfgoedstem)

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Heuvelrug Wandeltocht (op een zaterdag eind mei) is een prachtige wandeling langs de mooiste plekjes van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Je kunt er rustig genieten van de mooie omgeving, óf flink doorstappen; de Heuvelrug Wandeltocht is er voor alle wandelaars. Je kunt kiezen uit de afstanden 10, 15, 25, 40 en 50 km. Start en finish is in Veenendaal.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Vanaf 2016 is met een groot aantal partijen gewerkt aan plannen voor het realiseren van een vernieuwd en groter Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Begin 2018 is een Samenwerkingsagenda opgesteld en is door 17 partijen een Intentieovereenkomst ondertekend. Naast de gemeenten Leusden, Woudenberg, Utrechtse Heuvelrug, Zeist, Rhenen, hebben de gemeenten Soest, Baarn en De Bilt in oktober 2018 bekendgemaakt ook te willen meedoen aan de Samenwerkingsagenda. De projecten uit de Samenwerkingsagenda richten zich op: het beschermen van natuur en erfgoed, een groeiende economische basis voor natuur, landschap en erfgoed, een efficiënte en effectieve wijze van toezicht en handhaving, het verhogen van de toegankelijkheid van het gebied en uiteindelijk het uitbreiden van de grenzen en de versterking van de waarden van het Nationaal Park.

- In 2013 hebben Het Utrechts Landschap, Staatsbosbeheer, de wielersportbond Nationale Toerfiets Unie (NFTU) en Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug een intentieverklaring ondertekend om gezamenlijk te komen tot een beter en veiliger MTB routenetwerk. Dit enerzijds vanuit het gegeven dat er een grote belangstelling bestaat voor mountainbiken op de Heuvelrug, een gebied dat zich er als zodanig ook goed voor leent. Maar anderzijds ook uit het besef dat de Heuvelrug grote natuur- en cultuurhistorische waarden kent die beschermd dienen te worden. Daarom worden de routes en het netwerk in samenspraak ontwikkeld, waarbij rekening wordt gehouden met de verschillende zoneringen, kwetsbare natuur en overige recreatiestromen. Sinds 2015 is er ook een vignet, waarmee gebruikers van de routes substantieel meebetalen aan aanleg, beheer en onderhoud van de routes. Bekijk de MTB-routes Utrechtse Heuvelrug. Het zijn er 7, met een totale lengte van meer dan 73 km. Er zijn routes voor zowel beginners als gevorderden, dus er is voor iedere mountainbiker een passende uitdaging qua afstand en hoogtemeters. Volgens MTBroutes.nl staan 4 van de routes in de MTB-route top 10, dus dat is een mooi compliment voor iedereen die zich voor deze routes inzet.

- Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug is in 2015 met 4.000 hectare natuur- en cultuurgebied uitgebreid. De bos- en heidegebieden in de driehoek Maarn - Zeist - Leusden tussen de snelwegen A12 en A28 zijn er namelijk aan toegevoegd. Het bosrijke gebied tussen Rhenen en Driebergen aan de zuidzijde van de A12 is in 2003 aangewezen als Nationaal Park. Toen al bestond de wens om de bossen aan de andere kant van de snelweg ook bij het park te trekken, maar de drukbereden weg vormde een barrière. De A12 is de afgelopen jaren grondig op de schop genomen en er is een ecoduct gebouwd ter hoogte van Driebergen-Rijssenburg. Daarmee is een verbinding tussen beide delen tot stand gekomen.

- Vereniging Tussen Heuvelrug & Wetering heeft als doel het behouden en verbeteren van de natuur-, landschappelijke en cultuurhistorische waarden, flora en fauna, kwaliteit van het milieu, gezondheid van mensen, het dorpseigen karakter van de gemeentelijke kernen, alsmede een goede ruimtelijke ordening en ontwikkeling, betreffende het grondgebied van de gemeente Utrechtse Heuvelrug en aangrenzende gebieden.

- In de gemeente Utrechtse Heuvelrug zijn anno eind 2016 ca. 70 prehistorische grafheuvels bekend. De komende jaren worden nog ca. 100 heuvels onderzocht of dit 'gewone' heuvels zijn of dat het ook prehistorische grafheuvels zijn. In november 2016 hebben archeologen weer 7 prehistorische grafheuvels ontdekt. Zie de reportage hierover van RTV Utrecht (dit programma-onderdeel begint op 17 minuten in de uitzending onder de link).

- Het StreekFonds Utrechtse Heuvelrug steunt projecten op het gebied van duurzaamheid en natuur.

- VVV Utrechtse Heuvelrug.

- "Woon je op de Utrechtse Heuvelrug en heb je een tuin? Dan nodigt de Natuur en Milieufederatie Utrecht (NMU) je graag uit om daar een ‘Heuvelrugtuin’ van te maken. Anders dan in de meeste nationale parken in Nederland wonen er in dit Nationale Park veel mensen, waarvan velen een tuin(tje) hebben. Wat is er voor hen nou mooier dan een stukje ‘eigen’ nationaal park in hun achtertuin, waar je de deur niet voor uit hoeft? Dat kan door van jouw tuin een Heuvelrugtuin te maken! Een heuvelrugtuin is een natuurlijk ingerichte tuin, bijvoorbeeld met zo min mogelijk tegels en juist veel groen. Een tuin met kasten voor vogels en bijen, met streekeigen planten en zonder gebruik van gif. Moeilijk? Helemaal niet! Kleine tuin, geen groene vingers of een klein budget? Ook dan kun je van je tuin een Heuvelrugtuin maken.

Bovendien gaat de NMU je hierbij helpen. In een nieuw project gaan we samen met verschillende partners en gemeenten aan de slag met bewoners om Heuvelrugtuinen te maken. We zoeken anno 2019 bewoners, bewonersinitiatieven, gemeenten en andere partijen die hieraan mee willen doen. Het zoekgebied bestaat uit de Heuvelruggemeenten Utrechtse Heuvelrug, Zeist, De Bilt, Woudenberg, Rhenen, Baarn, Soest, Amersfoort, Leusden en Veenendaal. Zo creëren we samen meer natuurwaarde voor het nationaal park. Maar het is natuurlijk ook gewoon hartstikke fijn toeven in zo’n tuin, en we dragen bij aan het vasthouden van water en aan schoon drinkwater in de grond. Het project start eind 2019, begin 2020. De aanpak voor het project wordt in de loop van 2019 verder uitgewerkt. De NMU inventariseert daarom nu alvast wie er mee zou willen doen. Interesse? Neem contact op! Dus: Wil je een stukje nationaal park in je eigen achtertuin? Dan komen wij graag met je in contact! Meld je aan en neem contact op met Jeannine van Bree."

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over de Utrechtse Heuvelrug (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Utrechtse Heuvelrug. - Nieuws van de gemeente op Facebook.

- Algemeen: - Informatieve weblog over plaatsen op de Utrechtse Heuvelrug.

- Lokale links: - Utrechtse Heuvelrug (gemeente) linkspagina.

- Nieuws: - Heuvelrugnieuws.

- Zorg: - Hospice Heuvelrug in Zeist biedt een veilige en gastvrije plek voor ongeneeslijk zieke mensen met een beperkte levensverwachting en voor wie thuis wonen niet meer mogelijk is. Ook een tijdelijke opname van twee tot drie weken is mogelijk, bijvoorbeeld om een mantelzorger te ontlasten of om beter te worden ingesteld op pijn- of symptoombestrijding. Het hospice staat open voor iedereen, van alle gezindten en leeftijden. Uitgangspunt van Hospice Heuvelrug is de hoogst mogelijke kwaliteit van leven, waarin de gast zelf de regie behoudt. Om gasten en naasten zich zo goed mogelijk thuis te laten voelen binnen het hospice, worden er geen bezoektijden gehanteerd. De wens van de gast is daarbij bepalend. Het is altijd mogelijk dat een familielid of andere naaste blijft overnachten. Hospice Heuvelrug is gevestigd in woonzorgcentrum Heerewegen van Warande. Het ligt in een bosrijke omgeving.

Reactie toevoegen