Overberg

Plaats
Dorp
Utrechtse Heuvelrug
Utrechtse Heuvelrug
Utrecht

overberg_collage.jpg

Overberg, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Overberg, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

overberg groeten uit 1943 [640x480].jpg

Overberg Groeten uit 1943

Overberg Groeten uit 1943

Overberg.jpg

De spoorweg over en we zijn in Overberg.

De spoorweg over en we zijn in Overberg.

Overberg (3).JPG

Midden in Overberg.

Midden in Overberg.

Overberg (2).JPG

Een landelijk hoekje in Overberg.

Een landelijk hoekje in Overberg.

Overberg (4).JPG

Zo het dorp is, zo ook het kerkje, eenvoudig.

Zo het dorp is, zo ook het kerkje, eenvoudig.

Overberg..JPG

Zicht op een gedeelte van het dorp Overberg.

Zicht op een gedeelte van het dorp Overberg.

Overberg Landgoed De Laan.JPG

Niet ver van Overberg vinden we het Landgoed De Laan.

Niet ver van Overberg vinden we het Landgoed De Laan.

overberg_kaart_kopie.jpg

Het roze gearceerde deel is het formele (= postcode)gebied van het dorp Overberg. Overbergs Belang rekent ook nog diverse omliggende gebiedjes tot het dorpsgebied. Zie daarvoor onder het kopje Status. (© Google)

Het roze gearceerde deel is het formele (= postcode)gebied van het dorp Overberg. Overbergs Belang rekent ook nog diverse omliggende gebiedjes tot het dorpsgebied. Zie daarvoor onder het kopje Status. (© Google)

Overberg

Terug naar boven

Status

- Overberg is een dorp in de provincie Utrecht, in de streek Utrechtse Heuvelrug, op de grens met de Gelderse Vallei, in de gemeente Utrechtse Heuvelrug (t/m 2005 gemeente Amerongen). De plaats(naam) betreft voor de postadressen het gebied met postcode 3959, dat voorheen onder de gemeente Amerongen viel, en op de kaart op deze pagina in roze staat afgebeeld. Maar maatschappelijk (informeel) gezien valt kennelijk ook nog enig omliggend gebied tot het dorpsgebied te rekenen.

In de Statuten van Overbergs Belang (OB) staat namelijk: "Onder Overberg wordt verstaan die gedeelten van de gemeenten Amerongen, Leersum, Woudenberg, Renswoude en Veenendaal, die tezamen vormen de buurtschap (inmiddels dorp, red.) Overberg." Helaas wordt dit in de Statuten noch op de site van OB tekstueel of kaartmatig nader gespecificeerd. Maar met enig logisch redeneren komen wij tot de volgende conclusies:

V.w.b. het deel onder het dorpsgebied van - en t/m 2005 gemeente - Leersum: de inwoners van de W van Overberg gelegen Leersumse buurtschap Ginkel hebben zich aangesloten bij Overbergs Belang, waardoor dat gebied ook weleens als 'Leersums Overberg'* wordt betiteld. Wij pleiten echter voor behoud van de benaming Ginkel, zoals de buurtschap aldaar vanouds altijd heeft geheten.
* Historisch correcter zou overigens zijn om het net andersom te doen; om Overberg 'Amerongens Ginkel' te noemen, omdat het dorp immers is ontstaan in het gebied dat vanouds bekend stond als de Ginkelse Veenen. Zie daarvoor verder op de pagina van Ginkel.

De delen in de gemeenten Woudenberg en Renswoude zullen betrekking hebben op delen van de buurtschap De Groep die aan het (postcode-)grondgebied van Overberg grenzen, omdat een groot deel van De Groep voor de postadressen al 'in' dit dorp ligt. Het deel in de gemeente Veenendaal tot slot zal betrekking hebben op het Veenendaalse deel van de buurtschap Haspel, gezien de banden van die buurtschap met Overberg, en omdat het andere deel daarvan voor de postadressen ook al 'in' dit dorp ligt.

- Onder het dorp Overberg vallen gezien het hierboven beschrevene dus ook de buurtschappen De Groep en Haspel. En voor beide geldt dan dus: formeel - d.w.z. voor de postadressen - deels. Praktisch gezien, i.v.m. het bovenstaande, wellicht geheel. En de buurtschap Ginkel, die formeel - voor de postadressen - dus onder het dorp Leersum valt, maar praktisch gezien, gezien het hierboven beschrevene, kennelijk tot het dorpsgebied van Overberg valt te rekenen.

Resumé: formeel, d.w.z. voor de postadressen, valt het dorp Overberg met een deel van de omliggende buurtschappen onder de gemeente Utrechtse Heuvelrug, t/m 2005 gemeente Amerongen. Praktisch gezien vallen er ook nog (delen van) omliggende buurtschappen toe te rekenen, die voor de postadressen onder de kernen Leersum, Woudenberg, Renswoude en Veenendaal vallen.

- In 2008 mogen de inwoners van Overberg, gezien de decentrale ligging van hun dorp in de gemeente Utrechtse Heuvelrug, kiezen of ze zich wellicht liever bij de destijds beoogde N van het dorp gelegen fusiegemeente Woudenberg / Scherpenzeel / Renswoude - willen aansluiten. Die stemming valt uit in het voordeel van de huidige gemeente: 76% van de kiezers (opkomst 60%) wil bij de gemeente Utrechtse Heuvelrug blijven. Later wordt de beoogde fusie van de 3 genoemde gemeenten overigens door het Rijk afgeblazen.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1873 Overberg.

Naamsverklaring
Samenstelling van over 'aan gene zijde van' of 'hoger' (maar in dit geval geldt de eerste betekenis) en berg 'berg, heuvel' (in dit geval betrekking hebbend op de Amerongse Berg).(1)

Terug naar boven

Ligging

Overberg ligt NO van Amerongen, W van Veenendaal. Infrastructureel is het er een drukke bedoening: door de dorpskern loopt de spoorlijn Utrecht-Rhenen, en N van het dorp liggen delen van de spoorlijn Utrecht-Arnhem, de snelweg A12, het Valleikanaal en de Grebbelinie.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In de Volkstelling van 1840 bestond het huidige Overberg nog niet. Op dat grondgebied lagen toen de buurtschappen De Haar en Dwarsweg (die samen de huidige dorpskern vormen) met gezamenlijk 25 huizen en 195 inwoners (zij werden in 1840 niet apart geteld) en de nog altijd bestaande buurtschap De Groep met 15 huizen en 120 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp v.w.b. het officiële (= postcodeboek-)gedeelte ca. 500 huizen met ca. 1.350 inwoners. Met de omliggende gebieden, die Overbergs Belang ook nog tot het dorp rekent - zie het hoofdstuk Status - erbij, bedraagt het aantal huizen ca. 600 en het aantal inwoners ca. 1.500.

Terug naar boven

Geschiedenis

Zoals bij Statistische gegevens vermeld, lagen op het grondgebied van de hudige dorpskern oorspronkelijk de buurtschappen De Haar en Dwarsweg. Ook De Hucht was een oude buurtschapsnaam in dit gebied. De naam Overberg komt in de archieven voor het eerst voor in 1873, het jaar waarin ook de eerste (Hervormde) kerk alhier is gerealiseerd. Een jaar later is de toenmalige school er vlak naast gebouwd. Deze plek is destijds gekozen omdat die mooi centraal lag temidden van de buurtschappen De Groep, De Haar, Dwarsweg en Haspel.

Deze Efrathakerk en de school zijn gebouwd in opdracht van graaf Bentinck van het kasteel van Amerongen. De naam Efrathakerk - voor zover ons bekend de enige kerk met deze naam in Nederland - doet denken aan de velden van Efratha. Aanvankelijk werd deze naam gebruikt als een minder vleiende naam voor "een kerk op een terrein van enkele boerderijen afgewisseld door veen, hei en zandgebieden, waar schapen en geiten rondliepen". Later ging men deze naam als erenaam zien: "Was de Heere Jezus niet zelf in de velden van Efratha geboren?"

In 1920 is in Overberg een tweede kerk gesticht, namelijk die van de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland.

Van 2006 tot 2012 is er in Overberg verder nog een zogeheten 'preekplaats' geweest van de Christelijk Gereformeerde Kerken (CGK), gestart vanuit en vallend onder de CGK Driebergen. Deze diensten werden gehouden in dorpshuis De Buurthucht. Na de nodige commotie (zie de link) is de preekplaats in 2012 verhuisd naar Renswoude.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de Historische Commissie Overberg.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2006 is door een Studentenadviesteam van de Christelijke Hogeschool Ede een onderzoek uitgevoerd naar de leefbaarheid in Overberg, met aanbevelingen hoe de leefbaarheid in het dorp verder zou kunnen worden verbeterd.

- In 2013 is in het dorp aan de Eindseweg een nieuw wijkje met 27 woningen gerealiseerd.

- In 2013 is besloten dat Overberg de komende jaren met ca. 50 woningen mag worden uitgebreid (waarbij ons overigens vooralsnog niet duidelijk is of het in de vorige alinea genoemde wijkje daar al dan niet bij is inbegrepen).

- Twee decennia geleden is de laatste kruidenier uit Overberg vertrokken. De inwoners zijn dan ook blij met de bescheiden vrijdagmiddagmarkt (een bakkerskraam en een groenteboer) die in 2013 van start is gegaan. Niet alleen voor de boodschappen, maar ook omdat er zo weer een ontmoetingsgelegenheid bij is gekomen, wat de onderlinge contacten bevordert.

- De nieuwbouw van de justitiële jeugdinrichting Rijksinrichting voor Jongens De Overberg was een inpassing in een gevoelig landgoed op de grens van bos en weide. Door het landgoedkarakter te versterken en aan te vullen, water zichtbaar te maken, routes te versterken en terughoudendheid in materiaal en kleur is de inpassing geslaagd. Er is een aangenaam verblijfsgebied ontstaan.

Een instelling als De Overberg is een dorp op zich. De soort van instelling zorgt ervoor dat er continu veranderingen plaatsvinden, zowel in de ‘bedrijfsvoering’ als in de huisvesting en het gebruik van het landschap. Door de kwaliteiten van het landgoed binnen het landschap op de grens van Utrechtse Heuvelrug en Veluwe te benadrukken, kan die dynamiek steeds opnieuw worden vormgegeven. Het geheel blijft een landgoed, met drukke en rustige plekken, en met een sterke inpassing in het landschap. Aldus de architecten (ontwerp: Team 4 Groningen / EGM Architecten Dordrecht. Ontwerp en uitvoering: 1993-1995 eerste fase, 1999-2001 masterplan, 2005 tweede fase) (bron) - In 1987 is de publicatie 'Over-berg en Dal in de jeugdhulpverlening' verschenen, t.g.v. het symposium bij het 40-jarig bestaan van de Rijksinrichting voor Jongens. - Artikel over de Rijksinrichting voor Jongens in het Reformatorisch Dagblad, 19-2-1982.

- De voormalige jeugdgevangenis De Heuvelrug in Overberg (Dwarsweg 45) is herbestemd als asielzoekerscentrum. Het COA heeft de gemeente Utrechtse Heuvelrug gevraagd om opvang voor in eerste instantie 200 tot maximaal 400 asielzoekers mogelijk te maken. In juni 2014 hebben de eerste bewoners hun intrek genomen. Vooralsnog gaat het om alleenstaande minderjarige vreemdelingen tussen de 14 en 18 jaar.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Overberg heeft 3 gemeentelijke monumenten.

- Hervormde (PKN) Efrathakerk uit 1873. - Site Hervormde Gemeente Overberg. - Recente kerkdiensten van de Efrathakerk kunt u onder de link terugluisteren.

- De kerk van de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland (Haarweg 75) dateert uit 1920 en is een eenvoudige zaalkerk met zadeldak.

- Gevelstenen in Overberg.

- NO van Overberg, op de grens van dit dorpsgebied met dat van Renswoude (buurtschap Emminkhuizen) is in 1942 een coupure in de Grebbelinie gemaakt t.b.v. de aanleg van de A12. In 2016 is deze coupure aan beide kanten met fraai metselwerk geaccuenteerd, zodat het vanaf de snelweg meer opvalt. Dit was een kunstpoject als onderdeel van de verbreding van de A12. Vlak ernaast loopt het Valleikanaal onder de A12 door. Die is gelijktijdig zodanig aangepast dat kanovaarders er nu gewoon doorheen kunnen onder de snelweg door, en middels een ecopassage kunnen ook dieren nu ongehinderd de snelweg passeren.

- Kunstwerk bij de Rijksinrichting voor Jongens.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- In een weekend in maart organiseert de Efrathakerk in Overberg jaarlijks haar Bazar en Rommelmarkt (vr. 19-23 uur, za. 14-17 en 19-23 uur) in dorpshuis De Buurthucht. Zaterdag om 22.30 uur is er de trekking van de grote verloting met als hoofdprijs een fiets. Elke avond: Rad van Avontuur, met elke ronde een taart. Driekwart van de opbrengst van de Bazar is bestemd voor het bouw- en restauratiefonds van de Efrathakerk. Een kwart van de opbrengst is voor jaarlijks wisselende andere goede doelen.

- Koningsdag.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Landgoed de Laan, gelegen op de noordelijke flank van Nationaal Park De Utrechtse Heuvelrug, NO van Overberg, bestaat grotendeels uit verpachte agrarische gronden, boscomplexen en diverse natuurgebiedjes zoals droge heide, stuifzand en schraallanden. In 2010 is een herstelproject begonnen om houtwallen en singels op het landgoed te revitaliseren. Er is een herstelplan opgesteld en er is een begin gemaakt om de sterk verboomde houtwallen en singels af te zetten. De toekomst voor de houtwal- en singelstructuur op het landgoed kan daardoor weer met vertrouwen tegemoet worden gezien.

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Dorpskrant De Buurtklepper (3x per jaar) is via de link ook online te lezen.

- Belangenvereniging: - Vereniging Overbergs Belang.

- Dorpshuis: - Sinds 2012 zijn er plannen om Dorpshuis De Buurthucht in Overberg te verzelfstandigen, wat betekent dat het zelf 'de broek moet ophouden'. Medio 2014 laat de gemeente aan het dorp weten dat een commerciële partij geïnteresseerd is in de grond, maar het dorp wil het complex graag zelf in eigendom en beheer. Of en hoe men hier inmiddels uit is gekomen, is ons nog niet bekend. Het dorpshuis - een grote zaal, een kleine zaal en een gymzaal - wordt intensief gebruikt voor o.a. sport, verenigingsavonden, dorpsmaaltijden, feesten en kerkdiensten.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool De Wegwijzeris de dorpsschool van Overberg. - Kinderdagverblijf De Peuterboerderij. - In Dorpshuis De Buurthucht is Peuterspeelzaal De Parel gehuisvest in een sfeervolle ruimte. Je kind is vanaf 2 jaar en 3 maanden van harte welkom op maandagochtend en donderdagochtend van 8.30 tot 12.00 uur. Er wordt gebruik gemaakt van het ruime en lichte schoolplein liggend aan de voorkant van het gebouw. In overleg met school worden de buitenspeeltijden op elkaar afgestemd, zodat de kinderen van De Parel het plein dan even voor zichzelf hebben. Er is zowel aandacht voor de sociaal emotionele ontwikkeling als de motorische ontwikkeling.

- Jeugd: - Jeugdwerk Overberg is een christelijke club voor jongens en meisjes van 11 t/m 14 jaar.

- Sport: - Tessa van Tuil is geboren en getogen in Overberg en al een aantal jaren een fanatiek hardloopster. Omdat ze zelf zoveel plezier en ontspanning beleeft aan het lopen, wil ze heel graag anderen helpen om deze ervaringen ook te beleven. Daarom heeft ze de opleiding tot runninginstructor gevolgd en gaat ze nu de uitdaging aan om zo veel mogelijk mensen van het hardlopen te laten genieten en zichzelf te verbeteren. Met haar Looptraining Overberg kun je lekker buiten bewegen in een groep. In 12 weken kun je zo 5km of 10 km leren lopen op een veilige gezellige manier.

- Zorg: - De in 2014 in Overberg van start gegane Woon- en Zorgboerderij De Beleving is een gezinshuis van Corne en Nicolien van Oeveren, met hun kinderen Mees, Sil en Eva. Het gezinshuis richt zich op jong volwassenen met een verstandelijke beperking op autistisch spectrum en/of andere psychische problematiek en bijbehorende gedragscomponenten. Hierbij staat wonen binnen een gezinssituatie centraal. De Beleving is gelieerd aan Stichting De Driestroom. Kleinschalig wonen in een rustige, prachtige omgeving met 24-uurs begeleiding is voor hen de methode die de toekomst heeft.

De dagbesteding op de zorgboerderij is voor een brede groep volwassenen vanaf 18 jaar met een aangeboren beperking of niet aangeboren hersenletsel. De deelnemers voor de dagbesteding worden in staat gesteld om deel te nemen aan activiteiten die hun leven verrijken. Op de zorgboerderij is altijd wat te beleven. Zo kan er gewerkt worden in de tuin en moestuin, worden dieren verzorgd, is er een appelboomgaard, werken ze in de keuken, kan er hout bewerkt worden en is er een imkerij. Binnen al de activiteiten staat biologisch werken en kleinschaligheid en persoonlijk contact centraal. Doordat er veel seizoensgebonden activiteiten zijn, kunnen ze een gevarieerd programma aanbieden. - Huisdier Succy de Blauwgele Ara heeft een eigen Facebookpagina waar je zijn avonturen op de zorgboerderij kunt volgen.

Reacties

(1)

Vooropgesteld dat ik uw mening deel dat Overberg beter Ginkel genoemd zou kunnen worden gezien de historie. Inderdaad is de naam Overberg ontstaan door de bouw van de Efrathakerk. Bij de bouw daarvan (1873) was hier behalve de boerderij "De Hucht" en een boerderij waar voorheen "Het Nieuwe Huis" stond, geen bebouwing aanwezig. In 1874 kwam daar de school bij, direct naast de kerk gelegen. De plaats was gekozen omdat die centraal lag temidden van de buurtschappen De Groep, De Haar, De Dwarsweg en De Haspel (nu opgenomen in de nieuwbouw van Veenendaal-west). De Haar was gelegen op Leersums grondgebied, de Dwarsweg op Amerongs gebied, De Groep op en rondom het punt waar de gemeenten Woudenberg, Renswoude Amerongen en Leersum min of meer bijna een een viergemeentepunt vormen. De Haspel lag zoals gezegd op Veenendaals grondgebied. Vandaar mogelijk de 'claim' die Overbergs Belang laat gelden.

Overigens is in de plaatselijke volksmond, tot de gemeentelijke herindeling van 2006, Overberg altijd opgedeeld geweest in Leersums Overberg en Amerongs Overberg. De laatste tijd begint dat te slijten, omdat beide nu tot de gemeente Utrechtse Heuvelrug behoren. Deze gemeente beschouwt die twee delen als één geheel, het dorp genaamd Overberg. Kerkelijk behoren formeel zowel Leersums Overberg, als Amerongs Overberg tot dezelfde Hervormde wijkgemeente Overberg, die deel uitmaakt van de Hervormde Gemeente Amerongen. Kerkelijke grenzen volgen niet altijd de grenzen van de burgerlijke gemeenten.

Met vriendelijke groet,
Teunis Reedijk, Overberg, 1 juli 2013

Red.:
Dank voor uw reactie, hiermee wordt de geografische puzzel in en rond het huidige Overberg weer iets duidelijker. Overigens was er in de Volkstelling van 1840 wel degelijk - ook - een buurtschap De Haar op Amerongs grondgebied (zie hierboven) en werd het gebiedje onder Leersum Ginkel genoemd. Maar gezien de ligging rond de Haarweg is het natuurlijk begrijpelijk dat dat soms ook De Haar werd en wordt genoemd.

Reactie toevoegen