Ginkel

Plaats
Buurtschap
Utrechtse Heuvelrug
Utrechtse Heuvelrug
Utrecht

ginkel_collage.jpg

Ginkel, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Ginkel, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Ginkel 6.jpg

Het gebied Ginckel in de 16e en 17e eeuw.

Het gebied Ginckel in de 16e en 17e eeuw.

Ginkel (2).jpg

De Hoge Ginkel, landgoed van het Utrechts Landschap.

De Hoge Ginkel, landgoed van het Utrechts Landschap.

Ginkel (5).JPG

De buurtschap Ginkel aan de Ginkelseweg.

De buurtschap Ginkel aan de Ginkelseweg.

Ginkel (4).jpg

Een buurtschap in een buurtschap.

Een buurtschap in een buurtschap.

Haarweg.JPG

Haarweg, ook nog buurtschap Ginkel en ook daar nog bewoners die van Ginkel heten.

Haarweg, ook nog buurtschap Ginkel en ook daar nog bewoners die van Ginkel heten.

Ginkel.JPG

Landgoed Ginkelduin Bugalowpark en Camping.

Landgoed Ginkelduin Bugalowpark en Camping.

Ginkel 2.jpg

Op deze oude gemeentekaart uit ca. 1870 is goed te zien dat de buurtschap Ginkel in een NO uithoek van de gemeente Leersum lag.

Op deze oude gemeentekaart uit ca. 1870 is goed te zien dat de buurtschap Ginkel in een NO uithoek van de gemeente Leersum lag.

Ginkel

Terug naar boven

Status

- Ginkel is een buurtschap in de provincie Utrecht, in de streek Utrechtse Heuvelrug, gemeente Utrechtse Heuvelrug. T/m 2005 gemeente Leersum.

- De buurtschap Ginkel valt voor de postadressen onder het dorp Leersum. Gezien de decentrale ligging ten opzichte van Leersum, heeft de buurtschap in de praktijk goede banden met het vanouds Amerongse buurdorp Overberg, en valt deze daarom wellicht ook in praktische zin onder dat dorp. Een deel van de inwoners van Ginkel is ook aangesloten bij Vereniging Overbergs Belang.

- De buurtschapsnaam is in de loop der tijd kennelijk buiten gebruik geraakt. De plaatsnaam staat namelijk niet meer op plattegronden en in atlassen zoals de Topografische atlas Utrecht(1). Wat ons betreft ten onrechte: de bebouwing is er immers nog gewoon en veel namen in het gebied verwijzen nog altijd naar de buurtschap.

- De buurtschap Ginkel heeft (nog) geen plaatsnaamborden (maar ook de andere Leersumse buurtschap - Darthuizen - heeft in 2013 plaatsnaamborden gekregen, dus wellicht doet goed voorbeeld goed volgen). U kunt dus slechts aan andere geografische aanduidingen herkennen dat u zich in Ginkel bevindt, bijvoorbeeld aan de wegen Ginkelseweg en Ginkelsedwarsakkers, de landgoederen Ginkelduin en Hoge Ginkel, aan de Bovenhaarweg, Haarweg en Scherpenzeelseweg liggen panden genaamd De Ginkel, en op de kruising Ginkelseweg / Scherpenzeelseweg / Utrechtse Spoor staat een pand genaamd Klein Ginkel (met opschrift op de gevel). Verder is er in het gebied nog sprake (geweest) van de benamingen Ginkelse Veenen (later hernoemd in De Haar, en weer later deel geworden van de huidige dorpskern van Overberg), Ginkelse Veld (= het huidige Leersumse Veld), Ginkelse Eng, Ginkelse Duinen (= het huidige landgoed Ginkelduin) en Ginkelse Bergen (= het huidige landgoed Hoge Ginkel).

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Waarschijnlijk 2e helft 9e eeuw kopie 1150-1158 Gengiloe [LNT 150], 1840(2) Ginkel, 1843(3) Ginkel of Ginckel, 1899(4) Ginkel (of Overberg).

Naamsverklaring
Samenstelling van het Oudnederlandse loe, later geworden tot lo 'bos', met het Oudnederlandse gengi, ontstaan uit het Germaanse gangja*- 'begaanbaar' [LNT 150].(5)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Ginkel ligt NO van Leersum, W van Overberg, rond de Ginkelseweg en de Haarweg (voor zover lopend tot vlak voor de Bergweg bij Overberg), en wordt in het W en Z omringd door de bossen van de Utrechtse Heuvelrug. In het N grenst de buurtschap aan de A12.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 omvatte de buurtschap Ginkel 19 huizen met 113 inwoners in de gemeente Leersum. Onder de gemeente Amerongen wordt de naam in de Volkstelling van dat jaar ook vermeld, maar zonder aantallen huizen en inwoners, wat impliceert dat het deel van Ginkel onder Amerongen onbewoond was. Maar in andere bronnen lezen wij dat het Amerongse deel van Ginkel in dat jaar inmiddels was hernoemd tot buurtschap De Haar, die in 1840 samen met de buurtschap Dwarsweg 25 huizen met 195 inwoners omvatte.

- Tegenwoordig omvat de (Leersumse) buurtschap Ginkel naar schatting ca. 60 huizen met ca. 150 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het gebied Ginkel wordt al genoemd in 777 als Villa Gengiloe en was in bezit van de Abdij van Fulda. Reeds in de vroege middeleeuwen was Ginkel een eigen gerecht met een gerichtsbank en een gerichtslinde (zie verder bij Bezienswaardigheden). In 1634 is het gebied opgesplitst tussen de hoge heerlijkheid Amerongen en de hoge heerlijkheid Zuilesteijn. Zo ontstonden de jurisdicties 'Amerongen, Ginkel en Elst' en 'Zuilesteijn, Leersum en Ginkel'.

Het Amerongse deel betrof het gebied de Ginkelse Veenen. Na afgraving van het (hoog)veen en omvorming tot landbouwgrond, werd dat gebied hernoemd in De Haar. Rond 1873 werd dat samen met de buurtschap Dwarsweg de kern van het huidige dorp Overberg. Het Leersumse deel omvatte en omvat o.a. de Ginkelse Bergen, de Ginkelse Duinen (nu landgoed Ginkelduin) en het Ginkelse Veld (nu Leersumse Veld). De plassen in het Leersumse Veld zijn ontstaan door het uitbaggeren van turf uit het laagveen. Op de landbouwgrond werden aanvankelijk veel schapen gehouden met bijbehorende vele schaapskooien. Daar is er nu nog maar één van over.

Het Leersumse deel van Ginkel is niet zoals bijvoorbeeld bij Darthuizen wel het geval was, begin 19e eeuw eerst nog een gemeente geworden, maar gelijk onderdeel geworden van de gemeente Leersum. Het Ginkelse bebouwingsbeeld is in de loop der eeuwen ongewijzigd gebleven. Het is nog altijd een kleine overwegend agrarische buurtschap, met verspreide bebouwing zonder kern.

Als u op de site Ginkel Genealogie naar onderen scrollt en op de link 'Boerderij De Heuvel met gerichtslinde' klikt, komt u op een pagina met nadere details over de geschiedenis van (het gerecht) Ginkel. Ook op de webpagina m.b.t. het archief van het gerechtsbestuur van Zuilenstein, Leersum en Ginkel vindt u het e.e.a. over de geschiedenis van Ginkel.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Het gemeentelijk monument landhuis De Ginkel (Scherpenzeelseweg 90) (nu postaal Leersum, maar het zou tot in de jaren vijftig onder de gemeente Amerongen hebben gevallen) is rond 1920 gebouwd als tweede huis in opdracht van een Rotterdamse reder. Het is een uit Scandinavië afkomstig 'bouwpakket'. Sinds 1953 was het een schoolbuitenhuis van de gemeente Rotterdam, waar de Rotterdamse basisschooljeugd op werkweek ging. Het landgoed is in 2013 verkocht en wordt wederom als groepsaccommodatie geëxploiteerd. Facebookpagina over de geschiedenis van landgoed De Ginkel.

- Dan is er nog een rijksmonumentale boerderij De Ginkel aan de Bovenhaarweg 12.

- Bij boerderij De Heuvel aan, vanuit Ginkel gezien, het begin van de Haarweg te Overberg, staat nog altijd de 16e-eeuwse gerichtslinde, een indrukwekkend exemplaar met een omvang van ruim 6 meter. Al in de vroege middeleeuwen werd bij deze linde door de schepenbank van het gerecht Ginkel recht gesproken. Aankondigingen daarvan werden met een plakkaat aan de boom bevestigd.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Landgoed Hoge Ginkel is in beheer bij Het Utrechts Landschap.

- Landgoed Ginkelduin is tegenwoordig een (Molecaten) bungalowpark.

- Het vanouds Ginkelse Veld genaamde gebied is tegenwoordig het natuurgebied Leersumse Veld.

Terug naar boven

Links

- Veel personen met de achternaam Van Ginkel komen (oorspronkelijk) uit de Leersumse buurtschap Ginkel. Als men daar geboren was en men verhuisde naar elders, dan kwam je 'van Ginkel' en dat werd dan ook vaak gelijk de - aanvankelijk informele en later formele - achternaam.

Reactie toevoegen