Darthuizen

Plaats
Buurtschap
Utrechtse Heuvelrug
Utrechtse Heuvelrug
Utrecht

darthuizen_collage.jpg

Darthuizen, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Darthuizen, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Darthuizen..JPG

Buurtschap Darthuizen heeft sinds 2013 eindelijk zijn plaatsnaamborden!, zodat je nu tenminste kunt zien wanneer je er in komt en er weer uit gaat...

Buurtschap Darthuizen heeft sinds 2013 eindelijk zijn plaatsnaamborden!, zodat je nu tenminste kunt zien wanneer je er in komt en er weer uit gaat...

Darthuizen.JPG

Het is oh zo landelijk in Darthuizen.

Het is oh zo landelijk in Darthuizen.

Darthuizen (3).JPG

Aan de Broekweg in Darthuizen zien we aan beide zijden uitgestrekte kweekvelden met vaste planten.

Aan de Broekweg in Darthuizen zien we aan beide zijden uitgestrekte kweekvelden met vaste planten.

Darthuizen (2).JPG

Kasteel Broekhuizen, het is heerlijk wandelen op het Landgoed.

Kasteel Broekhuizen, het is heerlijk wandelen op het Landgoed.

Darthuizrn.JPG

Het landschap aan de Zandweg in Darthuizen.

Het landschap aan de Zandweg in Darthuizen.

darthuizen_kijk_uit_voor_overstekende_kippen_kopie.jpg

In Darthuizen moet je uitkijken voor overstekende kippen...

In Darthuizen moet je uitkijken voor overstekende kippen...

darthuizen_kijk_uit_voor_teken_kopie.jpg

... en voor teken die graag een lift willen...

... en voor teken die graag een lift willen...

Darthuizen kapel en ridderhofstad Broekhuizen kopergravure ca 1750 (Kopie).jpg

Kapel te Darthuizen en ridderhofstad Broekhuizen, kopergravure uit ca.1750.

Kapel te Darthuizen en ridderhofstad Broekhuizen, kopergravure uit ca.1750.

Darthuizen

Terug naar boven

Status

- Darthuizen is een buurtschap in de provincie Utrecht, in de streek Utrechtse Heuvelrug, gemeente Utrechtse Heuvelrug. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1811. In 1812 over naar gemeente Leersum, in 1818 weer afgesplitst tot zelfstandige gemeente, per 8-9-1857 wederom over naar gemeente Leersum.

- Wapen van de voormalige gemeente Darthuizen.

- De buurtschap Darthuizen valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Leersum.

- De buurtschap heeft sinds 2013 - witte - plaatsnaamborden en ligt dus buiten de bebouwde kom. Voorheen was de plaatsnaam ter plekke alleen te vinden op richtingborden en toegangshekken van het gelijknamige landgoed. Het verzoek hiertoe was gedaan door de inwoners, die hun woonplaats graag middels plaatsnaamborden ter plekke expliciet (h)erkend wilden hebben. En terecht natuurlijk. Nu de andere 2.500 plaatsnaambordloze buurtschappen nog...

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1253, 1381-1383, 1394 Derthesen.

Naamsverklaring
Het tweede deel betreft niet 'huizen', maar hees 'kreupelhout, struiken'. Voor het eerste deel kan men aanknopen bij het Oudhoogduitse tart 'speer, spies', naar de puntige vorm.(1)

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Darthuizen ligt W van Leersum, rond de Darthuizerweg, op de grens van landbouwgebied in het Z en bosgebied in het N.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Darthuizen, die slechts de gelijknamige buurtschap omvat, 38 huizen met 228 inwoners. Tegenwoordig omvat de buurtschap naar schatting nog altijd een 40-tal panden, nu met ca. 100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Ondanks het feit dat Darthuizen een heerlijkheid, gerecht en gemeente is geweest, is er nooit een echte woonkern ontstaan en is het altijd een buurtschap met verspreide bebouwing gebleven. Het had wel een kapel* met de allure van een kerk, maar deze is in de 18e eeuw gesloopt. Het rechthuis is in 1835 tot woonhuis verbouwd.
* Zie het artikel van Hans Eisma, 'De voormalige Mariakapel te Darthuizen in het licht van transculturele geloofswaarden' (2014).

Ook van de ridderhofstad (kasteel) van de Heren van Darthuizen, dat op de Darthuizerberg stond, is niets meer over. De laatste eigenaar van de ridderhofstad, Otto van Darthuizen, is in 1580 in Utrecht vermoord.

Van 1532 tot 1954 heeft aan de Molenweg de standerdmolen Oog in het Zeil gestaan. Deze laatst overgebleven standerdmolen in de provincie Utrecht is tijdens een zware storm ingestort en niet herbouwd.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze buurtschap, kun je terecht bij:

- Historische Vereniging Leersum. - Overzicht van artikelen over de geschiedenis van Darthuizen in het periodiek van genoemde historische vereniging.

- Archief van de gemeente Darthuizen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Landgoed Broekhuizen omvat het gelijknamige kasteel, een koetshuis, een oranjerie en een boerderij in karakteristieke stijl. Omgeven door een van de mooiste Engelse landschapstuinen van Nederland en gesitueerd in een zeer natuurrijke omgeving. De voorgevel van het kasteel draagt het wapen van de familie Van Broeckhuysen, die al in 1250 in deze streek wordt vermeld. In 2015 is het landgoed volledig gerenoveerd. In 2016 is het heropend als hotel-restaurant.

- Op de helling van de Donderberg ligt naast de Graftombe van Nellesteyn de begraafplaats van de buurtschap, die tussen 1828 en 1898 in gebruik is geweest.

- De zogenoemde 'Kapel' (Darthuizerweg 3, rijksmonument) is het voormalige rechthuis van Darthuizen. De benaming van dit pand is misleidend; de daadwerkelijke kapel stond bij dit pand en is in de 18e eeuw gesloopt. De benaming is kort na de sloop op het rechthuis overgegaan.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- N van de buurtschap, aan de andere kant van de N225, ligt de Darthuizerberg (48 m).

- De Darthuizerpoort is het duidelijkste voorbeeld in Nederland van een ijssmeltwaterdal dat ontstaan is in de voorlaatste IJstijd. Vanaf de Utrechtse Heuvelrug liep het smeltwater in de richting van de Rijn, die toen via Wijk bij Duurstede, Utrecht en Leiden naar de Noordzee stroomde. Tegenwoordig heet deze oude rivierloop de Kromme Rijn en loopt de hoofdstroom van de Rijn via de Lek naar het westen. Dwars door dit dal loopt de provinciale weg N226 van Leersum naar Maarsbergen.

- Dekzandrug Darthuizen ligt Z van de buurtschap. De strookvormige verkaveling wordt hier onderbroken door de hoger gelegen dekzandrug. Aan de ligging van perceelsgrenzen, paden en beplanting is de grens van de dekzandrug te volgen. Door de hogere en daardoor drogere ligging van de dekzandrug komen hier nauwelijks sloten voor.

- Buitenplaats Darthuizen (rijksmonument) uit 1918 met o.a. landhuis, tuin, park, wandelbos en schaapskooi.

Terug naar boven

Links

- Akten van indemniteit Darthuizen 1719-1808.

Reactie toevoegen