Valkenheide

Plaats
Buurtschap
Utrechtse Heuvelrug
Utrechtse Heuvelrug
Utrecht

valkenheide_collage.jpg

Valkenheide, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Valkenheide, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Valkenheide.JPG

In de verte zien we Valkenheide.

In de verte zien we Valkenheide.

Valkenheide..JPG

De buurtschap Valkenheide.

De buurtschap Valkenheide.

Valkenheide (2).JPG

De watertoren van Valkenheide.

De watertoren van Valkenheide.

Valkenheide (3).JPG

Valkenheide, buurtschapsgezicht

Valkenheide, buurtschapsgezicht

valkenheide museum (Kopie).jpg

Gelukkig is er veel bewaard gebleven over ontstaan en ontwikkeling van jeugdinstelling en de daarbij gegroeide buurtschap Valkenheide. In Museum Valkenheide kom je daarover alles te weten. Voor de openingstijden zie het kopje Geschiedenis.

Gelukkig is er veel bewaard gebleven over ontstaan en ontwikkeling van jeugdinstelling en de daarbij gegroeide buurtschap Valkenheide. In Museum Valkenheide kom je daarover alles te weten. Voor de openingstijden zie het kopje Geschiedenis.

Valkenheide

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Valkenheide.

Terug naar boven

Status

- Valkenheide is een buurtschap in de provincie Utrecht, in de streek Utrechtse Heuvelrug, gemeente Utrechtse Heuvelrug. T/m 2005 gemeente Maarn.

- De buurtschap Valkenheide valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Maarsbergen.

- De buurtschap heeft geen plaatsnaamborden en is daarom slechts herkenbaar aan de gelijknamige straatnaamborden en een plattegrond ter plekke waarop de plaatsnaam groot staat vermeld.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1936 Valkenheide.

Naamsverklaring
Tot begin 20e eeuw heette de plaats Valkeneng, naar de hier gelegen, al in de middeleeuwen genoemde hofstede (1397 Walkenengghen, te lezen als Valkenengghen), met als eerste lid waarschijnlijk de persoonsnaam Valke.(1) De naam van de hier sinds 1912 ontstane nederzetting Valkenheide zou zijn ontleend aan het feit dat de eigenaren van kasteel Maarsbergen het recht hadden om op eigen grond maar ook op de gemeenschappelijke heide, met valken op gevederd wild of ander gedierte te jagen.

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Valkenheide ligt rond de gelijknamige weg, Z van Maarsbergen, NW van Leersum, en grenst in het W aan de provincialeweg N226 (Amersfoort - Leersum).

Terug naar boven

Geschiedenis

De buurtschap is ontstaan sinds de oprichting in 1912 van 'Valkenheide, Opvoedingsgesticht voor jongens vanwege de Nederlandsche Hervormde Kerk'. Het instituut is destijds officieel geopend door koningin-moeder Emma. Belangrijke redenen om het opvoedingsgesticht op grondgebied van Maarsbergen te vestigen zijn de goedkope grond (heide) en de goede bereikbaarheid (de nabijheid van station Maarsbergen aan de spoorlijn Utrecht-Arnhem), en tegelijkertijd toch een eind van de bewoonde wereld, zodat de pupillen niet worden blootgesteld aan verleidingen die daarvan uit zouden kunnen gaan. De heidegrond is ontgonnen en in cultuur gebracht door de Nederlandsche Heidemaatschappij. Valkenheide is uitgegroeid tot buurtschap doordat naast het instituut als zodanig ook enkele tientallen woningen voor het personeel werden gebouwd.

Het instituut is begonnen als een zelfvoorzienend kinderbeschermingsdorp. Op het 80 ha. grote terrein waren bijna alle voorzieningen aanwezig om een eigen gesloten gemeenschap te vormen. Men eet wat er door pupillen op het land wordt verbouwd, er wordt zelf brood gebakken, de gestichtskleding wordt zelf gemaakt en woningen en andere gebouwen op het terrein, waaronder de 30 meter hoge watertoren, zijn door metselaarsleerlingen gebouwd. Doordat ook het personeel op het terrein woonde, was Valkenheide haast een op zichzelf staand dorp. In 1931 krijgt het zelfs een eigen begraafplaats, die nog altijd in gebruik is.

Uiteraard zijn er in de loop der tijd de nodige ontwikkelingen geweest in de jeugdzorg. Internaat Valkenheide is in 2009 onder de naam JOOZT gefuseerd met Bredervoort (van Jeugddorp De Glind in de gem. Barneveld). JOOZT (wat staat voor Jeugd, Opvoeding, Onderwijs, Zorg en Toekomst) exploiteert er de polikliniek Traverse. JOOZT en Traverse zijn onderdeel van LSG-Rentray (in 2010 ontstaan uit fusie van Leo Stichting Groep LSG en Rentray), die op haar beurt in 2012 met de Zonnehuizen is gefuseerd tot de nieuwe instelling Intermetzo.

Tweede Wereldoorlog
Dirk Noordam is sinds 1922 directeur (en daarvoor sinds 1913 adjunct-directeur) van Valkenheide. In 1940 moet hij verschijnen voor de Utrechtse plaatsvervanger van Seyss-Inquart omdat enkele leerlingen de Führer beledigd zouden hebben. Hij weet zijn leerlingen vrij te pleiten. Noordam raakt betrokken bij het verzet. Als in september 1944 de bevrijding nabij lijkt, worden de Leersumse en de Wijkse NSB-burgemeesters door het verzet gearresteerd. Ze zouden op Valkenheide worden opgesloten. De Duitse Sicherheitsdienst heeft bij de raid echter enkele verzetsmensen herkend en volgt het spoor naar het instituut. Dat wordt door troepen omsingeld. Noordam, die net een hartaanval achter de rug heeft, weet aanvankelijk de Duitsers een rad voor ogen te draaien, maar de volgende dag keren ze terug. Noordam wordt ter plekke gefusilleerd. Zie verder de biografie betreffende Dirk Noordam.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Valkenheide, kun je terecht bij de volgende instantie en sites:

- Museum Valkenheide, dat een goed beeld geeft van ontstaan en ontwikkeling van deze jeugdinstelling, is enige tijd gesloten geweest, omdat de huidige eigenaar andere plannen had met het gebouw. Vanuit de Cultuurhistorische Commissie Maarn Maarsbergen Natuurlijk (CHC MMN) en het Regionaal Historisch Centrum RHC Zuidoost-Utrecht is initiatief genomen om de situatie te inventariseren en te zien wat er aan gedaan kon worden. Inmiddels gloort er weer licht aan de horizon. Folkert Nijboer, een van de bewoners van Valkenheide, is met veel enthousiasme en gedrevenheid een plan aan het opzetten voor het reactiveren van het museum. De nieuwe eigenaar is niet onwelwillend. Ondertussen is sinds medio 2016 tot nader order het museum weer geopend op dinsdagmorgen van 10.00-12.00 uur, donderdagavond van 19.00-21.00 uur, en zondagmiddag van 13.00-15.30. (bron: CHC MMN) - Artikel over Valkenheide en het museum, in tijdschrift GM Kwadraat, 2006.

- Nadere informatie over de geschiedenis van Valkenheide.

- Videodocumentaire over de geschiedenis van Valkenheide, met o.a. een film uit 1928 die destijds diende ter promotie van het leven en werken op het instituut.

- De firma Steenhuis Meurs heeft in 2012 een Cultuurhistorische verkenning uitgevoerd m.b.t. instituut Vakenheide, als handvat voor betrokken partijen om verantwoorde beslissingen te kunnen nemen over de ruimtelijke toekomst van het gebied.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De Hervormde kerk of kapel de Valkenburcht uit 1962, oorspronkelijk een wijkgemeente van de Hervormde Gemeente Maarn / Maarsbergen, is tegenwoordig geen onderdeel meer van het jeugdzorginstituut. Er worden nog steeds diensten gehouden, georganiseed door Vereniging Leerhuis de Valkenburcht.

- In 1929 is de watertoren op Valkenheide in gebruik genomen. Het opvoedingsgesticht kreeg hiermee zijn eigen watervoorziening. Rond 1960 is de toren wegens de slechte bouwkundige toestand drastisch gerenoveerd. Hierbij is het kenmerkende 'uitkragende' bovendeel verwijderd. De toren is tot 1992 in functie geweest.

- Klokkenstoel met 3 klokken.

- De boerderij aan de Scherpenzeelseweg dateert uit 1912. De boerderij had destijds een prominente rol binnen het opvoedingsgesticht, omdat op Valkenheide aan de jongens aanvankelijk alleen les in het boeren- en tuindersvak werd gegeven. Daarnaast had de boerderij ook een functie in de voedselvoorziening van de jongens. Later kwam er een ambachtsschool. Tegenwoordig zijn op het terrein 2 scholen gevestigd: VSO De Sprong voor speciaal onderwijs aan leerlingen van zowel binnen als buiten Valkenheide, en VMBO Schoonoord Vakcollege Maarsbergen (voorheen Scholengemeenschap Maarsbergen), waar jongeren uit de hele gemeente Utrechtse Heuvelrug naartoe gaan.

- Beschrijving van de monumentale panden op Valkenheide op de site van Maarn Maarsbergen Natuurlijk.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- W van Valkenheide ligt de ruim 38 meter hoge Foldocusheuvel met op de top een grafheuvel uit begin 20e eeuw met begraafplaatsje voor de familie Godin de Beaufort.

Terug naar boven

Beeld

- Videoreportage van Valkenheide hoog vanuit de lucht, door een zogeheten 'drone' (onbemand vliegende en op afstand bestuurbare camera).

Reactie toevoegen