Opsterland

Gemeente
Opsterland
Fryslân

FR gemeente Opsterland in ca. 1870 kaart B. Behrns [1024x768].gif

gemeente Opsterland in ca. 1870 kaart B. Behrns

gemeente Opsterland in ca. 1870 kaart B. Behrns

Opsterland

Terug naar boven

Status

- Opsterland is een gemeente in de provincie Fryslân. Gemeentehuis te Beetsterzwaag. De grootste plaats van de gemeente is Gorredijk.

- De gemeente Opsterland omvat de dorpen Bakkeveen, Beetsterzwaag, Frieschepalen, Gorredijk, Hemrik, Jonkerslân, Langezwaag, Lippenhuizen, Luxwoude, Nij Beets, Olterterp, Siegerswoude, Terwispel, Tijnje, Ureterp en Wijnjewoude, en de buurtschappen Ald Beets, Allardsoog (grotendeels), Easterein, Foarwurk, Haneburen, Heidehuizen, Hemrikerverlaat, Janssen-Stichting, Klein Groningen, Kortezwaag, Nieuwe Vaart, Petersburg (deels), Selmien, Sparjeburd, Stripe, Ulesprong, Ureterp aan de Vaart, Vosseburen, Welgelegen (grotendeels), Wijngaarden en Wijnjeterpverlaat. In totaal zijn dit 16 dorpen en 21 buurtschappen.

Een bijzonder grens- en naam-geval is bedrijventerrein Drachten-Azeven rond het klaverblad van A7/N31. Het is recentelijk en gezamenlijk ontwikkeld door de gemeenten Smallingerland en Opsterland. Het deel NO van dit klaverblad valt onder de gemeente Smallingerland, het deel ZW daarvan is gemeente Opsterland. Die gemeente heeft op haar deel van het terrein blauwe plaatsnaamborden (komborden) geplaatst met de 'plaatsnaam' Drachten-Azeven.

- Wapen van de gemeente Opsterland.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Opsterland.

Terug naar boven

Naam

Naamsverklaring
De naam Opsterland komt van het oude Upsateraland. Vrij vertaald betekent het: 'Daar waar men hoog woont'. Ook de naam Haudmare, waaraan de provincialeweg N381 zijn naam ontleent, komt men voor het eerst tegen in de 14e eeuw als aanduiding van deze streek. Het betekent 'hoofdstroom'. Die stroom is dan de rivier de Boorn oftewel Het Koningsdiep, in deze omgeving bekend als het Alddjip.

Spelling plaatsnamen
De meeste plaatsnamen in Fryslân hebben zowel een Friestalige als een Nederlandstalige naam of spelling. Voor het postcodeboek en de gemeentelijke basisadministratie BAG moesten de gemeenten één van beide namen of spellingen kiezen. De gemeente Opsterland heeft daarbij gekozen voor de Nederlandse plaatsnamen als primaire namen. Daar zijn echter 2 uitzonderingen op. Dat betreft Jonkerslân en Nij Beets.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Opsterland ligt ZO in de provincie Fryslân en grenst in het NO aan de provincie Groningen en voor een klein deel aan de provincie Drenthe. Verder ligt de gemeente Z van de kern Drachten, Z en ZW van de dorpen Drachtstercompagnie, Rottevalle, Houtigehage, Boelenslaan, Surhuisterveen en Opende, ZW van de dorpen De Wilp, Marum, Nuis, Zevenhuizen, Leek, Roden en Nieuw-Roden en de stad Groningen, W van de dorpen Haulerwijk, Waskemeer, Een, Norg en Veenhuizen en de stad Assen, N en NW van de dorpen Jubbega, Hoornsterzwaag, Donkerbroek, Makkinga, Nijeberkoop en Oosterwolde, N en NO van de dorpen Oudehorne, Nieuwehorne, Katlijk, Mildam, Oranjewoud, Heerenveen, Oudeschoot, Nieuweschoot, Oldeberkoop, Nijeholtpade, Ter Idzard, Oldeholtwolde en Wolvega, O en NO van de dorpen Gersloot, Gersloot-Polder, Tjalleberd, Luinjeberd, Terband, Nieuwebrug, Haskerdijken, Vegelinsoord, Aldeboarn, Nes, Akkrum en Joure, O van de stad Sneek, ZO en O van de dorpen Goëngahuizen, De Veenhoop en Grou, Z en ZO van de dorpen Boornbergum, Kortehemmen, De Wilgen, Smalle Ee, Oudega en Earnewâld en ZO van het Nationale Park De Alde Feanen en de stad Leeuwarden. De A7 loopt W door de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Opsterland 1.590 huizen met 10.177 inwoners, verdeeld in dorp Beets (= het huidige Âld Beets) 30/187 (= huizen/inwoners), dorp Beetsterzwaag 104/748, dorp Olterterp 24/154, dorp Ureterp 236/1.512 met de buurtschappen Selmien 15/59 en Ureterper Verlaat 14/78, dorp Siegerswoude 30/210 met de buurtschappen Frieschepalen 22/118 en Wilp (deels) 26/142, dorp Duurswoude 32/238 met buurtschap Bakkeveen 89/453, dorp Wijnjeterp 126/728, dorp Hemrik 61/352, dorp Lippenhuizen 176/1.002, dorp Terwispel 115/777 met buurtschap Tijnje 5/14, dorp Gorredijk 216/1.720, dorp Kortezwaag 74/404 met buurtschap Oosterend 27/188, dorp Langezwaag 151/956, en dorp Luxwoude 17/137. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 12.000 huizen met ca. 30.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Museum Opsterlân te Gorredijk is gevestigd in een markant voormalig schoolgebouw uit 1887. In het museum maak je kennis met de rijke, bewogen en gavariëerde geschiedenis van Opsterland. Het museum schenkt aandacht aan de ontstaansgeschiedenis van Opsterlân, o.a. middels vele archeologische en geologische vondsten. We volgen de ontwikkeling van de menselijke beschaving, van de eerste nomadische jagersvolken naar de tijd van de boerennederzettingen. Ook de gevolgen van de vervening voor landschap en mensen worden belicht.

Een belangrijke rol is weggelegd voor de periode van ca. 1600 tot ca. 1900, de tijd van vervening en ontginning. Een groot deel van de bevolking probeerde hun brood in het veen te verdienen. Het graven van een kanalennetwerk voor het vervoer van turf, en de turfwinning zelf, was zwaar werk en de inkomsten waren mager. De opdrachtgevers, de compagnons, de heren van het veen, leefden in grote rijkdom, men had grote landhuizen en genoot van overvloed en luxe. Ook de adel had een aparte plaats in de geschiedenis. Nog steeds is dit te zien in de omgeving die gekenmerkt is door zijn prachtige monumentale landgoederen.

Door deze contrasten van rijkdom en armoede heeft Opsterland een roerig verleden gekend. In het museum kun je deze geschiedenis terugvinden in de vaste collecties, waarin je informatie vindt over Domela Nieuwenhuis, P.W. Janssen en P.J. Troelstra. Tevens is er een Socialistische Bibliotheek. De Joodse historie in Opsterland wordt belicht en ook de verschillen tussen de winning van het hoog- en laagveen. Opsterlanders waren altijd een nijver volk; je kunt in de vaste collectie werkplaatsen bewonderen zoals een zilverwerkplaats met een rijke zilvercollectie. En er is een zeer uitgebreide archeologische en geologische verzameling, afkomstig uit Noord Nederland.

- Agrarische veenontginningen in oostelijk Opsterland (900-1700 AD) is de Masterscriptie van Dennis Worst (217 pag., RUG, 2012). Een interdisciplinair onderzoek naar de natuurlijke landschapsopbouw, de nederzettings- en ontginningsgeschiedenis en het agrarische landgebruik langs de boven- en middenloop van het Koningsdiep.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het Bestemmingsplan Buitengebied gemeente Opsterland is in 2014 vastgesteld.

- De publicatie Het verhaal van Opsterland (2011) doet verslag van hoe de gemeente de inwoners van haar dorpen de afgelopen jaren betrekt bij de leefbaarheid in hun dorpen, oftewel 'burgerparticipatie' zoals dat tegenwoordig heet.

- Sinds 2016 is Opsterland een verkeerslichtloze gemeente. Het laatste verkeerslicht stond in Wijnjewoude. Dat is in maart 2016 weggehaald vanwege het nieuwe traject van de N381.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Natuurverenigingen-opsterland.nl is een natuurportaal waar de gezamenlijke natuurverenigingen in de gemeente zich presenteren.

- (Beknopte versie van) rapport ‘Cultuurhistorisch onderzoek buitengebied gemeente Opsterland’ (2013), met alleen cultuurhistorische analyse en waardestelling van de deelgebieden.

- De gebieden Oude Bosch, Slotpleats en Hemrikkerscharren langs het Koningsdiep worden in 2017 opnieuw ingericht. De herinrichting biedt betere kansen voor de ontwikkeling van de natuur. In de Oude Bosch komt een grote poel. In poelen voelen amfibieën en libellen zoals de gevlekte glanslibel zich thuis. Er komt ook een moerasachtige zone bij de poel. Daar ontwikkelen dopheide en veenmossen zich goed. De omliggende graslanden kunnen zich ontwikkelen tot bloemrijke graslanden. Soorten als de Gevlekte Orchis profiteren van deze omgeving.

De Slotpleats ontwikkelt zich ook als bloemrijk gebied. De drogere delen van het gebied vormen straks een geschikt leefgebied voor vlinders zoals de Bruine vuurvlinder. In de Hemrikkerscharren komt een nieuwe beekloop, de moerassige oeverzones bieden o.a. een geschikte leefomgeving voor de Waterspitsmuis. Het belangrijkste doel binnen het landinrichtingsproject Koningsdiep is het inrichten van 500 hectare natuur binnen de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). De inrichting richt zich op de ontwikkeling van het beekdal rondom de beek Alddjip. Naast de inrichting van het beekdal richt de gebiedsontwikkeling zich ook op een betere waterkwaliteit. Ook moet de herinrichting de verdroging en verzuring in het natuurgebied verminderen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Opsterland (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Opsterland. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Media / nieuws: - Sa! is een mediabedrijf gespecialiseerd in nieuws uit de gemeente Opsterland, met een wekelijks nieuwsblad, een omroep Sa! TV en natuurlijk dagelijks nieuws op de website.

- Sport: - In samenwerking met de gemeente en Sport Fryslân is het project Buurtsportwerk Opsterland gestart. Doel van het project is om inwoners meer in beweging te brengen en een gezondere leefstijl aan te leren. Dit in samenwerking met onder andere lokale sport- en beweegaanbieders, scholen (Comprix, VCSO en de Burgemeester Harmsmaschool) en welzijn (Timpaan). Er zijn 4 taakgebieden: 1. Het bevorderen van de kwaliteit van bewegingslessen op basisscholen. 2. Zorgen voor een zo breed mogelijk aanbod van na- en tussenschoolse sport- en beweegactiviteiten op basisscholen en het voortgezet onderwijs. 3. Ondersteunen en versterken van sportverenigingen en bevorderen van samenwerking. 4. Initiëren van sport- en beweegactiviteiten voor niet of minder actieve inwoners.

Reacties

(2)

Ik vraag mij af of 't Brégehús wel een echt buurtschap is. Op http://borden.plaatsengids.nl/pgemOpsterland.html is wel een foto van oktober 2009 te zien met daarop een geïmproviseerd bordje met daarop deze naam. Maar na wat onderzoek mijnerzijds blijkt in het huis op de foto te zijn gevestigd: Buurtvereniging Rounom De Griene Brege, met als handelsnaam 'T Bregehus, op het adres De Feart 17-A, Ureterp. Overigens geloof ik dat er in werkelijkheid geen sprake is van een é en een ú, maar van een ê en een û in dit woord. Google Street View laat het bord inmiddels niet meer zien op de opname van juni 2015. De huizen aan het achterliggende stukje van de straat De Feart, met ook nog het stukje aan de andere kant van de Hegebrechsterleane (N.B.: een straatnaam met het element "brech" erin (een andere vorm of verbuiging van "brêge"? Ik spreek geen Fries)), vind ik overigens wel het voorkomen van een buurtschap hebben.

Dank voor je uitzoekwerk Jack. Ik ken de foto, daar kwam die vermelding van hierboven ook vandaan (als 'nog uit te zoeken'), onder het motto wellicht is het een buurtschap, zolang het tegendeel niet bewezen is. Voor ons (fotograaf en ik) was het nog een mysterie waar die naam op sloeg. Het zal trouwens inderdaad Brêgehûs zijn geweest, de leestekens waren op de foto niet heel duidelijk, leken meer liggende streepjes maar zal inderdaad als ^ zijn bedoeld. Nu weten we dus dat het niet op een buurtschap slaat, alleen op buurthuis van buurtvereniging, van de buurtschap Ureterp aan de Vaart, waar dat buurtje ter plekke ook wel toe te rekenen valt. Vroeger was in die hoek een buurtschap Ureterper Verlaat, maar dat is platgewalsd t.b.v. het knooppunt A7/N31/N381. Ik heb e.e.a. beschreven op mijn zojuist aangemaakte pagina van Ureterp aan de Vaart (ik moet van heel wat buurtschappen vooral in FR en NB nog pagina's maken, het gaat allemaal niet reuzesnel, heb maar 2 handjes ;-) dus ik maak er vaak één zodra daar een concrete aanleiding toe is, zoals in dit geval: http://www.plaatsengids.nl/ureterp-aan-de-vaart

Reactie toevoegen