Ald Beets

Plaats
Buurtschap
Opsterland
Fryslân

ald_beets_plaatsnaambord_kopie.jpg

Wat er nog over is van het oude dorp Beets, heeft sinds februari 2014 plaatsnaamborden getiteld Ald Beets gekregen, omdat het buurdorp dat vanouds Nieuw Beets heette, sinds 1950 Nij Beets heet.

Wat er nog over is van het oude dorp Beets, heeft sinds februari 2014 plaatsnaamborden getiteld Ald Beets gekregen, omdat het buurdorp dat vanouds Nieuw Beets heette, sinds 1950 Nij Beets heet.

ald_beets_gem_opsterl._bord.jpg

Op donderdag 28 oktober 2014 heeft de buurtschap Ald Beets dan eindelijk erkenning gekregen, door het plaatsen van de definitieve plaatsnaamborden. Gefeliciteerd! Alleen jammer van het 'drukfoutje': Ald Beets had eigenlijk bovenaan moeten staan...

Op donderdag 28 oktober 2014 heeft de buurtschap Ald Beets dan eindelijk erkenning gekregen, door het plaatsen van de definitieve plaatsnaamborden. Gefeliciteerd! Alleen jammer van het 'drukfoutje': Ald Beets had eigenlijk bovenaan moeten staan...

Oud Beets Adelskerk (Kopie).jpg

De sinds de jaren vijftig in verval geraakte en in 1984 afgebroken Adelskerk van Ald Beets.

De sinds de jaren vijftig in verval geraakte en in 1984 afgebroken Adelskerk van Ald Beets.

Oud Beets-001.jpg

Ald Beets nog in volle glorie.

Ald Beets nog in volle glorie.

ald_beets_begraafplaats_met_klokkenstoel_kopie.jpg

Ald Beets, zoals hierboven reeds gemeld is de kerk van Ald Beets dus in 1984 afgebroken. Gelukkig is de begraafplaats met klokkenstoel wél bewaard gebleven, als aandenken aan het dorp Beets dat de 'moeder' was van de dorpen Beetsterzwaag en Nij Beets.

Ald Beets, zoals hierboven reeds gemeld is de kerk van Ald Beets dus in 1984 afgebroken. Gelukkig is de begraafplaats met klokkenstoel wél bewaard gebleven, als aandenken aan het dorp Beets dat de 'moeder' was van de dorpen Beetsterzwaag en Nij Beets.

Ald Beets

Terug naar boven

Status

- Ald Beets is een voormalig dorp, thans buurtschap in de provincie Fryslân, gemeente Opsterland.

- De buurtschap Ald Beets valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Beetsterzwaag. In 1925 heeft Beets, zoals de plaats vanouds heette, de dorpsstatus reeds verloren en is zij formeel toegevoegd aan de kern Beetsterzwaag, die in de voorgaande eeuwen geleidelijk groter en belangrijker was geworden dan moederdorp Beets. Vanouds was Beets dus de hoofdplaats (vergelijkbaar met Kooten en Kootstertille in de gemeente Achtkarspelen).

- De buurtschap Ald Beets staat niet meer als zodanig in de atlassen - alleen de gelijknamige polder wordt nog vermeld - en kort na de afbraak van de kerk in 1984 zijn ook de plaatsnaamborden verwijderd. Inwoners ijveren al sinds die tijd voor terugkeer van de borden. En eind 2013 heeft ook een lokale politicus er weer aandacht voor gevraagd (zie ook de vraag aan B&W van Opsterland). Wat ons betreft terecht. Immers van het oude dorp Beets is nog altijd een handvol panden plus de begraafplaats met klokkenstoel over. Genoeg om, zeker gecombineerd met het cultuurhistorisch belang van deze nederzetting, nog van een buurtschap en dús plaats - hoe klein ook - te kunnen spreken. En een plaats hoort plaatsnaamborden te hebben (en een vermelding in de atlassen).

Dat zou wat ons betreft een 'open deur' moeten zijn (maar is het helaas vaak nog niet): immers plaatsnaamborden zijn nu juist in het leven geroepen om de ligging van plaatsen aan te duiden, en wij zien geen enkele reden waarom men dat bij welke (woon)plaats dan ook, hoe klein soms ook, níet zou moeten doen. In dit geval natuurlijk bij voorkeur gecombineerd met een informatiepaneel, dat de voorbijganger vertelt over de rijke geschiedenis, de opkomst en de ondergang van het dorp (Ald) Beets. In februari 2014 heeft CDA Opsterland hier plaatsnaamborden met de naam Ald Beets geplaatst, als start van de gemeenteraads-verkiezingscampagne. Dit waren tijdelijke borden, in afwachting van de definitieve borden van de gemeente. De definitieve borden zijn in oktober 2014 geplaatst. Tegelijk met de onthulling van de plaatsnaamborden zijn ook de ontwerpen van het dorpswapen en de dorpsvlag onthuld. De CDA-Statenfractie pleit ervoor om ook het viaduct over de A7 ter plekke Ald Beets te noemen. Dat heet nu nog Sweach (naar Beetsterzwaag), maar het viaduct loopt immers door Ald Beets en niet door Beetsterzwaag.

Terug naar boven

Naam

In het Nederlands
Oud Beets. Tegenwoordig is de Friese spelling Ald Beets het meest gangbaar, wat wel te begrijpen is, omdat de plaats immers een 'paartje' vormt met buurdorp Nij Beets, dat sinds 1950 haar Friese spelling heeft. Het zijn spellingmatig wél 'vreemde eenden in de bijt', omdat de overige dorpen van Opsterland, op Jonkerslân na, qua naam wél primair Nederlandstalig zijn. Overigens staat op de plaatsnaamborden de spelling Oud Beets bovenaan. Dat moest eigenlijk andersom en is dus een 'zetfoutje' van de bordenmaker...

Oudere vermeldingen
Het huidige Ald Beets heette oorspronkelijk - toen Nieuw Beets er nog niet was - natuurlijk gewoon Beets. In 1315 wordt de plaats voor het eerst vermeld, als Beke. In 1480 vinden we Beetze en in de 16e eeuw Beets. In 1543 vinden we een complex grasland bij het dorp betiteld als Bexterwerren. De oude k gevolgd door een genitief s is daarin nog zichtbaar. Vanaf 1863 ontstaat de dochternederzetting Nieuw Beets (het huidige Nij Beets), dat aanvankelijk ook gewoon Beets heet en formeel blijft heten, ook als de PTT het in 1911 opgerichte postkantoor Nieuw Beets noemt (bijv. in de poststempels en op de aantekenstrookjes). Het oude Beets gaat dan geleidelijk Oud Beets heten.

Naamsverklaring
De naam gaat terug op het woord beek en toont de (Friese) taalontwikkeling van k naar ts.(1) Met deze 'beek' wordt gedoeld op het Ald Djip, Boorne of Koningsdiep, die zuidelijk langs het dorpsgebied stroomde.

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Ald Beets ligt W van Beetsterzwaag, rond beide zijden van afrit 28 van de A7, in de Polder Oud Beets.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 had Ald Beets, toen dus nog Beets geheten, 30 huizen met 187 inwoners. Halverwege de 19e eeuw is de plaats snel gegroeid. In 1870 had zij 570 inwoners (overigens wordt met die groei waarschijnlijk gedoeld op de pas sinds 1863 ontstane dochternederzetting Nieuw Beets, die in 1870 wellicht nog geen eigen naam had gekregen en nog als deel van (Oud) Beets werd beschouwd).

- Tegenwoordig omvat Ald Beets nog slechts een handvol panden plus de oude begraafplaats.

Terug naar boven

Geschiedenis

Beets wordt in de middeleeuwen al genoemd als de zetel van het dekenaat Borndego (= 'land rond de Boorne'). De kerk, die behoorde tot de 'moederkerk' en parochiekerk in Oldeboorn, was gewijd aan de heilige Gertrudis. De eind 19e eeuw bouwvallig geworden Gertrudakerk is in 1890 vervangen door de Adelskerk, genoemd naar de adellijke families van buurdorp Beetsterzwaag, die opdracht hadden gegeven tot de bouw van de nieuwe kerk. De dominee noemde in de eerste dienst echter al de onlogische plek van de kerk. Weliswaar historisch gezien logisch vanwege het oude dorp en de plek van de oude kerk, maar praktisch gezien onlogisch omdat het nabije Beetsterzwaag al een kerk had en de sinds 1863 ontstane, al snel groter dan het oude Beets geworden nederzetting Nieuw Beets, wel erg ver weg lag. De dominee vreesde terecht voor weinig 'aanloop' in zijn kerk. De kerk had aanvankelijk geen kachel waardoor ook de adel er alleen in de zomer haar gezicht liet zien, en de Nieuw Beetsters hadden geen zin om 5 km te lopen naar de kerk. De dominee bouwde daarom al in 1891 een eigen, aanvankelijk eenvoudig houten kerkje in Nieuw Beets, in 1908 vervangen door een stenen kerk.

De belangstelling voor de Adelskerk te (Ald) Beets nam daardoor verder af. In 1956 werd er de laatste eredienst gehouden, waarna de kerk in verval raakte. Het kerkorgel is overgebracht naar de Zuiderkerk in Drachten. Nadat in 1967 de toren al door blikseminslag was afgebrand (waarbij de twee loodzware klokken met veel geweld ter aarde stortten), is de bouwvallige kerk, die inmiddels een gevaar was geworden voor bezoekers, in 1984 afgebroken. De klokken zijn ondergebracht bij museum Opsterlân te Gorredijk. De laatste decennia was de kerk in gebruik als beeldhouwatelier.

(Ald) Beets, lange tijd een dorp van belang geweest en 'moederdorp' van de omliggende nieuwere nederzettingen Beetsterzwaag en Nij Beets, is eind jaren vijftig van de 20e eeuw reeds deels afgebroken en wreed in tweeën gescheurd door de aanleg van rijksweg 43, de latere, huidige A7 (rond afrit 28). Na ook nog de reeds genoemde afbraak van de kerk in 1984, resteert van het oude Beets nu nog slechts een kleine, tot 2014 anonieme* buurtschap met een handvol panden en de begraafplaats.
* Want kort na de afbraak van de kerk zijn ook nog de plaatsnaamborden verwijderd. In 2014 heeft het plaatsje dus eindelijk weer plaatsnaamborden gekregen, zoals hierboven beschreven bij Status.

- Nadere informatie over de geschiedenis van (Ald) Beets.

- Uitvoerige geschiedenis van de Adelskerk te (Ald) Beets.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Begraafplaats (bij de boerderij op Beetsterweg 32), met klokkenstoel uit 1988. Op de begraafplaats bevinden zich o.a. grafkelders van de adellijke families Van Lynden en Lycklama à Nijeholt, die in 1890 de Adelskerk van Beets hebben laten bouwen. - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Ald Beets.

Reactie toevoegen