Langstraat

Streek
Langstraat
Noord-Brabant

Langstraat

Terug naar boven

Status en ligging

- De Langstraat is een streek in het NW van de provincie Noord-Brabant.

- De Langstraat ligt tussen Geertruidenberg en 's-Hertogenbosch, langs de huidige A59, en omvat van west naar oost o.a. de kernen Raamsdonksveer, Raamsdonk, Dongen, 's Gravenmoer, Waspik, Sprang-Capelle, De Moer, Kaatsheuvel, Loon op Zand, Besoijen, Waalwijk, Baardwijk, Drunen, Elshout, Nieuwkuijk, Haarsteeg en Vlijmen. Dat is de geografische situatie.

- De grenzen van veel streken, zo ook van de Langstraat, zijn niet hard afgebakend en hangen tegenwoordig vaak mede af van bestuurlijke samenwerkingsverbanden, waardoor grenzen van regio's in de loop der tijd kunnen verschuiven. Uit allerlei uitingen in de media blijkt dat in bestuurlijk opzicht vandaag de dag tot de Langstraat alleen de gemeenten Heusden, Loon op Zand en Waalwijk worden gerekend.

Dit krantenartikel lijkt te suggereren dat daarnaast ook de gemeenten Woudrichem, Werkendam en Aalburg tot die streek zouden behoren. Maar wij merken in de media toch een algemene consensus dat die gemeenten gezamenlijk als streek Land van Heusden en Altena worden beschouwd. En zo is er een nieuws- en advertentieblad De Langstraat, welk werkgebied kernen omvat die nu juist níet (meer) tot de Langstraat worden gerekend, zijnde de kernen van de gemeente Geertruidenberg plus de Werkendamse kernen Hank en Dussen... (Geertruidenberg wordt tegenwoordig geprofileerd als deel van de Amerstreek en Hank en Dussen liggen in het Land van Heusden en Altena).

- Waalwijk wordt als de hoofdplaats van de Langstraat beschouwd.

Terug naar boven

Geschiedenis

Ontginning
De Langstraat was oorspronkelijk een dijk door een moerassig landschap tussen de Maas en de hoger gelegen Brabantse zandgronden. Deze dijk is in 1422 aangelegd door de graaf van Holland, tot wiens gezag dit gebied sinds het einde van de 13e eeuw behoorde. Ontginningen in dit gebied begonnen al in de 14e eeuw. Langs de dijk kwamen boeren wonen die het land ontgonnen in lange stroken die loodrecht op de dijk stonden, het zogenaamde slagenlandschap. Toponiemen als Zuidhollandse dijk verwijzen nog naar deze situatie. In 1533 is de weg over deze dijk bij Waalwijk en Besoyen reeds met keien verhard.

Centrum van leer- en schoenenindustrie
De Langstraat is eeuwenlang het belangrijkste leercentrum van Nederland geweest. Dat komt vooral doordat het gunstig is gelegen aan de rand van een bos, met voldoende water in de buurt, waardoor het heel geschikt was voor leerlooien. De huiden moesten namelijk worden bewerkt in een loogbad waar gemalen eikeboomschors aan was toegevoegd (eeklooistof). Daarna werden er vooral schoenen en portemonnees van gemaakt, wat grotendeels handwerk was. Door concurrentie van andere landen is sinds de jaren zestig het aantal schoenfabrieken geleidelijk en voortdurend gedaald. De looierijen en bedrijven in de toelevering zoals fournituren, garen, zolen en machines zijn hierin meegetrokken. Schoenfabriek Greve in Waalwijk is de enige overgebleven ambachtelijke schoenfabriek in de Langstraat. Ze is bekend om de handgemaakte maatschoenen en serieproductie. Tegenwoordig ligt de nadruk op de schoenenhandel. Waalwijk kent na de omschakeling van fabricage naar handel de grootste concentratie van schoenhandelsbedrijven in Europa.

Halvezolenlijn
De spoorlijn Lage Zwaluwe - 's-Hertogenbosch (aangelegd 1886-1890) heette officieel Langstraatspoorlijn, maar heet(te) in de volksmond de halve-zolen lijn, vanwege de vele schoenfabrieken aan het tracé. Schoenverkopers gingen met het halve-zolenlijntje naar 's-Hertogenbosch, en van daaruit verder het land in. In de bagage had men dan de schoenmodellen, die men aan de man probeerde te brengen. In deze lijn lag de 600 meter lange Moerputtenbrug, die sinds oktober 2006 dienst doet als voetgangersbrug door een  natuurgebied. Andere delen van de spoorlijn zijn in de vroege jaren tachtig van de 20e eeuw afgebroken en vervangen door een fietspad. De lange bruggen waren nodig om de Beerse Overlaat niet te hinderen als deze in werking was gesteld, wat tot 1942 nog voorkwam. (bron: Wikipedia) Site over de geschiedenis van de Langstraatspoorlijn. Het restauratieproject aan en rond de Halvezolenlijn heeft in 2013 de prestigieuze Europa Nostra Award gewonnen.

- Archeoloog Hans Koopmanschap presenteert in het boek Grensgebied tussen zand en veen (480 pag., 2015) de ontginnings- en bewoningsgeschiedenis van de Noord-Brabantse Langstraat en het aangrenzende zandgebied aan de hand van archeologische vondstdepots vol tot dusverre veelal onuitgewerkte opgravingen. Hij onthult voor het eerst de archeologische geschiedenis van de laatmiddeleeuwse veenontginningen en de openlegging van de aanpalende zandgronden. Koopmanschap baseert zijn studie op de volledige beschrijving van bijna 120 jaar archeologisch onderzoek, vanaf de ontdekking van de raadselachtige crypte onder de Sint-Gertrudiskerk in Geertruidenberg in 1894 tot en met recente commerciële vlakdekkende opgravingen. Hij analyseert met behulp van archeologische vondsten en sporen de ontwikkeling van het fysieke landschap, de rurale en stedelijke nederzettingen, de landbouw, nijverheid en handelsnetwerken, de politieke machtsverhoudingen en de kerkelijke en sociale gemeenschapsvorming. Hij doet dit zowel op het niveau van de afzonderlijke vindplaats als op een hoger landschappelijk niveau, wat resulteert in een boeiende landschapsbiografie vanuit archeologisch perspectief.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In de Oostelijke Langstraat (het gebied tussen Waalwijk en 's-Hertogenbosch) is het project Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat (GOL) in uitvoering. Het project draait om het verbeteren van de verkeersdoorstroming, het beter bereikbaar maken van woonkernen en bedrijventerreinen, het vergroten van de verkeersveiligheid en het verbinden van natuurgebieden. De veiligheid op de A59 wordt vergroot doordat onvolledige op- en afritten verdwijnen. Door de aanleg van parallelwegen verbetert de doorstroming van het verkeer van en naar de A59 en worden nieuwe woon- en werkgebieden bereikbaar. De GOL verhoogt ook de ecologische en recreatieve kwaliteit van het gebied. De maatregelen in GOL bieden bewoners ook meer bescherming tegen extreem hoog water. In de GOL werken 20 partijen samen om de projecten rond de A59 te realiseren. De provincie is de gebiedsregisseur, in samenwerking met de gemeenten Heusden, Waalwijk, 's-Hertogenbosch en het Waterschap Aa en Maas.Voor de actuele stand van zaken zie de site van het project Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat.

- De gemeenten Heusden, Loon op Zand en Waalwijk oriënteren zich op hun bestuurlijke toekomst: hoe kan deze het beste worden vormgegeven? In dat kader hebben hebben de hoogleraren Bestuurskunde van de Tilburg University Pieter Tops en Stavros Zouridis in 2014 het rapport 'Bestuurlijke toekomst Heusden, Loon op Zand en Waalwijk' opgesteld, waarbij zij inventariseren wat de mogelijkheden zijn voor de bestuurlijke toekomst van deze gemeenten en welke afwegingen daarbij een rol zouden kunnen of moeten spelen. Dat varieert van allerlei mogelijke samenwerkingsvormen tot bestuurlijke herindeling. De opstellers spreken zelf geen voorkeur uit, maar reiken relevante feiten en omstandigheden aan, op grond waarvan de gemeenten kun afwegingen kunnen maken en de discussie kunnen voeren.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De 80 van de Langstraat, in de volksmond 'De Tachtig' genoemd (2e weekend van september) is een zogenaamde Kennedymars, met een lengte van 80 km. De tocht dient binnen 20 uur, wandelend of marcherend, te worden afgelegd. Hardlopen is niet toegestaan, snelwandelen mag wel.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Natuurgebieden in de Langstraat van Staatsbosbeheer.

- De natuur in de Westelijke Langstraat heeft last van verdroging en een stikstofoverschot. Dit vormt een bedreiging voor veel kwetsbare dier- en plantensoorten. Het aanpassen van het waterpeil, verleggen van waterlopen en afgraven of uitmijnen van voormalige landbouwgrond zijn natuurherstelmaatregelen die de hoeveelheid stikstof in de natuur verminderen en verdroging tegengaan. De provincie Noord-Brabant is daarom in 2016 gestart met het aankopen van grond in de Westelijke Langstraat. Het gaat vooral om landbouwgronden tussen Waalwijk en Waspik die zijn aangewezen om deel te gaan uitmaken van het Natura 2000-gebied. Grondeigenaren in het gebied kunnen hun grond verkopen of ruilen, of zelf natuur realiseren. De werkgroep Westelijke Langstraat werkt ook aan verbetering van leefbaarheid, cultuurhistorie, recreatie en landbouwstructuur. De werkgroep doet dit samen met de bewoners, bedrijven, grondeigenaren en de belangenorganisaties.

Terug naar boven

Beeld

- Foto's van grenspalen aan de vroegere (d.w.z. tot 1814) grens Brabant - Holland.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over de Langstraat (online te bestellen).

Reactie toevoegen