Dongen

Plaats
Dorp en gemeente
Dongen
Hart van Brabant
Noord-Brabant

dongen kerkstraat 1902 [640x480].jpg

Dongen Kerkstraat 1902

Dongen Kerkstraat 1902

NB gemeente Dongen in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Dongen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Dongen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Dongen

Terug naar boven

Status

- Dongen is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Hart van Brabant.

- De gemeente Dongen is in 1997 vergroot met de gemeente 's Gravenmoer.

- Onder de gemeente Dongen vallen naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen 's Gravenmoer en Vaart en de buurtschappen Hoge Dijk / Groenstraat (deels), Klein Dongen en Laagstraat.

- Wapen van de gemeente Dongen.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Dongen.

- Onder het dorp Dongen vallen, ook voor de postadressen, de buurtschappen 'Hogedijk / Groenstraat' (deels) en Laagstraat. Voor de postadressen vallen het dorp Vaart en de buurtschap Klein Dongen onder het dorp Dongen.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1287 ten Donghene, 1324 Dongen.

Naamsverklaring
Naar de ligging aan de rivier de Donge. De plaatsnaam is afgeleid van de riviernaam (1269 Donga) door middel van een datief meervoud (met de locatieve functie 'gelegen aan'), die we ook aantreffen in Dommelen (bij de waternaam Dommel), Voeren (bij de waternaam Voer) etc. De betekenis van de waternaam Donge is onzeker, men denkt aan verband met donk/dong 'zandige opduiking'.(1)

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp het Peeënrijk.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Dongen grenst in het W aan Oosteind, in het NW aan Raamsdonk, in het N aan Waspik en Waspik-Boven, in het O aan Sprang-Capelle, Kaatsheuvel en De Moer, in het ZO aan Tilburg en in het Z aan Rijen, en ligt O van Oosterhout, ZO van Raamsdonksveer en Geertruidenberg, ZW van Waalwijk, W van Loon op Zand en NO van Breda. De gelijknamige hoofdplaats ligt ZW in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Dongen 574 huizen met 3.346 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 66/371 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Dongense Vaart 99/583, Klein Dongen 56/339, Lagenham 63/402, Hoogenham 69/414, Bergen 60/329, Eind 75/388, Haanse Hoef 11/61, Heuvel 36/229, Laagstraat 20/120 en Groenstraat 19/110. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 10.200 huizen met ca. 25.500 inwoners, het gelijknamige dorp heeft ca. 9.200 huizen met ca. 23.000 inwoners (dit is inclusief de aantallen voor het dorp Vaart en de buurtschap Klein Dongen).

Terug naar boven

Geschiedenis

In 1330 wordt Dongen een hoge heerlijkheid. De eerste heer is Willem van Duivenvoorde, die korte tijd later Kasteel Dongen laat bouwen. Na 1500 verliest het kasteel zijn bestuurlijke en militaire functie. In de 17e eeuw is het kasteel door brand verwoest.

In de 18e eeuw komen er leerlooierijen in Dongen. De leder- en hieruit voortkomende schoenenindustrie is eeuwenlang belangrijk voor de ontwikkeling en welvaart van het dorp (de schoenenindustrie wordt ook een belangrijke bedrijfstak in de nabijgelegen subregio Langstraat). Diverse namen van instanties in het dorp herinneren hier nog aan, zoals het Cambreurcollege. Vandaag de dag is er nog één leerlooierij in het dorp actief, en wel leerlooierij Ecco. Er zijn ook bedrijven die met deze industrie verwant zijn, ook al zou je dit op het eerste gezicht soms niet denken. Zo is lijmfabriek Trobas destijds ontstaan om restproducten van de looierij te verwerken.

Tijdens de Watersnoodramp van 1953 komt het water net niet in Dongen. Het lager gelegen noordwesten van het dorp (met name nabij de Kon. Wilhelminamolen) kan bij hevige regenval onder water komen te staan. Daarom zijn in de wijk West 2 (gelegen tussen Sluisweg en Lage Ham) enkele vijvers gemaakt om een tijdelijk overschot aan water op te kunnen vangen.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Dongen, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Heemkundekring De Heerlyckheit Dongen geeft o.a. het kwartaaltijdschrift De Wazerweijen uit. Onder de link vind je de inhoudsopgaven met alle verschenen artikelen van 1980 tot heden.

- Museum De Looierij is gevestigd in een 100 jaar oude leerlooierij. Toepassingen van elektriciteit vormen het hoofdbestandsdeel en geven een overzicht van de meest uiteenlopende elektrische apparaten vanaf 1850 tot 1960. De erfgoedcollectie omvat de geschiedenis van leven, wonen en werken in Dongen vanaf de prehistorie. In de leerlooierij wordt het proces van kuiplooien getoond. Verder heeft het museum een gevarieerd aanbod van wisselende tentoonstellingen.

- Verhalen over de geschiedenis van Dongen op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Nieuws over Dongen uit oude couranten.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De Structuurvisie Dongen 2020 beschrijft hoe de gemeente zich de komende jaren verder wil ontwikkelen.

- Het is de bedoeling dat er in 2019 een nieuwe N629 komt vanaf de afslag Oosterhout aan de A27 naar Dongen. Het nieuwe tracé begint vanaf de kruising N629 / Provincialeweg in Oosteind en loopt vanaf daar parallel aan het bestaande tracé tot vlak voor de Heikantsestraat. Dan buigt het af richting het Wilhelminakanaal, dicht langs het toekomstige bedrijventerrein Everdenberg-Oost. Het tracé loopt vervolgens parallel langs de noordkant van het Wilhelminakanaal richting Dongen.

Ten westen van Dongen komt een nieuw viaduct over het kanaal. Het tracé sluit vervolgens aan op de bestaande kruising tussen de Duiventorenbaan en de Steenstraat. Het nieuwe tracé zorgt voor een betere doorstroming op de N629 en bereikbaarheid van onder andere het nog aan te leggen bedrijventerrein Everdenberg-Oost. Het zorgt er ook voor dat de leefbaarheid voor veel mensen verbetert, omdat de overlast door geluid met name voor de inwoners van de wijk West I in Dongen vermindert en de luchtkwaliteit beter wordt.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Dongen heeft 51 rijksmonumenten (in de lijst staan ook enkele rijksmonumenten in Vaart en Klein Dongen).

- Dongen heeft 32 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde (PKN) Oude Kerk is deels een ruïne (dat betreft het schip). Kerk en schip zijn in 2011 en 2012 gerestaureerd. Het ruïne-gedeelte heeft tegenwoordig een publieke bestemming, waar evenementen plaats kunnen vinden. Zie verder de site van Stichting De Oude Kerk. De kerk maakt deel uit van de Protestantse Gemeente Dongen en Rijen. In het niet-ruïne-deel van de kerk worden op zondag nog gewoon kerkdiensten gehouden.

- De RK Laurentiuskerk uit 1920 maakt deel uit van de parochie Dongen en Klein Dongen-Vaart (de RK St.-Josephkerk uit 1907 is, ondanks acties tot behoud en herbestemming, in 2009 gesloopt).

- Molen Koningin Wilhelmina.

- Molen De Hoop.

- Mariakapellen.

- De voormalige watertoren uit 1923 wordt verbouwd en herbestemd tot kantoor met bedrijfswoning.

- Het gemeentehuis uit 1857 is sinds de jaren zeventig van de 20e eeuw diverse malen verbouwd en uitgebreid.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Straotparade (op de 2e zondag van het jaar) met tientallen blaaskapellen, die strijden om de titel Brabants Midwinterkampioen. De winnaar van de carnavalsverenigingen mag de Wijsneuzenwisseltrofee in ontvangst nemen.

- Carnaval.

- Op Carnavalsdinsdagavond wordt het centrum van Dongen verlicht door de Lampkesoptocht met duizenden lampjes op de wagens, kapellen en groepen, waardoor een sensationeel schouwspel van licht door de donkere straten van het Peeënrijk trekt. Deze optocht trekt vele bezoekers van heinde en verre. Om alvast in de stemming te komen voor een volgende keer, kun je hier de Lampkesoptocht 2014 bekijken.

- Jaarmarkt (op een zondag in april).

- Het Oranjeparkfestival vindt plaats in het sfeervolle park Vredeoord en op het aangrenzende Wilhelminaplein, op de dag voor Koningsdag en op Koningsdag zelf. Het gratis toegankelijke festival trekt jaarlijks ca. 15.000 bezoekers.

- Dwars door Dongen (atletiek, op een zaterdag in juni).

- Kermis (juli).

- Muziekfestival georganiseerd door Drumfanfare Beatrix (weekend in september).

- De Dongense Dorps Quiz (september) is er sinds 2015, en is in korte tijd uitgegroeid tot een klassieker. Ca. 150 teams met in totaal meer dan 2.000 deelnemers beantwoorden 150 vragen. Eind september wordt het evenement afgesloten met de prijsuitreiking en een spetterende feestavond.

- DongenIce (december) op het Wilhelminaplein is 450 m2 schaatsplezier en een roetsjbaan.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Wat is er de komende tijd te doen in Dongen?

- Blues Promotion Dongen organiseert door het jaar heen een 10-tal blues concerten in Blues Café De Gouden Leeuw.

- Stichting Donckhuys beheert drie culturele centra in de gemeente Dongen: de Cammeleur, 't Schouw en de Geubel. Op de plaats van de huidige Cammeleur komt overigens een nieuwe multifunctionele accommodatie (MFA). Daarmee krijgt het dorp een toekomstbestendig en modern cultureel dorpshart dat plaats biedt aan vele vormen van ontmoeting, participatie, educatie, ontspanning en vermaak. Behalve Stichting DonckHuys – dat de MFA gaat exploiteren – zullen ook Het Kunstpodium, bibliotheek Theek 5 en ContourdeTwern er gehuisvest worden. Door de samenvoeging van deze organisaties op één locatie ontstaat een levendig gebouw waar van ‘s morgens vroeg tot ‘s avonds laat activiteiten plaatsvinden.

- IJzertijdboerderij Dongen is een vrijwilligersorganisatie die de IJzertijd (ca. 800 tot 50 v.Chr.) tot leven wil brengen. Bezoekers kunnen zien en ondergaan hoe de mensen in de late prehistorie woonden, werkten en leefden. Geopend elke zaterdagmiddag van april t/m oktober. Op het terrein is dan een 'ijzertijdfamilie' bezig met het dagelijks leven, zoals het onderhoud van het erf, het koken op een vuurtje, het maken van huisraad, gereedschappen en kleding. De vrijwilligers nemen graag de tijd om u uit te leggen wat zij aan het doen zijn. De entree is slechts €3,00.

- Zwembad De Vennen.

- In 2014 is de ecologische verbindingszone 'De Donge om Dongen' gerealiseerd. De zone is 6 kilometer lang en 40 meter breed. Er groeien moeras- en waterplanten. De aangelegde poelen dienen als leefgebied voor onder andere amfibieën. Verder is ruim 1 hectare waterberging aangelegd waardoor wateroverlast vermindert. Er is een verbinding gemaakt van de Wildertse Arm met De Donge. Deze rivier vormt een belangrijke schakel in het stelsel tussen de Biesbosch en het Brabantse achterland. Naast versterking van de natuur vormt de verbindingszone een groene buffer om de bebouwde kom van het dorp.

Terug naar boven

Beeld

- Site met ca. 1.000 oude foto's en ansichtkaaren van Dongen en verhalen over de geschiedenis van het dorp.

- O.a. 7 films over Dongen anno 1960. - Film over het dorp in de jaren zeventig en tachtig (40 min.).

- Film Coöperatieve zuivelfabriek Dongen anno 1973.

- Oude foto's en ansichtkaarten van Dongen op Facebook.

- Fotoreportage van Dongen door Kees Wittenbols uit Breda. Zie onderaan de pagina ook deel 2, 3 en 4.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Dongen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Dongen.

- Nieuws: - Weekblad Dongen is via de link ook online te lezen (ook oudere nummers). - Nieuws van het Weekblad op Facebook. - Internetkrant Dongenhomespot.

- Belangenvereniging: - Wijkraad Oud-Dongen.

- Sport: - Voetbalvereniging Dongen. - Tennis Club Bas. - Handbalvereniging.

- Zorg: - Zorghoeve Zorgaccommodatie 't Zonneke.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Dongen NH en idem St. Joseph.

Terug naar boven

Bekende Dongenaren

- De kunstenaar Jan Willemen (1912-1985) is in Dongen een markant figuur geweest. Hij heeft geschilderd en getekend, maar verkreeg de grootste bekendheid met zijn monumentale werk: glas in lood ramen en opalines. Zijn ramen zijn op vele plaatsen in Nederland en ook in België te vinden.

- Pater kapucijn Klaas Blijlevens (Dongen, 1938) is o.a. auteur van 3 boeken over de in 1909 zalig verklaarde Jan van Ruusbroec (1293-1381), die geldt als een van de grootste mystici van de zuidelijke Nederlanden. Het betreft God, een liefdesverhaal (2008), Groeien in Gods liefde (2011) en God op bezoek (2013). - Klaas Blijlevens zet in deze video de kerngedachten van Ruusbroec op een rijtje en mensen die in een leesgroep of persoonlijk met de geschriften van Ruusbroec bezig zijn, vertellen wat hen daarin zo aanspreekt.

Reacties

(1)

De markante Dongenaar Ronald Blijlevens (1969) was een van de eerst geborenen van de wijk West 2. Hij is in 2000 naar Rijen vertrokken en in 2008 zelfs naar Heelsum (gemeente Renkum, buiten Brabant). Hij heeft een grandioze geest en is een grote persoonlijkheid...lol

Reactie toevoegen