Holten

Plaats
Dorp
Rijssen-Holten
TwenteSalland
Overijssel

gemeente_holten_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Holten anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Holten anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Holten

Terug naar boven

Status

- Holten is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Salland, gemeente Rijssen-Holten. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000.

- Wapen van de voormalige gemeente Holten.

- Holten behoort sinds 1995 bestuurlijk tot de regio Twente. Historisch en geografisch gezien is het echter Salland. Zo praat men Sallands dialect en ligt N van het dorp de Sallandse Heuvelrug.

- Het dorp en de voormalige gemeente Holten omvat verder nog de buurtschappen Beuseberg, Borkeld (deels), Dijkerhoek, Espelo, Helhuizen (deels) Holterbroek, Lichtenberg (deels), Look en Neerdorp. In totaal zijn dit 9 buurtschappen.

Terug naar boven

Naam

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Keunedarp, omdat de keun (varken) Holten groot heeft gemaakt.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Holten ligt O van het dorp Lettele, OZO van het dorp Diepenveen, ZO van de dorpen Okkenbroek, Nieuw-Heeten, Heeten, Mariënheem en Raalte, ZZO van de dorpen Haarle en Luttenberg, ZZW van het dorp Hellendoorn, ZW van het dorp Nijverdal, WZW van de stad Rijssen en het dorp Enter, NW van het dorp Markelo en de stad Goor, N van de stad Lochem, NNO van het dorp Laren, NO van het dorp Harfsen en ONO van de dorpen Bathmen, Colmschate, Schalkhaar en Epse en de stad Deventer.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Holten 447 huizen met 2.619 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 86/483 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Neerdorp 92/512, Dijkerhoek 52/328, Espelo 35/220, Beuzeberg 84/515, Look 64/368 en De Borkelt 34/193. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 3.600 huizen met ca. 9.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Holten, kun je terecht bij Oudheidkamer Hoolt'n.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Holten heeft 8 rijksmonumenten.

- Holten heeft 33 gemeentelijke monumenten.

- "Het kerkgebouw, in 1348 voor het eerst genoemd als kapel, heeft in de loop der tijden vanzelfsprekend heel wat veranderingen ondergaan. Tot midden 18e eeuw zijn hierover echter geen concrete gegevens voorhanden. Wel is bekend dat in 1620 het eerste uurwerk is geplaatst. En oude rekeningen en geschriften kunnen we concluderen dat de kerk in 1761 niet alleen is gerenoveerd, maar ook is vergroot. Een verwoestende brand in 1829 heeft een groot deel van het dorp Holten, waaronder het kerkgebouw, in de as gelegd. De welvaart was toen - na de Franse tijd - enorm teruggelopen, zodat het de grootste moeite kostte niet alleen de huizen, maar ook de kerk weer op te bouwen. Koning Willem I heeft toen de helpende hand geboden: de regering stelde ƒ 12.000,– beschikbaar voor de wederopbouw van de kerk. Ook de provincie Overijssel schonk een bijdrage van ƒ 2.450,–. Met nog wat leningen, de verhuur van zitplaatsen en een bijdrage van de marke (ƒ 1.500,-) kon de bouwsom van ƒ 16.450,- bij elkaar worden gesprokkeld.

In 1832 is de huidige Hervormde kerk van Holten (Kerkplein 1) in gebruik genomen. De klokken kwamen pas in 1840. De toren, sinds de Franse tijd eigendom van de burgerlijke gemeente, die tot dan toe een zadeldak had gehad, kreeg in 1870 een torenspits. In 1881 vond een restauratie van de gehele toren plaats. Ruim dertig jaar later (1913) is de kerk voorzien van een nieuw dak, een nieuw plafond en een grotere consistoriekamer. Bovendien kreeg het gehele interieur een oud-eiken kleur en kwamen er bijbelteksten langs de wanden. De totale kosten voor deze opknapbeurt bedroegen ƒ 2.075. De restauratie van het interieur in 1956 stond in het teken van de stijl van de jaren vijftig: sober en zakelijk, wars van franje en versiering. De muren zijn toen opnieuw gepleisterd, waardoor de bijbelteksten - helaas - zijn verdwenen. Ook kwam toen het liturgisch centrum met daarop het doopvont en de avondmaalstafel. De preekstoel is aan deze nieuwe stijl aangepast. Kosten: ƒ 75.000,-. In 1976 is een restauratie nodig, omdat de brandbeveiliging via de nooduitgangen niet meer aan de wettelijke eisen voldoet. Verder wordt het liturgisch centrum vergroot, zodat ook de opstelling van een koor mogelijk wordt. Op de plaats van de eerste banken komen 150 stoelen te staan.

Vanwege vermolmde en verrotte balkeinden in de dakconstructie wordt in 1991 een dakreparatie uitgevoerd. En in 1993 is de toren nog eens onderhanden genomen. De ruimte die tot na de Tweede Wereldoorlog als gevangenis dienst heeft gedaan, is daarbij intact gebleven en kan eventueel woden bezichtigd. De laatste, grote restauratie heeft plaatsgevonden in 1994. Hierbij is de houten vloer vervangen door een betonnen vloer. Wel is de ronde opstelling van de banken dezelfde gebleven. Evenals de oude zijn de nieuwe banken voorzien van een deurtje en ze zijn ook weer schuin oplopend geplaatst, zodat het oorspronkelijke karakter van de kerk niet is aangetast. Ook is toen een nieuwe verwarming aangelegd. Voordat de nieuwe vloer werd gestort, hebben amateurarcheologen de gelegenheid gehad een proefsleuf in de ondergrond te graven. Daarbij zijn de oudste fundamenten (van 1348) ontdekt. De totale verbouwingskosten bedroegen ruim vijf ton." (bron: Hervormde Gemeente Holten)

- Molen De Hegeman staat in buurtschap Dijkerhoek en wordt daarom aldaar beschreven.

- Gevelstenen in Holten.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Fienpreuvers.

- Keunefeesten (september). - Keunefeesten op Facebook.

- Diepe Hel Holterbergloop (op een zaterdag in oktober).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 1938 stichtte Piet Bos op de Holterberg het natuurhistorisch museum Piet Bos. In die dagen waren de diorama's al vermaard: de dieren die op de Holterberg leven werden in een natuurlijk biotoop geplaatst. Piet Bos was een geboren verteller, prepareerde zelf de dieren, en wist op een unieke wijze datgene wat hij buiten gezien had op de bezoekers over te brengen. Tegenwoordig heet het Natuurdiorama Holterberg, maar de doelstelling is hetzelfde gebleven: binnen laten zien wat er buiten gebeurt. Diorama's spreekt zowel ouderen als jongeren aan. Geluiden versterken de indruk dat men er helemaal 'bij' is. Zo brult het edelhert in een Veluws landschap, krijsen de meeuwen boven de zeehonden op een zandbank in de Waddenzee, en gakkeren de invallende ganzen in een IJssellandschap. Regelmatig worden demonstraties verzorgd, zoals het prepareren van een zoogdier of vogel. Ook het uit elkaar pluizen van uilenbraakballen roept veel vragen en reacties op.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Holten (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Zorg: - Zorgboerderij Het Nös.

Reacties

(1)

"In het stukje over Ligtenberg staat dat het 1e postcodeboek van 1978 de straatnaam Lichtenberg noemt. Deze straat heeft, voor zover mij, als oud-Holtenaar, bekend, nooit bestaan. Maar het is wel te verklaren.
Rond het midden van de jaren 70 is men in de voormalige gemeente Holten overgegaan naar een nieuw adresseringssysteem voor het buitengebied.
In de gemeente Holten hadden de wegen in het buitengebied tot dan geen officiële namen. De adressering was per buurtschap. Zo had je bijvoorbeeld als adres: Lichtenberg 1, Holten
Alle woningen in de buurtschap, aan elke straat binnen die buurtschap, hadden als "straatnaam" Lichtenberg.

Holten kende toen een indeling in:
1. Dorp (met straatnamen)
2. Beuzeberg (soms gespeld Beuseberg)
3. Look
3. Lichtenberg
4. Borkeld
5. Holterbroek
6. Dijkerhoek
7. Espelo
8. Neerdorp
9. Holterberg

Holterberg is -buiten de gemeente om- nooit als buurtschap erkend.
Holterbroek ook niet altijd.
Verder is er binnen Espelo nog de buurtschap Helhuizen. die wel op kaarten als buurtschap wordt vermeld, doch nooit als zodanig is erkend door de gemeente
Holten.
Op een kaart van de eerste buurtschapindeling van 1811 zien we dat er in de loop van de tijd grenswijzigingen zijn geweest en samenvoegingen.
De buurtschap Beuzeberg kreeg een stukje van Look erbij, namelijk het deel dat nu ten oosten van de Markeloseweg ligt, met onder meer de Lokerenk.
(Dit is mijn eigen geboortegrond, en ik weet ook uit oude brieven, dat die niet met Beuzeberg, maar met Look waren geadresseerd).
Verder zie je dat de Beuzeberg toen uit 3 buurtschappen bestond: de Langstraat, de Beuzeberg en de Agterhoek.
Op kaarten kan ik de Agterhoek niet meer terugvinden. Wel de Langstraat, in het zuiden van de buurtschap.
Verder zie je op dat kaartje dat Ligtenberg en Look toen één buurtschap vormden, onder de naam Look.
Holterberg werd niet erkend en was onbewoond gebied.

Midden jaren 70 is men dus overgegaan naar een normale straatnamen-adressering.
De voormalige buurtschap-adressering lijkt me dan ook de reden dat Lichtenberg als straat in het postcodeboek is terechtgekomen."

(aldus een oud-inwoner van Beuseberg / Look, die destijds als accountnaam DIA had)

Reactie toevoegen