's Gravenmoer

Plaats
Dorp
Dongen
Hart van Brabant
Noord-Brabant

s Gravenmoer plaatsnaambord[640x480].jpg

's Gravenmoer is de enige plaats in Nederland die met 's begint en zonder koppelteken wordt geschreven

's Gravenmoer is de enige plaats in Nederland die met 's begint en zonder koppelteken wordt geschreven

NB gemeente s Gravenmoer in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente 's Gravenmoer in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente 's Gravenmoer in ca. 1870, kaart J. Kuijper

's Gravenmoer

Terug naar boven

Status

- 's Gravenmoer is een dorp in de provincie Noord-Brabant,  in de regio Hart van Brabant, gemeente Dongen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

- Vanouds was er O van de dorpskern, aan de Vaartweg, sprake van een aparte buurtschap 's Gravenmoerse Vaart. Op oude kaarten wordt het De Vaart, later Vaart genoemd*. Na de Tweede Wereldoorlog verschijnt de plaatsnaam als 's Gravenmoerse Vaart. De weg tussen het dorp 's Gravenmoer en de buurtschap 's Gravenmoerse Vaart raakt na de Tweede Wereldoorlog geleidelijk bebouwd. Rond 1990 verdwijnt de plaatsnaam 's Gravenmoerse Vaart uit de atlassen (en verandert de naam van het Z buurdorp Dongense Vaart in Vaart). Tegenwoordig wordt dat niet meer als aparte plaats(naam) beschouwd, omdat de bebouwing, door het geleidelijk aaneengroeien met het dorp, tegenwoordig integraal onderdeel uitmaakt van de bebouwde kom van het dorp. Overigens is de plaatsnaam recentelijk (gezien de vorige zin ten onrechte) weer als plaatsnaam op Google Maps verschenen (als waternaam staat de naam er nog wel terecht, in blauw naast de waterloop. Als plaatsnaam staat het er onterecht).
* Niet te verwarren met het Z daarvan gelegen dorpje Vaart dat altijd al onder de gemeente Dongen viel.

- Wapen van de voormalige gemeente 's Gravenmoer.

Terug naar boven

Naam

Spelling
's Gravenmoer wordt, als enige van de Nederlandse plaatsen die met 's beginnen, zonder koppelteken geschreven. Dit is door de toenmalige gemeente bewust besloten, ergens na de Tweede Wereldoorlog. Men wilde uniformiteit aanbrengen in de verschillende schrijfwijzen en besloot de schrijfwijze te hanteren zoals weergegeven in de `Wet van den 16den April 1896, tot regeling der Personeele belasting`. Dit is taalkundig eigenlijk niet correct (maar gemeenten hebben nu eenmaal - wat ons betreft: helaas - het recht om zelf naamgevingen, incl. de spelling, te kiezen). Zie het artikel over ja of nee koppelteken in plaatsnamen met 's in het Taalunieversum.

Oudere vermeldingen
1326 Sgraven moer, 1353 sGravenmoer, 1383 tsGravenmoer, 1888 's Gravemoer, 1903 's Gravenmoer. Andere oudere schrijfwijzen zijn ´s-Schravenmoer, ´s-Graven Moer, ´s-Gravemoer, ´s-Gravenmoer.

Naamsverklaring
Betekent moer 'veengebied, wingebied van turf' van de graaf van Holland. In 1293 gaf graaf Floris V aan Steven van Waalwijk 'vijftien hoeven wilderten in den Groten Ham', in 1326 vermeld als 'viiftien hoeven venes legghende in Sgraven moer boven Ramesdonc bi den Hamme'.(1)
Het geografisch bijzondere aan 's Gravenmoer is dat het nog steeds in een veengebied ligt. De voormalige veenstreek in de omliggende plaatsen is namelijk in de 15e eeuw verschillende malen overstroomd, waardoor er een dikke kleilaag oveheen kwam te liggen. Dit dorp is dat echter bespaard gebleven.

Terug naar boven

Ligging

's Gravenmoer ligt O van Oosterhout, N van Dongen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente 's Gravenmoer 114 huizen en 875 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 57/420 (= huizen/inwoners) en buurtschap De Vaart 57/455 (= ´s Gravemoerse Vaart, die op dat moment qua aantal huizen dus precies even groot was als het moederdorp!). Tegenwoordig omvat het dorp ca. 900 huizen met ca. 2.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- "Heemkundekring Des Graven Moer is opgericht in 1989 en en heeft ca. 170 leden (gezinnen wel te verstaan!). Wij houden ons bezig met de geschiedenis van 's Gravenmoer in de breedst mogelijke zin van het woord. Zo doen wij onderzoek in archieven - momenteel vindt bijvoorbeeld een groot onderzoek naar de geschiedenis van 's Gravenmoerse panden en hun bewoners plaats -, organiseren we lezingen en excursies, geven jaarlijks een kalender uit en een- tot twee maal per jaar De Omroeper, ons tijdschrift. Bovendien verlenen we 'hand- en spandiensten' aan jubilerende verenigingen, scholen enz. Kortom, we zijn een enthousiaste vereniging en willen dit ook graag uitdragen."

- Geschiedenis van 's Gravenmoer.

- Gegevens over 's Gravenmoer in Regionaal Archief Tilburg.

- Verhalen over de geschiedenis van 's Gravenmoer op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- "De dorpskern van ’s Gravenmoer is een 30-km-zone, maar dat is niet altijd te merken omdat er vaak te hard wordt gereden. Daarnaast rijdt er ook veel landbouwverkeer, vrachtverkeer en fietsers. De inwoners hebben bij de gemeente aan de bel getrokken met de vraag om er iets aan te doen, want het levert vele onveilige situaties op. De insteek is om het zo in te richten dat de snelheid teruggedrongen wordt en er ruimte is voor iedere weggebruiker om veilig deel te nemen aan het verkeer. Van de maatregelen moet een stimulans uitgaan voor weggebruikers om zich als gast te gedragen." Aldus Bureau Kragten, dat samen met een klankbordgroep uit het dorp de komende jaren gaat werken aan een herinrichting van de hoofdwegen in het dorp. Het proces is eind 2018 gestart en beoogt medio 2028 gereed te komen. De Hoofdstraat komt als eerste aan de beurt (2020). Daarna zijn achtereenvolgens de Wielstraat (2021) en de Molendijk (2022) aan de beurt. De tweede fase omvat de Vaartweg, de Julianalaan, de Wilhelminalaan en de Waspikseweg.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- 's Gravenmoer heeft 15 rijksmonumenten.

- 's Gravenmoer heeft 29 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde (PKN) kerk (Kerkdijk 15) dateert uit de 15e eeuw en valt onder de Hervormde Gemeente 's Gravenmoer.

- Gereformeerde (PKN) kerk (Vaartweg 28) uit 1888.

- De voormalige Christelijke Gereformeerde Kerk (Waspikse weg 5) dateert uit 1898, is in 1973 aan de eredienst onttrokken en herbestemd tot woonhuis. De opvolger, kerkgebouw Eben Haëzer (Kerkebosdreef 2) dateert uit 1973 en valt onder de lokale Christelijke Gereformeerde Kerk.

- Videoreportage over de restauratie en verbouwing van de 17e-eeuwse boerderij van Cindy Verboven en Alex Wassink (KRO-NCRV-programma BinnensteBuiten, april 2018).

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Oranjevereniging ’s Gravenmoer is een van de oudste Oranjeverenigingen van Nederland. Waarschijnlijk behoren zij tot de oudste 7 oranjeverenigingen en bestaan zij al meer dan een eeuw. Helaas is dit gebaseerd op overlevering en kunnen zij dit (nog) niet officieel aantonen, daar in de Tweede Wereldoorlog de gehele administratie en het archief om veiligheidsredenen door het bestuur zijn verbrand. De vereniging organiseert jaarlijks de feestelijkheden rond Koningsdag en Bevrijdingsdag en de organisatie van de Dodenherdenking. Koningsdag is hier ook echt een feestdag voor het dorp. Voor zowel de kinderen als de volwassenen wordt elk jaar een afwisselend programma georganiseerd. Van bijvoorbeeld een traditionele aubade tot aan eigentijdse kinderspelen. Daarnaast is de vereniging de initiator van andere activiteiten die passend zijn bij bepaalde gebeurtenissen rond het Koninklijk Huis, zoals huwelijken, overlijdensgevallen en geboorten.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van 's Gravenmoer door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over 's Gravenmoer (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit 's Gravenmoer op Facebook.

- Inwoner David Kunst miste een middel dat verenigingen en inwoners onderling en met elkaar verbindt. Daarom heeft hij het initiatief genomen om dorpsblad Bint op te richten. Inmiddels is het blad operationeel, dankzij een enthousiaste redactie, medewerkers en sponsoren. Dankzij de sponsoren kan het blad gratis verschijnen. Enkele opmerkingen van onze kant: op de site lezen wij nergens wanneer het blad voor het eerst is verschenen, wat de frequentie ervan is, vermoedelijk wordt het huis aan huis verspreid maar ook dat lezen wij nergens expliciet, en nog een suggestie; voor mensen van buiten het dorp die in 's Gravenmoer geïnteresseerd zijn, zou het handig zijn als het blad ook online te lezen is (bijv. als pdf), zoals bij veel andere dorpskranten ook het geval is.

- Belangenorganisatie: - In 1996, een jaar voordat de gemeente is toegevoegd aan de gemeente Dongen, is Dorpsraad 's Gravenmoer opgericht. De Dorpsraad behartigt de belangen van de inwoners bij de gemeentelijke en provinciale overheden. Het doel van de Dorpsraad is het in stand houden en bevorderen van de leefbaarheid in het dorp. In dat kader geeft de Dorpsraad de gemeente gevraagd en ongevraagd advies met betrekking tot alle aangelegenheden die behoren tot het werkgebied van de Dorpsraad.

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Geubel in 's Gravenmoer is de thuishaven voor vele verenigingen. De Geubel biedt plaats voor zowel grote als kleine groepen, met zalen die variëren in capaciteit van 2 tot 250 personen. Je kunt de sfeervolle ruimtes met bijbehorende moderne faciliteiten ook huren voor o.a. workshops, lezingen, informatieavonden, exposities, voor zowel verenigingen als voor zakelijk gebruik.

- Onderwijs: - "De Springplank is een openbare basisschool, waar kinderen zich spelend en lerend ontwikkelen. Wij stimuleren alle kinderen tot een voor hen optimale prestatie. Wat mag je verwachten van OBS De Springplank? Dat aan het echte leren zoals taal, lezen en rekenen veel aandacht wordt besteed, maar dat ook creatieve activiteiten zoals muziek, handvaardigheid en natuur en milieu een belangrijke plaats innemen; dat vaardigheden als zelfstandig werken, samenwerken, omgaan met informatiebronnen (onder andere computer) veel aandacht krijgen; dat rekening wordt gehouden met de soms grote individuele verschillen tussen kinderen; dat kinderen leren en ervaren, dat zij opgroeien in een multiculturele samenleving. Het samen leren, samenwerken en zorgdragen voor elkaar staat dan ook centraal, waarbij iedereen de ruimte krijgt zichzelf te mogen zijn; modern en uitdagend onderwijs: wij gebruiken sinds schooljaar 2015-2016 tablets."

- "Bij De Wegwijzer heeft je kind een leuke schooltijd. Hoe we dat realiseren? We maken werk van de begeleiding van elk kind. Ons onderwijs is geënt op een protestants-christelijke levensovertuiging, en we besteden veel aandacht aan de sociaal-emotionele ontwikkeling van je kind, aan creativiteit en zelfredzaamheid. Als je kind met leerproblemen kampt, dan bieden we het extra hulp. Maar ook als je kind meerbegaafd blijkt te zijn, is het bij ons aan het juiste adres. Kortom, je vindt bij ons kwaliteitsonderwijs op maat. Elk kind is immers uniek."

- Zorg: - "De doelstelling van Zorghoeve Ora et Labora is gasten een prettige vorm van dagverzorging te bieden. We willen de gasten laten genieten van de mooie landelijke omgeving en hen betrekken bij de huiselijkheid die geboden wordt in groepsverband. ‘s Morgens beginnen we met een gezamenlijk kopje koffie of thee. Daarna kunnen de gasten verschillende activiteiten doen o.a. de dieren verzorgen, meehelpen in de moestuin, knutselen, spelletjes etc. Ook het meehelpen met de voorbereidingen van de warme maaltijd is een dagelijkse activiteit. Als gasten liever op een bankje willen zitten genieten of een wandeling willen maken in het natuurgebied dan kan dat ook. Het motto op de zorghoeve is dan ook: “niets moet, (bijna) alles mag.” Tussen de middag wordt er gezamenlijk een warme maaltijd genuttigd. De maaltijd wordt zoveel mogelijk bereid met groenten en/of kruiden uit de eigen moes- en kruidentuin. ’s Morgens geplukt, ’s middags op tafel!"

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van 's Gravenmoer (Dwarsdijk 2), met foto's van de grafzerken.

Reactie toevoegen