Haarsteeg

Plaats
Dorp
Heusden
Langstraat
Noord-Brabant

haarsteeg_carnaval_hek_van_de_dam_in_haorendam_kopie.jpg

Tijdens carnaval gaat het hek van d'n dam in Haarsteeg oftewel tijdens carnaval Haorendam.

Tijdens carnaval gaat het hek van d'n dam in Haarsteeg oftewel tijdens carnaval Haorendam.

Haarsteeg

Terug naar boven

Status

- Haarsteeg is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de subregio Langstraat, gemeente Heusden. T/m 30-4-1935 viel het dorp onder 4 gemeenten, en wel grotendeels onder de gemeente Hedikhuizen en deels onder de gemeenten Vlijmen, Nieuwkuijk en Herpt. Per 1-5-1935 komt het dorp geheel onder de gemeente Vlijmen te vallen*, en in 1997 gaat het met de gemeente Vlijmen over naar de gemeente Heusden.
* Met dien verstande dat een klein deel van het dorpsgebied, zijnde het NW deel van de Haarsteegse buurtschap De Hoeven, met de gemeente Herpt is meegegaan naar de gemeente Heusden.

- Onder het dorp Haarsteeg valt ook de buurtschap De Hoeven.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1840 (De) Haarsteeg.

Naamsverklaring
Samenstelling van haar 'zandige rug' en steeg ' smalle weg', in dijkgebieden ook 'op- of afrit aan een dijk'.(1)

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Haorendam.

Terug naar boven

Ligging

Haarsteeg ligt ZO van Heusden, N van Vlijmen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Haarsteeg 100 huizen met 617 inwoners, verdeeld in 60/375 (= huizen/inwoners) in de gemeente Hedikhuizen en 40/242 in de gemeente Vlijmen. Onder de gemeenten Nieuwkuijk en 'Herpt en Bern' worden de delen van het dorp die destijds onder die gemeenten vielen, niet apart vermeld. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 800 huizen met ruim 2.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In 1572 is er in de archieven voor het eerst sprake van de plaats Haarsteeg, in het kader van een kerkvisitatie: men vernoemt dan een kapel te Haersteghe, die ressorteert onder de parochie Hedikhuizen. Drie jaar later komt de naam ook voor in een Heusdense schepenacte. In 1610 kampt het dorp met een grote dijkdoorbraak, die tezamen met die van 1740 de enorme Haarsteegse Wiel doet ontstaan. Nog erger wordt het in 1795, als aan het Vergereind de dijk het op drie plaatsen tegelijk begeeft, maar men had daarvoor al gevreesd en daarom vallen er geen slachtoffers. Op 22 februari 1799 echter, slechts vier jaar later, doet zich de grootste ramp uit de Haarsteegse historie voor, als volkomen onverwacht een stuk van de dijkkruin wordt weggedrukt door een ontzaglijk grote ijsschots. Het binnenstromende water verrast mens en dier en in een grenzeloze ontreddering, waarvan nog een ooggetuigenverslag bewaard is gebleven, vinden velen de dood.

Rond 1700 heeft Haarsteeg een schuurkerk op de plaats waar nu de pastorie staat. In 1788 wordt door pastoor Jac. Grevers een kerkje annex pastoorswoning gebouwd, maar dit gaat ten onder in de overstroming van 1799. In 1800 wordt het herbouwd, maar kennelijk niet stevig genoeg, want al een paar maanden later wordt het door een storm verwoest. In 1801 wordt dit kerkje opnieuw opgebouwd en in 1826 krijgt het een meer 'kerks' uiterlijk, als het wordt voorzien van een leien dak. In 1846 wordt Haarsteeg een zelfstandige parochie. In 1873 wordt de huidige, door pastoor A. Ceelen gebouwde kerk in gebruik genomen.

Haarsteeg is een uitgesproken agrarische plaats. De enige industrieën die er van de grond komen zijn de mandenmakerij en de klompenmakerij. Verder is de scheepvaart voor verschillende Haarsteegse families gedurende lange tijd een kostwinnig geweest. De haven is tot 1904 in gebruik geweest en in 1917 gedempt.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De komende jaren wordt in Haarsteeg in fasen de nieuwe wijk Victoria gebouwd, die uiteindelijk ca. 160 woningen gaat omvatten.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Haarsteeg heeft 2 rijksmonumenten, zijnde de boerderijen aan de Haarsteegsestraat 43 en 76.

- Haarsteeg heeft 4 gemeentelijke monumenten, zijnde de kerk op Haarsteegsestraat 10, het klooster op nr. 11, de pastorie op nr. 12 en het woonhuis op nr. 20-22.

- De RK Sint Lambertuskerk (Haarsteegsestraat 10) dateert uit 1873 en is een driebeukige kruisbasiliek in eenvoudige neogotische vormen, met niet-uitspringend transept en veelhoekig gesloten koor. Rechts van het koor een uitbreiding (1950) onder leien tentdak. Biechtstoeluitbouwen met nissenversiering.

- Het voormalige klooster Sint Gertrudis (Haarsteegsestraat 11) dateert uit 1906 en is in 1998 verbouwd en herbestemd tot wooncomplex.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Creativiteitscentrum De Ark is een vereniging die al meer dan 30 jaar creatieve activiteiten voor de inwoners van Haarsteeg organiseert. Maak wat je mooi vindt en waar je zin in hebt, in een gezellige sfeer, onder deskundige leiding. Er zijn groepen voor tekenen, schilderen (olieverf, acryl of aquarel), potten bakken, keramische vormgeving, speksteen of hout bewerken en textiele werkvormen.

- Carnaval. - " 't organiseren van het carnavalsfeest op de Haorsteeg is ne serieuze en veul omvattende toak, die wij echter mee de nodige souplesse en blijdschap vervullen", aldus de in 1929 opgerichte Carnavalsvereniging Haorendam op haar site. - CV De Pleeboys. - Wat ze elders in het land meeatal 'tonpraten' of 'buutereednen' noemen, is in Haarsteeg de Haorendamse Kletsmaaiersavond (januari), die altijd goed is voor 2 uitverkochte avonden. - Foto's Kletsmaaiersavond 2018. - 's Maandags met carnaval presenteert Toon van Falier al jarenlang het succesvolle "Haorendam got Talent". Een playbackshow voor iedereen en op zéér hoog niveau (aldus de site van Dorpscafé De Steeg).

- Jeugdvakantieweek Haarsteeg  (augustus).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Natuurgebied de Haarsteegse Wiel (voorheen De Nieuwe Wiel) ligt NW van Haarsteeg. Het diepste punt is bijna 20 meter diep. Daarmee is het het diepste wiel in Nederland. Met een oppervlakte van 40 ha is het waarschijnlijk ook nog eens het grootste wiel van Nederland. Het wiel ontstaat in 1610, als door een ijsdam in de Maas het water wordt opgestuwd en de dijk het begeeft. Hierdoor is het zuidelijke bekken gevormd. Bij een tweede overstroming, in 1740, ontstaat het noordelijke bekken.

Door studie van het sediment in het wiel heeft men niet alleen de ouderdom ervan kunnen bepalen, maar zijn ook gebeurtenissen als vroegere en historisch bekende overstromingen teruggevonden. Daarnaast zijnn door door elementaire en isotopenanalyse ook vele veranderingen in menselijke activiteit waargenomen. Het is ongelofelijk wat men hieraan allemaal heeft kunnen zien. Voor nadere informatie zie de link.

Rond de jaren veertig van de 20e eeuw was Janus van Engelen gedurende een aantal jaren beheerder van het door hemzelf geschapen zwembad in de wiel. De oudere inwoners van Haarsteeg hebben daar nog goede herinneringen aan. Op HalloHeusden.nl heeft André van der Heijden hier een mooi artikel over geschreven, waaruit wij hier een klein stukje citeren: "Aan de zuidzijde was door Janus eigenhandig een badplaats gemaakt. Op slimme wijze had hij ’s winters vele kruiwagens witte grond op de ijsvlakte aangebracht. Toen deze ontdooide zakte het zand naar de bodem, waardoor de sliblaag bedekt werd met een goed begaanbare zandbodem. Daar waar ‘het diepe’ begon had hij een soort houten wandelpier gemaakt, die dreef op een ponton van uit de oorlog stammende lege granaatcontainers. Voorbij deze grens had hij een reusachtige schommel gemaakt, waarop hijzelf luid zingend op het hoogste punt aangekomen zich met een sierlijk duik in het water stortte. Dat stukje machogedrag maakte een diepe indruk op de bezoekers van de Wiel.

Op het strand had hij de nodige kleedhokjes gebouwd en wat speeltoestanden aangebracht. Een uitkijktoren bood de in smetteloos wit badmeesterpak gestoken Janus de mogelijkheid toezicht op het geheel te houden. Volgens de strenge eisen van de kerk mocht er niet gemengd gezwommen worden. In de beginjaren had Janus daar een oplossing voor bedacht: Tijdens de openingstijd mocht het eerste uur door de meisjes worden gezwommen en vervolgens door de jongens. Later bracht hij een scheidingswand aan waar meisjes en vrouwen aan het oog van de mannen en jongens werden onttrokken. Uiteraard leidde dit tot een overtreding van het negende van de Tien Geboden: "Gij zult geen onkuisheid begeren". In Haarsteegse Wieltaal vertaald: "Gij zult niet door de rieten omheining gluren". Vele jongensharten klopten sneller als ze er in slaagden een opening in de wand te vinden. Bij de gemeente Vlijmen vond men het maar niks dat iemand in Haarsteeg op eigen initiatief en met eigen middelen zijn dorpsgenoten van zo’n mooi zwembad had voorzien." Enfin, wat hier allemaal aan vooraf ging, en hoe het allemaal verder ging, kun je lezen onder de link.

- Natuurgebied Sompen en Zooislagen met de daarin gelegen eendenkooi, NO van Haarsteeg, wordt beheerd door Staatsbosbeheer en is niet openbaar toegankelijk. Wel is het gebied te bekijken vanaf de omliggende wegen (Vergereindseweg en Inlaagdijk).

Terug naar boven

Beeld

- Haarsteeg in Beeld is een site van Dick Buskermolen uit Drunen met heel veel foto's van evenementen en objecten uit het dorp in verleden en heden.

- Oude foto's en ansichtkaarten van Haarsteeg. - Nog een pagina met oude foto's en ansichtkaarten van het dorp.

- Fotoreportage van Haarsteeg door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Haarsteeg (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - De in 2017 opgerichte Stichting Hart voor Haarsteeg zet zich in voor de leefbaarheid in het dorp. De afgelopen jaren is het aantal voorzieningen in het dorp teruggelopen. Zo is de Rabobank weg, partycentrum De Hut en café-zaal De Harmonie zijn gestopt, Worstenbroodbakker Van Beurden is in 2017 vertrokken, een van de fietsenzaken is gestopt. Het is van belang voor de leefbaarheid in Haarsteeg dat er een locatie blijft waar verenigingen terecht kunnen, en waar de inwoners elkaar kunnen ontmoeten en grotere activiteiten kunnen houden, zoals Carnaval en Sinterklaas. Ouders met jonge kinderen treffen elkaar op en rond school. Als kinderen eenmaal naar de middelbare school gaan, is er weinig meer wat ze bindt. Daarom is een dorpshuis(functie) onontbeerlijk om de onderlinge banden te behouden.

Aan de andere kant zijn er voor een relatief klein dorp als Haarsteeg ook nog best veel voorzieningen en bedrijvigheid over: de basisschool met peuterspeelzaal, de voetbalvereniging, schuttersgilde, toneelvereniging, muziekgezelschappen, autobedrijven, een restaurant, een manege, thuisverkoop van bloemen, aardappelen, groente en fruit, kapsalons, een jeu-de-boulesbaan, de kerk, een autorijschool, speelterreintjes, een doe-het-zelfzaak. Naast aandacht voor het thema 'ontmoeten' zet Hart voor Haarsteeg zich verder in voor hoe het nóg beter kan in het dorp m.b.t. thema's als zorg, openbare ruimte, en verkeerssituaties. Een actueel onderwerp is het realiseren van een café-dorpshuis voor het hele dorp, waarvoor zie de volgende alinea.

- Dorpshuis: - Na het stoppen in 2017 van partycentrum De Hut en Café De Harmonie (dat 37 jaar is gerund door Jos en Wilma Schuurmans en reeds in 1750 was ingeschreven bij de KvK), is het van belang dat er in het dorp weer een punt komt dat als horeca en dorpshuis kan fungeren voor o.a. verenigingen en lokale evenementen, en als ontmoetingspunt voor de inwoners. Stichting Hart voor Haarsteeg heeft daarom in overleg met alle betrokken instanties en personen gewerkt aan een 'doorstart' van De Hut als café-dorpshuis. Op 12 november 2017 zijn de plannen in De Hut voor ca. 350 belangstellenden toegelicht. Inwoners kunnen voor 1.000 euro een obligatie kopen waarmee ze aandeelhouder worden in het nieuwe dorpshuis. De intentie is om hiermee 100.000 euro aan obligaties binnen te halen.

In januari 2018 zijn de overeenkomsten getekend, inhoudende dat de dorpsgemeenschap van Haarsteeg het pand vooralsnog huurt, met de intentie het later in 2018 te kopen. Het complex is omgedoopt tot Dorpscafé De Steeg. Met tientallen vrijwilligers uit het dorp, in alle mogelijke disciplines, is er in januari 2018 en nadien met man en macht gewerkt aan de herinrichting, om te zorgen dat het Carnaval 2018 reeds in De Steeg kon plaatsvinden, te beginnen met de Kletsmaaiersavond die reeds op 19 en 20 januari plaatsvond. En dat is prima gelukt! Zo te zien op hun Facebookpagina loopt De Steeg nu al als een tierelier en is het dus een groot succes. De bedoeling is dat in 2019 ook Buurthuis De Haarstek (waarvoor zie de volgende alinea) in De Steeg integreert.

- Buurthuis: - In Buurthuis De Haarstek vinden allerlei sociaal-culturele activiteiten plaats voor inwoners van de gemeente Heusden, en die van Haarsteeg in het bijzonder. Je bent er altijd welkom voor een drankje en een praatje. Er vinden wekelijks wisselende activiteiten plaats op het gebied van creativiteit, gezelligheid, bewegen en nog veel meer. Er is altijd wel wat te beleven. Buurthuis De Haarstek wordt sinds 2017 geheel gerund door een lokale stichting met vrijwilligers (voorheen was dat Stichting ContourdeTwern). De gemeente bouwt stapsgewijs de subsidie af, waardoor het buurthuis in toenemende mate zelf 'de broek moet ophouden'. Het bestuur heeft er vertrouwen in dat dat gaat lukken, door o.a. meer gebruikers aan te trekken (zoals de harmonie die er sinds 2017 weer oefent), verhoging van de consumptieprijzen, en verhuur van het dak t.b.v. zonnepanelen.

- Onderwijs en kinderopvang: - De Lambertusschool heeft ca. 250 leerlingen en is voortdurend in beweging. Ze gaan voor (sociale) duurzame vernieuwingen die uitdagend, bruisend en prikkelend zijn voor de leerlingen. Met ouders, leerlingen en buurt maken ze een school om trots op te zijn (wat zo te zien tevens een ezelbruggetje is naar hun kernbegrippen Teamgeest, Respect, Openheid, Talent en Structuur). - Peuterspeelzaal Haarsteeg. - Kindercentrum Dikkertje Dap biedt opvang aan kinderen van 0 t/m 4 jaar. - BSO 't Speelveld vangt kinderen op van 4 t/m einde basisschoolleeftijd buiten de schooltijden.

- Muziek: - "Bij Harmonie St. Cecilia kan jong en ouder zich uitleven in muziek. Van getalenteerd tot beginnend. Oerbrabantse gezelligheid verpakt in muziek", aldus de vereniging op haar site. Harmonie St. Cecilia is opgericht in 1843, en is als 'bejaarde' nog altijd vernieuwend, verrassend en bruisend! (aldus het opschrift op de taart t.g.v. het 170-jarig bestaan in 2013). Na enkele omzwervingen is Harmonie St. Cecilia sinds 2017 weer terug in het dorp. De vereniging heeft een nieuwe thuisbasis gevonden in Buurthuis De Haarstek. "Wij voelen ons hier helemaal op onze plek! In Haarsteeg zijn we bijna 175 jaar geleden begonnen. Het voelt als thuiskomen", aldus de muzikanten. "We zijn door hen benaderd omdat er nog ruimte was voor de harmonie. Er is ook voldoende opslagruimte voor onze spullen. In overleg met de vrijwilligers kan er van alles geregeld worden. Ook met onze wensen wordt heel goed rekening gehouden." De harmonie kan met haar 4 orkesten en diverse muzieklessen naar hartenlust repeteren in de Haarstek. En ze bezorgen er niemand overlast mee. Integendeel: "De biljarters spelen in de zaal naast ons en die vinden het harstikke gezellig dat we er bij gekomen zijn. Het gaat allemaal in heel goede harmonie." (bron: Hallo Heusden)

- SaxeBelle is een ca. 20-koppige vrouwenband uit Haarsteeg en omstreken. Bijzonder is dat de band alleen uit saxofonisten en slagwerkers bestaat. - Interview met Saxebelle in de Scherper (2008).

- Muziekske Blaostumop is eind 2006 opgericht. Ze zijn voortgekomen uit Muziekske ’t is wè. Ze hebben ca. ca. 17 leden, afkomstig uit de gehele gemeente Heusden. Ze spelen het gehele jaar door maar de nadruk ligt op Carnaval. Een ander jaarlijks hoogtepunt is de Bemmelse Dweildag. In 2009 hebben ze voor het eerst een groots muziekfestival georganiseerd: 'Muziek rond de ki-JOS-k', en dit was een groot succes. Sindsdien is dit een jaarlijks terugkerend evenement geworden. Ze repeteren om de week op vrijdagavond in de kapel in Haarsteeg.

- Sport: - Voetbalvereniging VV Haarsteeg telt ongeveer 1000 leden, waarvan ontzettend veel vrijwilligers (aldus hun site). De vereniging heeft een schitterend nieuw complex. Het is uitgerust met o.a. 2 kunstgrasvelden. Het vlaggenschip komt uit in de 2e Klasse F op zondag. De vereniging is opgericht in 1943 en heeft dus in 2018 haar 75-jarig bestaan gevierd. - Facebookpagina Dames 1. - Hengelsportvereniging Haarsteeg is met ongeveer 500 leden een van de grootste verenigingen van de gemeente Heusden. De vereniging werkt samen met de gemeente en het waterschap aan goed viswater voor vis en visser. - Biljartvereniging B.B.G. (Biljarten Brengt Genoegen).

- Overige verenigingen: - Schuttersgilde Sint Ambrosius. - Toneelverenging Ernst en Luim is in 1930 ontstaan uit de harmonie. De bloeiende toneelclub komt iedere dinsdagavond bij elkaar, om toneel te spelen: improviseren, scenes oefenen, spelen vanuit verschillende emoties; alle facetten komen aan bod.

- Zorg en welzijn: - De Haarsteegs Hoeve (Mommersteeg 66, Haarsteeg) van zorginstelling Leunzorg biedt begeleiding aan mensen die niet volledig zelfstandig kunnen wonen (vanaf 18 jaar). Zij hebben zorg nodig door psychische problemen, verslavingsproblematiek, een licht verstandelijke beperking, autisme of een vorm van dementie. Deze mensen hebben voor korte of langere tijd behoefte aan begeleiding op het gebied van wonen, werk, dagbesteding en/of vrije tijd. Het doel van de organisatie is om de cliënt te ondersteunen een zo zelfstandig mogelijk leven te leiden. Zij bieden zowel begeleid wonen in een groep, als ambulante begeleiding aan huis. In 2017 is de Haarsteegse Hoeve gestart met een heel bijzondere vorm van dagbesteding, namelijk een Zorgimkerij. Daar kun je terecht met een indicatie voor dagbesteding, of vanuit het UWV.

- Dagactiviteitencentrum D'n Steeg (Haarsteegsestraat 11, Haarsteeg) is een ontmoetingsplek voor mensen die op zoek zijn naar zinvolle, leuke, leerzame of gezellige bezigheden. Bedoeld voor mensen met een psychische beperking, die nog onder behandeling zijn bij een therapeut of psychiater (of dit hebben afgerond) en die graag deel willen nemen aan (culturele) activiteiten. Opfrissen van oude vaardigheden en leren van nieuwe dingen, zoals omgaan met geld, kleine huishoudelijke reparaties uitvoeren, kleding verstellen, handwerken, timmeren of koken. - Haarsteegsestraat 11 is tevens een beschermd wonen-locatie van zorginstelling Reinier van Arkel.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Haarsteeg, met foto's van de grafzerken.

Reacties

(2)

Onder "Muziek" staat alleen Saxebelle vermeld.
De plaatselijke harmonie St. Cecilia is opgericht in 1843, en bestaat nog steeds.
Uit deze vereniging is in 1930 de toneelvereniging Ernst en Luim ontstaan.
Het café "de Harmonie" is waarschijnlijk het oudste nog bestaande café in Nederland, ingeschreven in de KvK in 1750.
Voorts: Uit 2 dijkdoorbraken is "de Nieuwe Wiel" ontstaan, een beschermd natuurgebied met een oppervlakte van 40 Ha, en het diepste punt is 18 meter. Waarschijnlijk het grootste en diepste wiel van Nederland.

Dank voor uw aanvullingen! Dat zijn de puntjes op de i, waardoor ik deze pagina mooi heb kunnen 'afmaken'. Ik had het hele internet afgezocht naar o.a. Haarsteegse verenigingen, maar heb de harmonie dan kennelijk over het hoofd gezien. Ik heb na enig zoekwerk mooie aanvullende artikelen gevonden over de harmonie, over Buurthuis De Haarstek, dat ik ook had gemist, en waar sinds kort de harmonie weer zijn thuisbasis heeft, en over de Haarsteegse Wiel, met o.a. een mooi verhaal over de vroegere 'badmeester' Janus van Engelen.

Reactie toevoegen