Sprang-Capelle

Plaats
Dorp
Waalwijk
Hart van Brabant Langstraat
Noord-Brabant

sprang-capelle_capelle-nieuwevaart_station_stempel_kopie.jpg

De Capelse kern Nieuwe Vaart had een station aan de spoorlijn Lage Zwaluwe - 's-Hertogenbosch (opgeheven 1950). De spoorlijn is afgebroken, de wachterswoning staat er nog, restaurant 't Spoor ter plekke herinnert nog aan het vroegere station.

De Capelse kern Nieuwe Vaart had een station aan de spoorlijn Lage Zwaluwe - 's-Hertogenbosch (opgeheven 1950). De spoorlijn is afgebroken, de wachterswoning staat er nog, restaurant 't Spoor ter plekke herinnert nog aan het vroegere station.

sprang capelle molen 1963 [640x480].jpg

Sprang-Capelle molen 1963

Sprang-Capelle molen 1963

sprang-capelle_buurtvernieuwing_nieuwevaart.jpg

De komende jaren wordt in Nieuwe Vaart in het kader van buurtvernieuwing het Buurtplan Nieuwe Vaart gerealiseerd, met 230 nieuwbouwwoningen.

De komende jaren wordt in Nieuwe Vaart in het kader van buurtvernieuwing het Buurtplan Nieuwe Vaart gerealiseerd, met 230 nieuwbouwwoningen.

capelle_postkantoor_1915_kopie.jpg

Capelle, postkantoor, 1915

Capelle, postkantoor, 1915

sprang-capelle_ijsbaan_ijsclub_het_eendennest_eendenestweg.jpg

IJsclub Het Eendennest in Sprang-Capelle heeft een ijsbaan aan de Eendenestweg. Foutje van de straatnamencommissie; die naam hoort immers met 2 n'en te worden gespeld. Inmiddels is de gemeente daar ook achter en heeft ze het deels gecorrigeerd. (© Google)

IJsclub Het Eendennest in Sprang-Capelle heeft een ijsbaan aan de Eendenestweg. Foutje van de straatnamencommissie; die naam hoort immers met 2 n'en te worden gespeld. Inmiddels is de gemeente daar ook achter en heeft ze het deels gecorrigeerd. (© Google)

NB gemeente Sprang in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Sprang in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Sprang in ca. 1870 kaart J. Kuijper

NB gemeente Capelle in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Capelle in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Capelle in ca. 1870 kaart J. Kuijper

NB gemeente Vrijhoeven-Capelle in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Vrijhoeven-Capelle in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Vrijhoeven-Capelle in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Sprang-Capelle

(De cursieve alinea's zijn van onze lokale sponsoren)

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Sprang-Capelle.

- Bestel hier online je maaltijd en laat hem thuisbezorgen in omgeving Sprang-Capelle.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Sprang-Capelle (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Sprang-Capelle is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Hart van Brabant, in de subregio Langstraat, gemeente Waalwijk. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

- De gemeente Sprang-Capelle is in 1923 ontstaan uit samenvoeging van de gemeenten Sprang, Capelle en Vrijhoeve-Capelle.

- Wapen van de voormalige gemeente Sprang. - Wapen van de voormalige gemeente Capelle. - Wapen van de voormalige gemeente Vrijhoeve-Capelle. - Wapen van de voormalige gemeente Sprang-Capelle.

- Het huidige dorp Sprang-Capelle bestaat geografisch gezien (d.w.z. in de atlas of ter plekke e.e.a. bekijkend) eigenlijk nog altijd uit de - immers nog altijd los van elkaar gelegen - dorpen Sprang en Capelle, met binnen Capelle naast de gelijknamige oude dorpskern verder nog de kernen Nieuwe Vaart en Vrijhoeve. Al deze namen staan ook nog altijd als plaatsnamen in de actuele atlassen. Alleen beschouwt in de praktijk kennelijk niemand deze namen meer als plaatsnaam. Omdat wij nergens op het internet enige indicatie vinden die daarop duidt. Wij hebben de indruk dat men deze kernen vandaag de dag als wijken of dorpsdelen van het dorp Sprang-Capelle beschouwt. Daarom conformeren wij ons daar aan.

Wat daar ook op lijkt te duiden is dat tegenwoordig ook alleen nog sprake van officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden) genaamd Sprang-Capelle, zelfs zonder enige nadere aanduiding ter plekke - bijvoorbeeld middels witte onderborden - van de kernen Sprang, Capelle, Nieuwe Vaart en Vrijhoeve. Ook dat lijkt erop te wijzen dat die namen kennelijk niet meer 'leven'. Zie verder bij Naam > Naamgeving.

- Onder het dorp Sprang-Capelle vallen ook de buurtschappen Hogevaart, Labbegat, Oosteind en Sprangsevaart (deels).

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
- De gemeente Sprang-Capelle is ontstaan in 1923. De gelijknamige plaatsnaam ontstaat pas in 1970, blijkend uit opheffing in dat jaar van de poststempels Sprang, Capelle (= in dit geval, en in het poststempel vóór 1945 ook: Vrijhoeve-Capelle) en 's-Grevelduin-Capelle (= de oude dorpskern van Capelle) en de gelijktijdige introductie van een poststempel genaamd Sprang-Capelle, deels met de toevoegingen Van der Duinstraat (= Sprang, in 1988 opgevolgd door een kantoor in de Kerkstraat) en Schoolstraat (= Capelle, tot 1985).

Ook in 1978, bij de invoering van ons huidige postcodesysteem, heeft men (gemeente en/of PTT) ervoor gekozen om de hele gemeente als één - postale - woonplaats te beschouwen.

- Het dorp en de latere gemeente Capelle is ontstaan uit de ambachtsheerlijkheden Nederveen-Capelle, Zuidewijn-Capelle en 's-Grevelduin-Capelle. Aangezien 's-Grevelduin-Capelle de belangrijkste kern was, werd Capelle ook wel met die benaming aangeduid. Deze plaatsnaam is formeel pas in 1970 verdwenen, om definitief plaats te maken voor de plaatsnaam Sprang-Capelle als gezamenlijke aanduiding voor Sprang, Vrijhoeve en ('s-Grevelduin-)Capelle.

Oudere vermeldingen
Capelle: Kapelle, 's-Grevelduin-Capelle, 's Grevelduin Capel, 1573 Cappelle, begin 19e eeuw 's Grevelduin-Kapel, 1840 'Capelle of 's Grevelduincapel', 1881 's Grevelduin-Capelle, 1894 Grevelduin-Capelle.
Sprang: De Sprang, 1331 Spranc, 1342 Spranghe.
Vrijhoeve: Vrijhoeve Capelle, Vrijhoeve-Cappelle, Vrijhoevekapelle, Vrijhoeve-Kapelle, Vrijhoeven-Capelle, Vrijhoeven Capelle, Vrijhoeven-Capel, Vrijhoeven Cappel, Vrijhoeven-Cappel, Vrijhoeve-Kapel, 1639 Vrihoven, 1883 Vrijhoeven-Kapel, 1903 Vrijhoeve-Capelle.

Naamsverklaring
Capelle: betekent kapel 'klein godshuis'. Ontstaan uit het middeleeuws Latijnse capella, eigenlijk een verkleinwoord van capa 'mantel'. Daar de mantel van Sint Maarten door de Frankische vorsten als relikwie bijzonder werd vereerd, voerden zij dit heiligdom overal met zich mee. De plaats waar de mantel bewaard werd, heette kapel. Rond 800 komt de betekenis 'klein kerkgebouw voor familiegebruik' op.
Sprang: oorspronkelijk een waternaam, waarschijnlijk van dezelfde woordstam als springen en sprankel en mogelijk identiek met het Middelnederlandse spranke 'uitspruitsel, tak van een rivier'. Oerverwant is waarschijnlijk ook het Oudengelse spryng 'bron'. Oorspronkelijke betekenis ongeveer 'waterader'.
Vrijhoeve-Capelle: betekent 'het in de buurt van Capelle gelegen Vrijhoeve'. Vrijhoeve is een naam die betrekking heeft op bepaalde rechten die de bewoners vrijstelden van belasting.(1)

Terug naar boven

Ligging

Sprang-Capelle ligt W van Waalwijk, N van Kaatsheuvel, O van Waspik.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Capelle 295 huizen met 1.929 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 107/753 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Hoogevaart 35/225, Nieuwstraat (of Heistraat) 63/421, Nieuwe Vaart (of Nieuwvaart) 49/323, Willem van Gentsvaart 16/85 en Zandschel 25/122.

- In 1840 heeft de gemeente Sprang 214 huizen met 1.615 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 202/1.526 en de buurtschappen De Oudestraat 5/46 en De Vaart 7/43.

- In 1840 heeft de gemeente Vrijhoeve-Capelle 58 huizen met 444 inwoners, verdeeld in dorp Vrijhoeven-Capel (of Nieuwstraat) 48/381, Melkpad (of Zuid-Hollandsche Dijk) 3/18 en Labbegat 7/45.

- Tegenwoordig heeft het dorp Sprang-Capelle ca. 4.000 huizen met ca. 10.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De (aanloop naar de) samenvoeging van de onder Status genoemde 3 gemeenten had bij 2 van de 3 gemeenten nogal wat voeten in de aarde (zie de link). Sprang en Capelle stribbelden tegen; zij wilden liever zelfstandig blijven, omdat zij het financieel wel dachten te kunnen blijven redden, en wegens vermeende te verschillende identiteiten. De provincie had in 1919 alle gemeenten met minder dan 3.000 inwoners aangeschreven of zij wilden nadenken over herindeling met omliggende gemeenten, vooral wegens financiële redenen. Vrijhoeve-Capelle was voorstander, omdat zij het met haar slechts ca. 500 inwoners sowieso niet meer financieel kon bolwerken. Na de herindeling werd de plaats van het nieuwe gemeentehuis een issue. De 3 oude gemeentehuizen waren allemaal te klein, en de Provincie vond dat het nieuwe gemeentehuis centraal in de gemeente moest komen. Het gemeentehuis kwam uiteindelijk in Vrijhoeve te staan, en werd gebouwd in 1924.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de voormalige gemeente) Sprang-Capelle, kun je terecht bij:

- Heemkundevereniging Sprang-Capelle. Op de site van deze vereniging kun je o.a. een aantal artikelen uit oudere jaagangen van hun tijdschrift het Bruggeske online lezen.

- Pagina over de geschiedenis van de gemeente Sprang-Capelle en haar voorgangers.

- Verhalen over de geschiedenis van Capelle op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Geschiedenis van de gemeente 's-Grevelduin-Capelle op Archieven.nl.

- Verhalen over de geschiedenis van Sprang op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Verhalen over de geschiedenis van Vrijhoeve-Capelle op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Artikel over Sprang-Capelle in het Reformatorisch Dagblad, 27-2-2013.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het Raadhuisplein heeft in 2017 een grondige metamorfose ondergaan, om het dorpshart van Sprang-Capelle aantrekkelijk en levendig te houden. Een aantal panden is gesloopt. Daarvoor in de plaats is een nieuwe supermarkt gekomen, met daar bovenop huurappartementen. Verder zijn er 9 grondgebonden koopwoningen gebouwd. Het oude raadhuis is gekocht door de lokale firma Faro Timmerwerken, die het pand heeft gerenoveerd, waarbij de buitenkant nagenoeg niet is veranderd. Er zijn 4 appartementen in gerealiseerd met onderin een commerciële ruimte. Voor nadere informatie zie de pagina Raadhuisplein op de site van de gemeente Waalwijk.

- De komende jaren wordt in Nieuwe Vaart in het kader van buurtvernieuwing het Buurtplan Nieuwe Vaart gerealiseerd, met 230 nieuwbouwwoningen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Sprang-Capelle heeft 37 rijksmonumenten.

- De Hervormde (PKN) Grote Kerk (Kerkstraat) behoort tot de Hervormde Gemeente Sprang.

- Kerk van de Gereformeerde Gemeenten (Julianalaan 8).

- Molen Dye Sprancke.

- Gevelstenen in Sprang-Capelle.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Oranjevereniging Wilhelmina organiseert diverse evenementen rond Koningsdag.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Natuurgebied (Westelijke) Langstraat is de verzamelnaam voor de natuurgebieden Den Dulver, De Dullaart, De Hoven, De Dellen en het Labbegat, gelegen tussen Waalwijk en Waspik, op grondgebied van Sprang-Capelle, tussen de Winterdijk in het N en de voormalige spoorlijn in het Z. Den Dulver is een gebied met elzenbroekbossen en daaromheen een aantal schraallanden plus een eendenkooi. Dit gebied wordt gekenmerkt door een rijkdom aan planten, vogels en dieren, waaronder zeldzame zeggesoorten en een grote verscheidenheid aan vegetatietypen, waaronder trilvenen en blauwgrasland.

Het ca. 40 ha grote De Dullaart is tussen 1936 en 1939 ontgonnen in opdracht van verzekeringsmaatschappij De Utrecht. Het gebied heeft zich vanwege de enorme kwel echter nooit goed tot cultuurland kunnen ontwikkelen. Een geluk bij een ongeluk dus zou je kunnen zeggen, want daardoor kunnen wij nu genieten van dit natuurgebied met bijzondere plantensoorten zoals Rietorchis, Welriekende nachtorchis, Beenbreek en Spaanse ruiter. In het Labbegat vinden we nog een gedeelte van het oude 'slagenlandschap', dat een grote cultuurhistorische waarde heeft. Het zijn lange en vooral smalle percelen omzoomd met elzenheggen. De overige gebieden zoals De Hoven en De Dellen kenmerken zich door een open landschap met brede sloten waar we nog prachtige vegetaties kunnen zien. Middels een wandelroute kun je de gebieden goed bekijken. - Nog een beschrijving van natuurgebied Westelijke Langstraat.

De Westelijke Langstraat is een bijzonder en waardevol landschap met veel natuur en cultuurhistorie. Verdroging en vervuiling door stikstof tasten de natuur in dit gebied echter aan. De Provincie wil hier daarom de komende jaren nieuwe natuur ontwikkelen en de bestaande natuur te versterken. Hiervoor worden onder andere landbouwpercelen omgevormd naar natuur. Dit project beoogt medio 2020 gereed te komen. Voor nadere informatie zie de Concept Notitie reikwijdte en detailniveau voor het milieueffectrapport Westelijke Langstraat (2017) en het Stappenplan.

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kan er geschaatst worden op de ijsbaan van IJsclub Het Eendennest. Gelukkig is die club beter in Nederlands dan de gemeentelijke straatnamencommissie, want die hebben namelijk voor de straat waar de ijsbaan aan ligt, de naam Eendenestweg bedacht. Met één n dus. En dat lijkt ons niet goed. Inmiddels heeft de gemeente dat ook geconstateerd en staat het in de gemeentelijke adresbestanden nu wel goed. Maar in het postcodeboek is het nog niet aangepast, en vermoedelijk daarom ook nog niet op Google Maps (zie afbeelding). Wellicht komt het misverstand omdat de atlasmakers rond 1980 in een creatieve bui zomaar een n uit de naam hebben verwijderd (wat je hier kunt nakijken), en heeft de straatnamencommissie voor het bepalen van de naam in de atlas van na 1980 gekeken. Kortom: vertrouw nooit zomaar een spelling in een atlas, hebben wij zelf ook helaas al vele malen moeten constateren... Gezien de naam van de ijsclub, die naar het gebied waar het ligt is genoemd, en de vormgeving van het gebied, vermoeden wij dat hier vroeger een eendenkooi is geweest?

Terug naar boven

Links

- Buurthuis: - Buurthuis Vrijhoeve.

- Onderwijs: - Basisschool De Vrijhoeve. - Basisschool De Krullevaar.

- Muziek: - Fanfare en slagwerk-percussiegroep Sirena en sambaband Batucada Arenis. - Muziekvereniging Marijke.

- Sport: - De vroegere 3 dorpen hebben wel allemaal nog hun eigen voetbalvereniging, te weten NEO '25 (Sprang), SSC '55 (Vrijhoeve) en s.v. Capelle (Capelle). - Hengelsportvereniging HSV De Maasmond is opgericht in 1924 en heeft ca. 1000 leden. - Bridgeclub De Honneur.

- Zorg: - Met de regie over het leven nog stevig in eigen handen is het voor ouderen goed toeven in Woonzorgcentrum Elzenhoven in Sprang-Capelle. Het woonzorgcentrum biedt langdurig verblijf voor mensen met dementie en lichamelijke beperkingen bijvoorbeeld. Daarnaast zijn er 2 plaatsen voor kortdurend verblijf, waarvan mensen die bijvoorbeeld moeten herstellen van een operatie maximaal 6 weken gebruik kunnen maken. Verder is het mogelijk om een studio of appartement te huren of Schakelring Thuiszorg aan huis te laten komen.

- Genealogie: - Historische en genealogische bronnen van de gemeente Sprang-Capelle.

Reacties

(2)

Sprang-Capelle is een aardige plaats.

De groeten van Otto.

Inderdaad. Maar eigenlijk zijn het een helebóel aardige plaatsen he. Hoe dat zit kan men hierboven lezen.

Reactie toevoegen