Sprang-Capelle

Plaats
Dorp
Waalwijk
Hart van Brabant Langstraat
Noord-Brabant

sprang-capelle_capelle-nieuwevaart_station_stempel_kopie.jpg

De Capelse kern Nieuwe Vaart had een station aan de spoorlijn Lage Zwaluwe - 's-Hertogenbosch (opgeheven 1950). De spoorlijn is afgebroken, de wachterswoning staat er nog, restaurant 't Spoor ter plekke herinnert nog aan het vroegere station.

De Capelse kern Nieuwe Vaart had een station aan de spoorlijn Lage Zwaluwe - 's-Hertogenbosch (opgeheven 1950). De spoorlijn is afgebroken, de wachterswoning staat er nog, restaurant 't Spoor ter plekke herinnert nog aan het vroegere station.

sprang capelle molen 1963 [640x480].jpg

Sprang-Capelle molen 1963

Sprang-Capelle molen 1963

sprang-capelle_buurtvernieuwing_nieuwevaart.jpg

De komende jaren wordt in Nieuwe Vaart in het kader van buurtvernieuwing het Buurtplan Nieuwe Vaart gerealiseerd, met 230 nieuwbouwwoningen.

De komende jaren wordt in Nieuwe Vaart in het kader van buurtvernieuwing het Buurtplan Nieuwe Vaart gerealiseerd, met 230 nieuwbouwwoningen.

capelle_postkantoor_1915_kopie.jpg

Capelle, postkantoor, 1915

Capelle, postkantoor, 1915

NB gemeente Sprang in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Sprang in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Sprang in ca. 1870 kaart J. Kuijper

NB gemeente Capelle in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Capelle in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Capelle in ca. 1870 kaart J. Kuijper

NB gemeente Vrijhoeven-Capelle in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Vrijhoeven-Capelle in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Vrijhoeven-Capelle in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Sprang-Capelle

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Sprang-Capelle.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Sprang-Capelle.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Sprang-Capelle.

- Bestel hier online je maaltijd en laat hem thuisbezorgen in omgeving Sprang-Capelle.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Sprang-Capelle (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Sprang-Capelle is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Hart van Brabant, in de subregio Langstraat, gemeente Waalwijk. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

- De gemeente Sprang-Capelle is in 1923 ontstaan uit samenvoeging van de gemeenten Sprang, Capelle en Vrijhoeve-Capelle.

- Wapen van de voormalige gemeente Sprang. - Wapen van de voormalige gemeente Capelle. - Wapen van de voormalige gemeente Vrijhoeve-Capelle. - Wapen van de voormalige gemeente Sprang-Capelle.

- Het dorp Sprang-Capelle bestaat geografisch gezien eigenlijk nog altijd uit de - immers nog altijd los van elkaar gelegen - dorpen Sprang en Capelle, met binnen Capelle naast de gelijknamige oude dorpskern verder nog de kernen Nieuwe Vaart en Vrijhoeve. Al deze namen staan ook nog altijd als plaatsnamen in de actuele atlassen. Alleen beschouwt in de praktijk kennelijk niemand deze namen (Sprang, Capelle, Nieuwe Vaart en Vrijhoeve dus) meer als plaatsnaam. Omdat wij nergens op het internet enige indicatie vinden die daarop duidt. Daarom conformeren wij ons daar maar aan.

Ter plekke is tegenwoordig ook alleen nog sprake van officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden) Sprang-Capelle, helaas zonder nadere aanduiding - bijvoorbeeld middels witte onderborden - van de kernen Sprang, Capelle, Nieuwe Vaart en Vrijhoeve. Zie verder bij Naam > Naamgeving.

- Onder het dorp Sprang-Capelle vallen ook de buurtschappen Hogevaart, Labbegat, Oosteind en Sprangsevaart (deels).

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
- De gemeente Sprang-Capelle is ontstaan in 1923. De plaatsnaam Sprang-Capelle ontstaat pas in 1970, blijkend uit opheffing in dat jaar van de poststempels Sprang, Capelle (= in dit geval, en in het poststempel vóór 1945 ook: Vrijhoeve-Capelle) en 's-Grevelduin-Capelle (= de oude dorpskern van Capelle) en de gelijktijdige introductie van een poststempel genaamd Sprang-Capelle, deels met de toevoegingen Van der Duinstraat (= Sprang, in 1988 opgevolgd door een kantoor in de Kerkstraat) en Schoolstraat (= Capelle, tot 1985).

Ook in 1978, bij de invoering van ons huidige postcodesysteem, heeft men (gemeente en/of PTT) ervoor gekozen om de hele gemeente als één - postale - woonplaats te beschouwen.

- Het dorp en de latere gemeente Capelle is ontstaan uit de ambachtsheerlijkheden Nederveen-Capelle, Zuidewijn-Capelle en 's-Grevelduin-Capelle. Aangezien 's-Grevelduin-Capelle de belangrijkste kern was, werd Capelle ook wel met die benaming aangeduid. Deze plaatsnaam is formeel pas in 1970 verdwenen, om definitief plaats te maken voor de plaatsnaam Sprang-Capelle als gezamenlijke aanduiding voor Sprang, Vrijhoeve en ('s-Grevelduin-)Capelle.

Oudere vermeldingen
Capelle: Kapelle, 's-Grevelduin-Capelle, 's Grevelduin Capel, 1573 Cappelle, begin 19e eeuw 's Grevelduin-Kapel, 1840 'Capelle of 's Grevelduincapel', 1881 's Grevelduin-Capelle, 1894 Grevelduin-Capelle.
Sprang: De Sprang, 1331 Spranc, 1342 Spranghe.
Vrijhoeve: Vrijhoeve Capelle, Vrijhoeve-Cappelle, Vrijhoevekapelle, Vrijhoeve-Kapelle, Vrijhoeven-Capelle, Vrijhoeven Capelle, Vrijhoeven-Capel, Vrijhoeven Cappel, Vrijhoeven-Cappel, Vrijhoeve-Kapel, 1639 Vrihoven, 1883 Vrijhoeven-Kapel, 1903 Vrijhoeve-Capelle.

Naamsverklaring
Capelle: betekent kapel 'klein godshuis'. Ontstaan uit het middeleeuws Latijnse capella, eigenlijk een verkleinwoord van capa 'mantel'. Daar de mantel van Sint Maarten door de Frankische vorsten als relikwie bijzonder werd vereerd, voerden zij dit heiligdom overal met zich mee. De plaats waar de mantel bewaard werd, heette kapel. Rond 800 komt de betekenis 'klein kerkgebouw voor familiegebruik' op.
Sprang: oorspronkelijk een waternaam, waarschijnlijk van dezelfde woordstam als springen en sprankel en mogelijk identiek met het Middelnederlandse spranke 'uitspruitsel, tak van een rivier'. Oerverwant is waarschijnlijk ook het Oudengelse spryng 'bron'. Oorspronkelijke betekenis ongeveer 'waterader'.
Vrijhoeve-Capelle: betekent 'het in de buurt van Capelle gelegen Vrijhoeve'. Vrijhoeve is een naam die betrekking heeft op bepaalde rechten die de bewoners vrijstelden van belasting.(1)

Terug naar boven

Ligging

Sprang-Capelle ligt W van Waalwijk, N van Kaatsheuvel, O van Waspik.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Capelle 295 huizen met 1.929 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 107/753 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Hoogevaart 35/225, Nieuwstraat (of Heistraat) 63/421, Nieuwe Vaart (of Nieuwvaart) 49/323, Willem van Gentsvaart 16/85 en Zandschel 25/122.

- In 1840 heeft de gemeente Sprang 214 huizen met 1.615 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 202/1.526 en de buurtschappen De Oudestraat 5/46 en De Vaart 7/43.

- In 1840 heeft de gemeente Vrijhoeve-Capelle 58 huizen met 444 inwoners, verdeeld in dorp Vrijhoeven-Capel (of Nieuwstraat) 48/381, Melkpad (of Zuid-Hollandsche Dijk) 3/18 en Labbegat 7/45.

- Tegenwoordig heeft Sprang-Capelle ca. 4.000 huizen met ca. 10.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De (aanloop naar de) samenvoeging van de onder Status genoemde 3 gemeenten had bij 2 van de 3 gemeenten nogal wat voeten in de aarde (zie de link). Sprang en Capelle stribbelden tegen; zij wilden liever zelfstandig blijven, omdat zij het financieel wel dachten te kunnen blijven redden, en wegens vermeende te verschillende identiteiten. De provincie had in 1919 alle gemeenten met minder dan 3.000 inwoners aangeschreven of zij wilden nadenken over herindeling met omliggende gemeenten, vooral wegens financiële redenen. Vrijhoeve-Capelle was voorstander, omdat zij het met haar slechts ca. 500 inwoners sowieso niet meer financieel kon bolwerken. Na de herindeling werd de plaats van het nieuwe gemeentehuis een issue. De 3 oude gemeentehuizen waren allemaal te klein, en de Provincie vond dat het nieuwe gemeentehuis centraal in de gemeente moest komen. Het gemeentehuis kwam uiteindelijk in Vrijhoeve te staan, en werd gebouwd in 1924.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de voormalige gemeente) Sprang-Capelle, kun je terecht bij:

- Heemkundevereniging Sprang-Capelle. Op de site van deze vereniging kunt u o.a. een aantal artikelen uit oudere jaagangen van hun tijdschrift het Bruggeske online lezen.

- Pagina over de geschiedenis van de gemeente Sprang-Capelle en haar voorgangers.

- Verhalen over de geschiedenis van Capelle op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Verhalen over de geschiedenis van Sprang op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Verhalen over de geschiedenis van Vrijhoeve-Capelle op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De komende jaren wordt in Nieuwe Vaart in het kader van buurtvernieuwing het Buurtplan Nieuwe Vaart gerealiseerd, met 230 nieuwbouwwoningen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Sprang-Capelle heeft 37 rijksmonumenten.

- Molen Dye Sprancke.

- Kasteel Zuidewijn staat in de buurtschap Hogevaart.

- Gevelstenen in Sprang-Capelle.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Natuurgebied Westelijke Langstraat is de verzamelnaam voor de natuurgebieden Den Dulver, De Dullaart, De Hoven, De Dellen en het Labbegat, gelegen tussen Waalwijk en Waspik, op grondgebied van Sprang-Capelle, tussen de Winterdijk in het N en de voormalige spoorlijn in het Z. Den Dulver is een gebied met elzenbroekbossen en daaromheen een aantal schraallanden plus een eendenkooi. Dit gebied wordt gekenmerkt door een rijkdom aan planten, vogels en dieren, waaronder zeldzame zeggesoorten en een grote verscheidenheid aan vegetatietypen, waaronder trilvenen en blauwgrasland.

Het ca. 40 ha grote De Dullaart is tussen 1936 en 1939 ontgonnen in opdracht van verzekeringsmaatschappij De Utrecht. Het gebied heeft zich vanwege de enorme kwel echter nooit goed tot cultuurland kunnen ontwikkelen. Een geluk bij een ongeluk dus zou je kunnen zeggen, want daardoor kunnen wij nu genieten van dit natuurgebied met bijzondere plantensoorten zoals Rietorchis, Welriekende nachtorchis, Beenbreek en Spaanse ruiter. In het Labbegat vinden we nog een gedeelte van het oude 'slagenlandschap', dat een grote cultuurhistorische waarde heeft. Het zijn lange en vooral smalle percelen omzoomd met elzenheggen. De overige gebieden zoals De Hoven en De Dellen kenmerken zich door een open landschap met brede sloten waar we nog prachtige vegetaties kunnen zien. Middels een wandelroute kun je de gebieden goed bekijken. - Nog een beschrijving van natuurgebied Westelijke Langstraat.

Terug naar boven

Links

- Zoals hierboven beschreven zijn de namen Sprang, Capelle en Vrijhoeve als plaatsnaam dus verdwenen. De namen leven nog wel voort als wijken van het dorp Sprang-Capelle, en in benamingen van instanties ter plekke, bijv. basisschool De Vrijhoeve en Buurthuis Vrijhoeve.

Reactie toevoegen