Vijlen

Plaats
Dorp
Vaals
Heuvelland
Limburg

vijlen_1000_jaar_bier.jpg

Vijlen wordt in 1016 voor het eerst in de archieven vermeldt. De inwoners hebben in 2016 dan ook het 1000-jarig bestaan van hun dorp gevierd. Daar moest op gedronken worden!, o.a. met een speciaal jubileumbier 'Hèllige Hendrik'.

Vijlen wordt in 1016 voor het eerst in de archieven vermeldt. De inwoners hebben in 2016 dan ook het 1000-jarig bestaan van hun dorp gevierd. Daar moest op gedronken worden!, o.a. met een speciaal jubileumbier 'Hèllige Hendrik'.

vijlen groeten uit 1957 [640x480].jpg

Vijlen Groeten uit 1957

Vijlen Groeten uit 1957

Vijlen plaatsnaambord [640x480].JPG

Vijlen, bij de plaatsnaamborden in de gemeente Vaals wordt u er al op geattendeerd dat hier het Drielandenpunt ligt.

Vijlen, bij de plaatsnaamborden in de gemeente Vaals wordt u er al op geattendeerd dat hier het Drielandenpunt ligt.

DK_20111015_3934_Vakwerk_met_leem_boerenschuur_Vijlen.jpg

Vijlen, boerenschuur van vakwerk en leem

Vijlen, boerenschuur van vakwerk en leem

DK_20111015_3945_Veldweg_door_akkers_richting_Vijlenerbos.jpg

Vijlen, veldweg tussen akkers richting Vijlenerbos

Vijlen, veldweg tussen akkers richting Vijlenerbos

Vijlen

Terug naar boven

Status

- Vijlen is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Vaals.

- Onder het dorp Vijlen vallen ook de buurtschappen Camerig, Cottessen, Harles, Mamelis (deels), Melleschet en Rott. Dit zijn 6 buurtschappen in totaal.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Ville.

Oudere vermeldingen
1016 Uillam*, 1041 kopie 13e eeuw Vilarus/Vilaris, 1179 Vile, 1224 / 1232 / 1243 / 1250 Vilen, 1320-1345 Vilen, 14e eeuw Vylen, 1356 Vilen, 1357 Wylen, 1358 / 1373 / 1415 Vilen, 1564 / 1665 Vylen, 1840 Vijlhen. De oudste vermelding van het dorp is dus in 1016, daarom heeft men in 2016 het 1000-jarig bestaan van Vijlen gevierd met vele evenementen en activiteiten. Een van de hoogtepunten was dat filmmaker Roel Willems de film 'Het Bergdorpje, de documentaire' heeft gemaakt, over o.a. de tradities en het toerisme in Vijlen, de 'autochtonen' en de 'import'. Voor verdere details zie de link. De film is in februari 2017 in première gegaan en is in de rest van 2017 wereldwijd op vele filmfestivals te zien geweest.
* In een officieel stuk uit 1016 wordt gesproken over Uillam. Aangezien echter in die tijd de U en de V beide voor dezelfde klankaanduiding werden gebruikt, wordt hier Villam bedoeld.

Naamsverklaring
De naam stamt van het Latijnse vîlla ‘boerderij, landgoed’, of villare ‘bij een landgoed of herenhoeve behorend’. De -n- kan als plaatsaanduidend suffix worden opgevat. De huidige spelling is een onjuiste vertaling in het Nederlands.(1 en 3062)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Vijlen ligt NW van de dorpen Vaals en Holset. De oude dorpskern (Vijlenerstraat en Groenenweg) bevindt zich in het dal van de Lomberg of Mechelderbeek, tezamen met de Munnixhof. Verdere oude bebouwing ligt op ‘Vijlenberg’ (192,5 m). Ten oosten daarvan is een nieuwbouwwijk ontstaan. Het dorp ligt verder WNW van het dorp Lemiers, ZW van de plaats Orsbach in Duitsland en het dorp Bocholtz, ZZW van het dorp Simpelveld, ZZO van het dorp Nijswiller, ZO van de dorpen Eys, Wahlwiller, Partij, Wittem en Gulpen, OZO van het dorp Mechelen en NO van het dorp Epen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Vijlen 138 huizen met 519 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 600 huizen met ca. 1.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In de Romeinse tijd bevond zich een villa aan de Kelderweg, die vandaag de dag nog niet is uitgegraven. Mogelijk duidt ook de naam Ter Moeren (= ter muur / ten muuren), die in de 14e eeuw in de vorm van ‘van der Muren / de Muro’ als Vijlense familienaam werd gebruikt, op vroegere Romeinse gebouwen. Deze naam draagt het huizencomplex Vijlenstraat 39-45, waartoe ook een ander zich op de plaats van de huidige nrs. 47-49 bevindend ouder huis behoorde. De oorsprong van Vijlen is dus vermoedelijk Romeins.

In 1016 schonk koning Hendrik de Tweede onder andere de hoeve Vijlen, die hij van graaf Liuzo had verworven, aan het klooster (Aken-)Burtscheid, bij wie de genoemde hoeve, de huidige Munnikshof, met toebehorende andere hoeven tot de secularisatie verbleef.

Volgens een lijst met de vroegste inschrijvingen van ca. 1320 werden onder ‘Vylen’ 20 bezittingen genoemd, waarvan 14 eigenaren cijnsen en/of pachten aan de heerlijkheid Einrade (nu: hoeve Einrade, Holset 51-61) moesten afleveren. Hier waren ook bezittingen in Mamelis, Melleschet en Rott bij inbegrepen.

Omstreeks 1320-1345 bezat de abdij Burtscheid in en rond het dorp 13 grotere percelen weilanden. In 1384 werd hier de schildknaap ‘Symon de Muro’ als getuige ondervraagd. Blijkbaar bevond zich toen in Termoeren (zie boven) een adellijk ‘huis’. In de heerlijkheid Vijlen was een schepenbank gevestigd, die in de hoeve Panhuis (= de brouwerij) zitting hield. Onder het Staatse bewind werd de schepenbank bij de driebank Holset-Vaals-Vijlen met zetel in Holset gevoegd.

De oorspronkelijke heerlijkheid bestond uit 7 ‘rotten’, te weten Vijlen, Berg, Camerig, Cottessen, Mamelis, Melleschet en Rott. De parochie omvatte toen ook de zelfstandige plaatsen Harles en Lemiers, dat in 1937 een zelfstandige parochie werd. De pastoor van Vijlen werd door de abdis van (Aken-)Burtscheid benoemd. Het oorspronkelijke dorp of rot was de Vijlenerstraat. De huidige kern van het dorp is de rot Berg, ‘Op de Berg’.

- "De Noabere va Viele is de geschied- en heemkundekring va Viele en ömgaeving. Ós doel is: 't verzamele en oetdrage va kennis övver de geschiedenis en heemkundige zaken i en öm Viele. Veër zunt continu op zeuk nao informatie zoe wie verhale, foto’s, documenten, voorwerpen enz. wèn ste gèt vör ós has dan vinge veër 't sjiek wèn ste ós dat lès wete. Óch vör vraoge kint d'r beij ós tereëd." Aldus de heemkundekring op haar site.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Sinds 2014 is er in het dorp de 'Pinpendel': een tuktuk waarmee inwoners en toeristen naar een buurdorp worden gebracht om te pinnen. In het dorp zijn namelijk geen pinautomaten meer, vandaar dat men deze oplossing heeft bedacht.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Vijlen heeft 13 rijksmonumenten.

- Op de plaats in Vijlen waar al sinds de 7e eeuw kerken staan, bouwt in 1860-1862 de in neogotische vormen werkende bouwmeester Carl Weber een nieuwe St. Martinuskerk (een ver teruggaande patroon). Het is een neogotische hallenkerk zonder dwarsschip, maar met een machtige toren. De bouwmeester inspireerde zich op de laatmiddeleeuwse Nederlandse kerkbouw, de zogenoemde Nederrijngotiek. Ronde pijlers en kruisgewelven zijn in het interieur karakteristieke elementen. Die gewelven zijn trouwens uitgevoerd in hout en stucwerk. Van het meubilair is ook veel nog uit deze nieuwbouwtijd - wat de samenhang vergroot.

Terwijl het prachtig op een heuvel staande kerkgebouw al in 1862 werd gewijd door mgr. Paredis, was zijn toren pas jaren later gereed. Deze 58 meter hoge westtoren met overhoekse steunberen en gekoppelde galmgaten werd namelijk pas voltooid in 1878. In de tweede helft van de 20e eeuw zijn zowel toren als kerk twee keer gerestaureerd. Gelukkig heeft men zich daarbij beperkt tot vooral op het behoud gerichte werkzaamheden. Twee van de ingrepen die verder gingen dan dit zijn de uitbreiding van het priesterkoor en de verplaatsing van het oksaal van de toren naar het schip. In 1992 betrof het nieuw stucwerk, herstel van de glas-in-loodramen, het aanbrengen van voorzetramen, verplaatsing van het oksaal, opknappen van het orgel en nieuwe leien voor het dak. In 2002 ging het om restauratie van de toren, opknappen van de torenhaan, aanbrengen van galmborden in de galmgaten en opknappen van het uurwerk. In 2003 zijn het interieur en het vochtprobleem (optrekkend grondwater) onder handen genomen.

De Martinuskerk in Vijlen wordt in sommige publicaties ten onrechte nog steeds als hoogstgelegen kerk van Nederland genoemd. Dit is echter niet juist. Deze kerk ligt op ca. 195,40 meter boven NAP (slechts weinig lager ligt overigens de kerk van Holset), maar drie kerken liggen nog hoger: de katholieke Sint Pauluskerk in Vaals ligt op ca. 208,53 meter, de kerk/kapel van Huls bij Simpelveld ligt op ca. 213,10 meter, en de dorpel aan de oostzijde van de Nederlands Hervormde kerk in Vaals ligt op maar liefst ca. 215,17 meter boven NAP en is daarmee dus de enige echte hoogstgelegen kerk van Nederland. Alle punten zijn overigens gemeten vanaf de dorpel van de hoofdingang. Genoemde metingen zijn reeds in 1980 verricht door ing. Werner Felder van de Rijks Geologische Dienst Heerlen. In de kerk zijn werken van Charles Eyck te bezichtigen.

De markante 58 meter hoge kerktoren van Vijlen was alleen in 2016, t.g.v. het 1000-jarig bestaan van het dorp, te beklimmen. Bovenaan de steile wenteltrap gekomen kon je genieten van het majestueuze uitzicht. Als een baken steekt de toren van de St. Martinuskerk boven het omringende Heuvelland uit. Vanuit de toren, gelegen op ruim 195 m hoogte, was vrijwel het hele Heuvelland te zien.

- De grote, diep onder de St. Martinuskerk in het dal gelegen Munninkshof (Vijlenstraat 51) is ook tegenwoordig nog het optische centrum van Vijlen.

- Mooie vakwerkboerderijen zijn hoeve Panhuis (Vijlenstraat 57) en verdere hoeven in de Vijlenstraat, de Groeneweg (westelijk en oostelijk gedeelte) en hoeve Hopschet (Vijlenberg 6).

- Fraaie serie foto’s van de ca. 70(!) wegkruisen in en rond Vijlen, gemaakt door Vijlenaar Paul Franssen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Evenementenkalender Vijlen.

- Wandelclub JoNe Vijlen organiseert jaarlijks 2 wandeltochten: de Winterwandeling (weekend in januari) en de Meiwandeling (weekend in mei). Bij beide wandelingen kun je kiezen uit afstanden van 6 tot 20 of 25 km. De goed gemarkeerde routes zijn uitgezet over verharde wegen, veldwegen, boswegen en voetpaden door bos en weilanden. Je loopt door het uitgestrekte Vijlenerbos en door idyllische buurtschapjes in de gemeenten Vaals en Gulpen-Wittem zoals Melleschet, Rott, Harles, Bommerig, Helle en Schweiberg. In elk jaargetijde is dit landschap een pareltje in het Heuvelland. Zo'n wandeling moet je een keer meegemaakt hebben, je waant je echt in bijv. Zwitserland qua landschap en (vakwerk)huizen.

- Het parcours van Bergrun Vijlen (op een zondag eind februari, in 2018 voor de 3e keer) is uitgezet door de Vijlense atleet Bert Vanwersch. Per team kunnen 3 personen meelopen. Het parcours is 10 km lang en de wissel is halverwege bij Camping Rozenhof op de Camerig, de langste klim van Nederland. Je kunt ook solo deelnemen en dan kun je kiezen uit 1 ronde van 10 km of 3 rondes en in totaal dus 30 km. Men kan deelnemen in de categorieën Heren team, Dames team, Gemengd team, Heren overall 10 km, Dames overall 10 km, Heren overall 30 km, Dames overall 30 km. Het parcours is overwegend onverhard. Halverwege is er een verzorgingspost met water, sportdrank, fruit en koek. Start en finish zijn bij Camping Rozenhof, waar ook parkeergelegenheid is en waar je ook kunt douchen. En last but not least is nog een 'faciliteit' het uitzicht onderweg, dat "onnavolgbaar" is, aldus de organisatie.

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Schnapsnaze. - Dansgroep Villa Dancers is opgericht in 1988. Zij trainen een heel jaar op een dans, die ze vervolgens tijdens een aantal optredens ten uitvoer brengen. Op de diverse carnavalszittingen in Vijlen maar ook in de regio staan zij garant voor een mooie en kwalitatief goede showdans. Dansen is een gezonde vrijetijdsbesteding en daarnaast zijn ze ook een vriendengroep die met veel enthousiasme en plezier een leuke hobby beoefenen.

- Harmonie St. Martinus organiseert door het jaar heen een aantal concerten: Voorjaarsconcert (op een maandag in maart), Zomerconcert (op een zaterdag in juni), Toeristenconcert (begin juli) en Koffieconcert (op een zondag in oktober).

- Kermissen:
Stroatkermis I Gen Stroat, op een zondag in mei.
Voorjaarskermis (op een zondag in juni).
Najaarskermis (op een zondag in september) op de parkeerplaats bij De Koel.

- Het regionaal bekende Koelmarktfeest (op de voorlaatste woensdag van juli) omvat onder meer een Braderie / Jaarmarkt met circa 120 kramen, een jeugdmarktkermis en diverse andere attracties. Locatie: De Koel. Nadere informatie op tel. 043-3064951. Op de woensdagen aansluitend aan het Koelmarktfeest volgen dan nog bij toerbeurt wisselend het Oud Vijlens Dorpsfeest (op het plein bij café Oud Vijlen) en het Vijlerhoffeest (bij hotel-café-restaurant Vijlerhof.

- Het Koelfeest (op een zondag begin september) omvat concerten door diverse harmonieën. Locatie: De Koel. Gratis toegang.

- St. Maartensoptocht (begin november). Lampionnenoptocht met St. Maarten te paard. Onder begeleiding van schutterij en harmonie. Na afloop vreugdevuur met chocolademelk en wafels.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Wandelroute Trage Tocht Vijlen (15 km) is een wandeling in het Zuid-Limburgse heuvellandschap, dus dat wordt klimmen en dalen. Vanuit het dorp loop je over veldwegen naar de buurtschap Hilleshagen. Je kruist de Mechelderbeek of Lombergbeek en koerst via buurtschap Elzet richting buurtschap Bommerig. Daar gaat de route langs de Geul verder naar het zuiden. Bij ijs- en fruitboerderij Wingbergen klim je via een prachtige holle weg weer omhoog naar buurtschap Camerig om daarna nog een keer het Geuldal in te duiken. Idyllischer kan het bijna niet en dat is te merken, want hier kom je altijd medewandelaars tegen. Na buurtschap Cottessen klim je weer omhoog naar het Vijlenerbos. Door het bos daal je af in de richting van de kerk van Vijlen. Het laatste deel van de route gaat door het Mechelderbeekdal langs een fraaie hoogstamboomgaard.

- Het Vijlenerbos is een langgerekt, 650 ha groot bosgebied dat zich uitstrekt over een lengte van ca. 8 km tussen Epen en het Drielandenpunt bij Vaals. Het bos grenst over een lengte van ca. 5 km aan België en over ca. 1 km aan Duitsland. Deelgebieden van het bos zijn meestal genoemd naar dorpen en buurtschappen in de omgeving. Van west naar oost zijn dat het Elzetterbos (bij de buurtschappen Elzet en Rott), het eigenlijke Vijlenerbos, het Kerperbos, het Holsetterbos (bij het dorpje Holset), het Malensbos (ten zuiden van de Epenerbaan), het Schimperbos (ten zuidwesten van buurtschap Wolfhaag) en de eveneens beboste Vaalserberg. De Vaalserberg sluit zowel op Belgisch als op Duits grondgebied aan bij vergelijkbare hellingbossen, zoals het Aachener Wald en het Preusbos. Tezamen worden deze bossen wel aangeduid als het Drielandenbos.

Ongeveer 200 ha van de hoogste delen van het bos tussen Vijlen, Epen en Vaals bestaan uit tamelijk vlakke plateaus, de rest bestaat uit hellingen. De tamelijk uitgestrekte hellingbossen worden gekenmerkt door forse hoogteverschillen van zo'n 100 meter. Het hoogste punt is met 323 meter het Drielandenpunt, het laagste ligt niet ver van de Geul op ca. 150 meter. In de lagere delen komen een aantal bronnetjes voor, waaruit in alle richtingen beekjes ontspringen, zoals de Cottesserbeek, de Berversbergbeek, de Klitserbeek, de Hermensbeek, de Lombergbeek, de Harleserbeek, de Hermansbeek en de Zieversbeek.

Het Vijlenerbos is een van de weinige bossen in Nederland met een uitgesproken microklimaat. Door de hoge ligging ligt de temperatuur er vaak iets lager dan elders, en hangt er vaak meer bewolking dan in de dalen, waardoor er meer regen, hagel en sneeuw valt. Daarmee lijkt het klimaat op dat van de vlakbijgelegen Ardennen.

- Grenzend aan de Vijlenerbossen, heeft Stichting ARK in 2014 grasland dat door boeren gebruikt werd, aangekocht en ingericht als natuurgebied. Het aangrenzende bos kan zo een natuurlijke bosrand ontwikkelen. In plaats van een harde scheiding tussen bos en grasland ontstaat er een brede, weelderig begroeide zone, waar allerlei bloeiende planten en struiken meer ruimte krijgen. Zulke natuurlijke bosranden zijn het ideale leefgebied voor allerlei zoogdieren, insecten, amfibieën, reptielen en vogels.

Terug naar boven

Beeld

- Videoreportage van L1: Vijlen vanuit de lucht.

- Film van Vaals en Vijlen anno 1967 (45 min.), ingesproken door Hubert Geerkens en Michael Gulpen.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Vijlen.

- Nieuws: - Actualiteiten m.b.t. Vijlen, volgens deze Facebookpagina het enige Bergdorpje van Nederland. - Weekblad Troef wordt tweewekelijks gratis huis-aan-huis bezorgd in o.a. Vijlen. Via de link is het blad ook online te lezen (ook oudere nummers).

- Onderwijs en kinderopvang: - Het pand van Basisschool Op de Top in Vijlen biedt ook onderdak aan Peuterspeelzaal Olleke Bolleke, die in 1978 op initiatief van een groep moeders is opgericht. De peuterspeelzaal kan voor opvoeder en kind een prettige aanvulling en afwisseling zijn. Het kind gaat uit spelen in een omgeving waar alles op de peuter is ingesteld. Een grote 'huiskamer' waar juffen een liedje zingen, waar leeftijdsgenootjes zijn om naar te kijken, om mee te spelen en misschien vriendjes te worden. Je kind komt in de peuterspeelzaal het best tot onbevangen spel als het een zekere zelfstandigheid en zelfvertrouwen heeft. Het doel van de peuterspeelzaal is het bevorderen van de ontwikkeling van jonge kinderen uit alle groepen van de bevolking, door hen onder leiding in groepsverband samen te brengen. In deze peuterspeelzaal ligt de nadruk op spelen. De kinderen worden niet 'klaargemaakt' voor de basisschool, maar het is hun streven de peuters te stimuleren onbelemmerd er naar toe te laten groeien.

- Muziek: - Harmonie St. Martinus Vijlen is opgericht in 1878 en heeft een rijke geschiedenis, die je onder deze link kunt lezen. - Gemengd Kerkelijk Zangkoor Sint Gregorius Vijlen is in 1880 als mannenkoor opgericht. Rond 1912 maakt het koor een moeilijke periode door omdat naast het kerkkoor een wereldlijk koor wordt opgericht. In 1918 worden beide koren samengevoegd, wat resulteert in een grote bloeiperiode. Ondanks alle inzet treedt later toch weer een tendens in van dalende ledenaantallen. In 1963 wordt daarom het 'drastische' besluit genomen om ook dames toe te laten, en sindsdien is het dus een gemengd koor. Het koor heeft de laatste jaren een forse ontwikkeling doorgemaakt. Vele concerten, zoals kerstconcerten, passieconcerten en wereldlijke concerten binnen en buiten het dorp werden en worden gegeven. Binnen het repertoire wordt naar de juiste balans tussen respect voor traditie en vernieuwing gezocht. Thema’s zoals onder meer Allerzielen en Carnaval krijgen de aandacht. Het kerkelijke aspect speelt bij het koor nog altijd een grote rol, maar er wordt ook regelmatig gewerkt aan een wereldlijk repertoire en er wordt ook invulling gegeven aan hedendaagse trends in de muziek. Het koort heeft ca. 35 leden. Nieuwe leden zijn van harte welkom.

- Sport: - Voetbalvereniging RKVV Vijlen is opgericht in 1935. - Tafeltennisvereniging Vijlen '72.

- Overige verenigingen: - Schutterij Sint Joseph.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Vijlen.

De informatie over dit dorp en zijn buurtschappen is gedeeltelijk samengesteld en gedeeltelijk geredigeerd door en © Heemkundekring Sankt Tolbert en de heer J.H.G. Mordant.

Reacties

(2)

Hallo,
Ik zou graag weten of de toren nog steeds op zondag te beklimmen is, ook in 2016.
Groeten en dank.
Myriam

We hebben een persbericht gevonden waarin staat dat de toren júist en alléén in 2016 te beklimmen is. Daarvoor was dat kennelijk niet het geval, en daarna kennelijk ook niet meer. Dus van nu t/m 4 december kan men deze kans nog grijpen. Voor de details zie hierboven, kopje Landschap, natuur en recreatie.

Reactie toevoegen