Lemiers

Plaats
Dorp
Vaals
Heuvelland
Limburg

lemiers_collage.jpg

Lemiers, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Lemiers, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

lemiers oud lemiers [640x480].jpg

Lemiers: Oud Lemiers

Lemiers: Oud Lemiers

DK_20111015_3971_Kasteeboerderij_kasteell_Lemiers_of_kasteel_Gen_Hoes.jpg

Lemiers, kasteelboerderij bij kasteel Gen Hoes

Lemiers, kasteelboerderij bij kasteel Gen Hoes

DK_20111015_3957_Lemiers_panden_langs_de_provinciale_weg_N278.jpg

Lemiers, bebouwing langs de provinciale weg

Lemiers, bebouwing langs de provinciale weg

Lemiers

Terug naar boven

Status

- Lemiers is een dorp grotendeels in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Vaals en deels in Duitsland.

- Onder het dorp Lemiers valt ook de buurtschap Mamelis en voor de postadressen valt ook het dorpje Holset er onder.

- Het dorp bestaat uit drie delen:
1) de oude dorpskern ten zuiden van de grensbeek met kasteel en Catharinakapel, het zogenoemde Oud Lemiers op Vaalser, dus Nederlands grondgebied, met huizen aan de Deusweg, Engerweg en de huizen Rijksweg 110 t/m 110A en 120 t/m 124;
2) het ‘nieuwe’ Lemiers, dat wil zeggen de huizen die vanaf ca. 1825 aan de toen nieuwe Rijksweg en ten zuiden daarvan werden gebouwd;
3) het Duitse, dus Akense gedeelte ten noorden van de beek met voormalige grote en ook oude boerderijen (bijvoorbeeld Senserbachweg 218 en 219) en de voormalige oliemolen van het kasteel (Lemierser Berg 92). Het Duitse en het Nederlandse gedeelte zijn door een bruggetje over de grensbeek met elkaar verbonden.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Lemieësj.

Oudere vermeldingen
Ca. 1055-1064 / 1202 / 1208 / 1219 / 1252 / 1269 Lumirs, 1252 / 1259 Lummirs, 1261 / voor 1274 Lumiers, 1320 / 1323 / 1320-1345 Lumeirs, ca. 1320-1396 Lomers, 1322 Lomirs, 1325 Lomeyrs, 1375 Lymier.

Naamsverklaring
- Men hoeft niet aan de archaïsche waternaam Lumara te denken om de plaatsnaam te kunnen verklaren. Het kan ontstaan zijn uit Limarias* bij het Latijnse limus ‘slijk’ met als betekenis ‘slijkige plaats’. Het dorp ligt aan de Selzerbeek. (1)
* Gereconstrueerde vorm.

- De omgeving was blijkbaar nat, modderig, omdat hier 5 vijf beken in de Selzerbeek / Sinselbeek / Senserbach uitmonden: vanuit het zuiden de Zievers-, Klaasvelder-, Hermans- en Harleserbeek, vanuit het noorden de Orsbacher Pütz. In de vroege middeleeuwen kruiste de weg Maastricht-Aken mogelijk bij Lemiers de Selzerbeek / Sinselbeek of Senserbach. Hiervoor is echter geen bewijs. Verder mogelijke tracés waren bijvoorbeeld Aken-Orsbach-Mamelis-Vijlen-Hilleshagen-Partij-Gulpen enz. of Aken-Orsbach-Baneheide-Gulpen enz. (3040)

Terug naar boven

Ligging

Lemiers ligt NW van Vaals, in het dal van de Sinsel- of Selzerbeek of Senserbach, ten noorden en zuiden van de N278 Gulpen-Vaals. Gelegen zuidelijk én noordelijk van de Nederlands-Duitse grens. De genoemde Selzerbeek enz. vormt hier met uitzondering van een stuk van ca. 50 meter de bedoelde grens.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Lemiers 28 huizen met 150 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 400 huizen met ca. 1.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Muurwerk van een Romeinse villa met badhuis werd in 1929 ca. 300 meter ZO van de St. Catharinakapel gevonden en uitgegraven. Deze villa heeft bestaan van ongeveer het begin van de tweede eeuw tot eind tweede / begin derde eeuw.

Op 15 februari 1041 schonk koning Hendrik de Derde aan zijn aanverwante Irmingard een goed te ‘Vals’. Dit was misschien identiek met een hoeve in ‘Lumirs’, die de Beierse graaf Katelo, die vermoedelijk voor 1064 is overleden, aan de Akense Mariakerk schonk. Vermoed wordt dat deze graaf, ook Kadalo / Kadaloh genoemd, de echtgenoot was van de genoemde Irmingard (van Aspel?). Toch wordt dit vermoeden ook betwist. De inschrijving over de schenking van de graaf is de vroegste vermelding van de naam van Lemiers. Toch kon de genoemde hoeve noch in het Nederlandse noch in het Duitse deel van deze plaats gelokaliseerd worden.

Na de vroegste vermelding van de naam ‘Lumirs’ zijn eerst vanaf 1202 Heren van Lemiers vermeld: eerst ‘Winandus de Lumirs’, gevolgd door Gerardus en Wilhelm van Lemiers tot 1325. Verder worden de volgende adellijke geslachten in relatie tot deze plaats genoemd: vanaf ca. 1312 t/m 1355 van Lontzen, ca. 1330 t/m 1358 van Oppem / van Groenendal, vanaf ongeveer het midden van de 15e eeuw van Eys-Beusdal, vanaf ca. 1640 von Stücker genoemd Hochstetter, vanaf ca. 1669 von Fürth, vanaf ca. 1807 von Pelser-Berensberg. De Heren van Lemiers zetelden minstens vanaf ca. de 12e eeuw op de plaats van het huidige kasteel, het versterkte adellijke huis.

Volgens een lijst met de vroegste inschrijvingen van ca. 1320 werden onder ‘Lomiers’ 20 bezittingen en hun eigenaren genoemd, die aan de heerlijkheid Einrade (nu: hoeve Einrade, Holset nr. 51 t/m 61) cijnsen en/of pachten moesten afleveren.
De inkomsten van de Sint Catharinakapel van Lemiers, die op een in 1502 begonnen lijst teruggaan, noemen 40 tot aflevering verplichte personen.

Lemiers was tot aan het einde van het Ancien Régime een heerlijkheid, een van de acht Vijlener ‘rotten’ en tot 1937 een deel van de parochie Vijlen; in dat jaar werd de in 1895-1896 nieuw gebouwde rectoraatskerk van de H. Catharina en Lucia gepromoveerd tot parochiekerk.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Lemiers, kunt u terecht bij Heemkundekring De Auw Kapel.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De inwoners hadden begin 21e eeuw goede hoop om Basisschool De Cathabel open te kunnen houden, maar na afloop van schooljaar 2012-2013 heeft de school toch de deuren moeten sluiten, omdat door de vergrijzing en krimp het aantal kinderen te zeer was afgenomen. In het laatste schooljaar zaten er nog 34 kinderen op de school. De school is gefuseerd met Basisschool Op de Top in Vijlen, waar de kinderen uit Lemiers nu naar school gaan.

- In 2011 is de provincialeweg N278 door de kom van Lemiers - net als in Vaals - geherstructureerd, ter verbetering van de verkeersveiligheid. Er zijn middenbermen aangelegd, met bomen. Ter hoogte van de fiets- en voetgangersoversteekplaatsen kan men hierdoor nu gefaseerd oversteken. En de oversteekplaatsen zijn voorzien van een dynamisch meldsysteem, wat ervoor zorgt dat er ledlampjes oplichten zodra er iemand wil oversteken. Dit blijft echter een waarschuwingssysteem en verandert niets aan de voorrangsregels en de eigen verantwoordelijkheid van fietsers en voetgangers. Automobilisten op de doorgaande weg houden namelijk ook in de nieuwe situatie voorrang.

- Het Verslag dorpsgesprek t.b.v. Dorpsontwikkelingsplan (DOP) Lemiers (2005) is inmiddels uiteraard deels verouderd (zo is inmiddels, zoals je hierboven kunt lezen, de N278 heringericht), maar allicht staat er nog zaken in die nog altijd actueel zijn/spelen..

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Lemiers heeft 18 rijksmonumenten.

- Aan de zuidkant van het kerkje achter een traliewerk bevindt zich een oude grenssteen van de vroegere Rijksstad Aken met het wapen van Aken, een adelaar, dus een ‘Adelaarssteen’.

- Gevelstenen in Lemiers.

- De puriteinen op het terrein van middeleeuwse kerken zullen naar Lemiers willen als ze lezen dat hier een romaans gebouwtje staat dat veel minder geschonden is dan die van bijvoorbeeld Nyswiller en Wahlwiller. De Sint Catharinakapel is een rechthoekig zaaltje met een klein rechtgesloten koor, opgetrokken uit zand- en breuksteen. Van deze kapel zou de oorspronkelijke vorm in het geheel niet zijn aangetast. Maar wat is aantasting en wat is vorm? Inderdaad zijn er in de loop der eeuwen wijzigingen geweest, zoals de aanbouw van het koor in de 13e eeuw en de verhoging hiervan en bouw van de dakruiter in de 17e eeuw. Slechts één van de rondboogvensters zou nog een originele zijn.

De middeleeuwse schilderingen zijn verdwenen (de hedendaagse expressieve wandschilderingen in de kerk zijn in 1975 door kunstschilder Hans Truijen uit Klimmen gemaakt en hebben indertijd veel stof doen opwaaien). Zowel silhouet als aankleding zijn niet hetzelfde als zo’n 1000 jaar geleden (het kerkje zou volgens sommigen zelfs slotkapel zijn geweest van Karel de Grote). Bij kappen en daken en doorgaans ook bij torenspitsen, moet men er altijd op bedacht zijn dat ze de tijd nooit ongeschonden doorkomen. De echte puriteinen weten dus ook: het minst spectaculaire aan zo’n gebouw, dát zou wel eens het meest opwindende deel kunnen zijn.

Vandaag de dag heeft de kapel te lijden onder vochtproblemen, die onder meer de wandschilderingen van Hans Truijen aantasten. Diverse bureaus hebben de problemen onderzocht en noemen als oorzaken optrekkend vocht, gebrekkige ventilatie, een niet optimaal functionerende verwarming en de nabijgelegen beek die af en toe buiten zijn oevers treedt. Het oplossen van deze problemen kost enkele tonnen, geld dat eigenaar bisdom Roermond voorlopig niet ter beschikking heeft.(2) - Pagina over de Sint Catharinakapel te Lemiers. - Site van de Sint-Catharinakapel.

- Kasteel Lemiers, officieel Gen Hoes (versterkt huis) geheten, ligt NW van de oude dorpskern, aan de zuidkant van de Selzerbeek of Sinselbeek of Senserbach en daarmee onmiddellijk ten zuiden van de grens met Duitsland. Het is in de 17e eeuw op middeleeuwse natuurstenen fundamenten herbouwd. Het kasteel is vermoedelijk verwoest tijdens de Limburgse sucessieoorlog (1283-1288). Diverse malen verbouwd en uitgebreid onder diverse eigenaren. Sprookjesachtig kasteel, mooie lindelaan en slotgracht. Het kasteel is niet te bezichtigen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- In 1973 nemen de heren J. Huits en N. Jansen het initiatief om op bescheiden wijze een antiekmarkt in Oud Lemiers te organiseren. Alleen in Wahlwiller werd toentertijd een Luikse Markt georganiseerd. Het bleek een schot in de roos. De mannen aan de entree wisten niet wat hen overkwam toen zich op Hemelvaartsdag een lange rij bezoekers vormde die graag één gulden betaalden om over de markt te struinen. Sindsdien is de Kunst- en Antiekmarkt op Hemelvaartsdag niet meer uit Lemiers weg te denken. Het concept: gezellige en kindvriendelijke markt is men altijd trouw gebleven. Hier worden schilders in de dop ontdekt, spelen leden van de jeugdharmonie, is de kunstsector actief en worden kinderen getrakteerd op springkussens e.d.

Het is door de jaren heen ook een markt geworden waar handelaren graag naar toe komen; perfecte organisatie, mensen kunnen zich vrij bewegen, weinig of geen 'rommel' en betaalbare stands. Naast een feesttent waar steeds bekende muziekkapellen en orkesten optreden, verzorgt het organiserende zangkoor CCK '74, naar buiten optredend als Stichting Antiekmarkt, zelf de drank- en eetgelegenheden. De entree kost €2,00. Hiervan worden de kosten voor de muziekkapellen, tent, toiletwagens, kinderattracties, water en stroom bekostigd.

- Najaarsconcert met gastvereniging (op een zaterdag begin november) in café Oud Lemiers. Entree: vrije gave.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Vanuit Lemiers zijn mooie wandelingen te maken over de Schneeberg naar Aken-Orsbach en verder naar Mamelis, of richting Holset, of richting Vijlen.

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Weekblad Troef wordt tweewekelijks gratis huis-aan-huis bezorgd in o.a. Lemiers. Via de link is het blad ook online te lezen (ook oudere nummers).

- BMA: - Brede Maatschappelijke Accommodatie BMA Lemiers is (na de nodige voorbereidingen) op 29-2-2008 feestelijk in gebruik genomen. De BMA biedt o.a. onderdak aan de peuterspeelzaal, Jong Nederland, de Ouderensoos en Sevagram.

- Kinderopvang: - Peuterspeelzaal Nina.

- Muziek: - Harmonie St. Catharina is opgericht in 1898. - Mandoline & Gitaar Orkest Alpenklank is opgericht in 1936. - Door het overlijden van dirigent Herman Jussen in 1971 heeft Mannenkoor St. Camillus uit de buurtschap Esch plotseling geen dirigent meer. Dirigent Jos Bodelier uit het nabijgelegen dorp Lemiers blijkt genegen het directeurschap op zich te nemen, onder voorwaarde dat er samen met zijn eigen koor, Kerkelijk zangkoor St. Caecilia uit Lemiers, zou worden gerepeteerd. Dit blijkt al snel een gouden zet; het stemmenmateriaal vult elkaar fantastisch aan en een nieuw koorgeluid vindt met succes zijn weg in de mannenkoorwereld.

De bekende zangpedagoog Leo Ketelaars schrijft met veel lof over deze koorklank, als hij aanwezig is bij het eerste gezamenlijk optreden in 1972 tijdens de uitvoering van de door dhr. Herman Jussen gecomponeerde mis "In Honorem St. Camilli de Lellis". In 1974 worden beide koren het eens: het Caecilia-Camillus-Koor '74 (afgekort CCK '74) zou, voorlopig als een federatie uit twee koren, naar buiten toe als één koor optreden. Binnen de mannenkoorwereld in Nederland een uniek gebeuren.

- Sport: - Voetbalvereniging Rood Groen LVC '01 is ontstaan uit een fusie van de voetbalverenigingen Lemirsia uit Lemiers en Wit-Groen uit Vaals.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Lemiers.

Reactie toevoegen