Vaesrade

Plaats
Dorp
Nuth
Parkstad Heuvelland
Limburg

vaesrade_vlag.jpg

Het dorp Vaesrade heeft een fraaie dorpsvlag. Hier zie je een getekende versie ervan.

Het dorp Vaesrade heeft een fraaie dorpsvlag. Hier zie je een getekende versie ervan.

vaesrade_speeltuin_de_kabouter_50_jaar_2016.jpg

Speeltuin De Kabouter in Vaesrade heeft in 2016 het 50-jarig bestaan gevierd.

Speeltuin De Kabouter in Vaesrade heeft in 2016 het 50-jarig bestaan gevierd.

vaesrade_speeltuin_de_kabouter_pauw.jpg

In Speeltuin en Kinderboerderij De Kabouter in Vaesrade kun je niet alleen de gebruikelijke kinderboerderijdieren bewonderen, maar ook deze prachtige pauw. (© https://www.facebook.com/Speeltuin-Vaesrade-Kinderboerderij-955642781185610/)

In Speeltuin en Kinderboerderij De Kabouter in Vaesrade kun je niet alleen de gebruikelijke kinderboerderijdieren bewonderen, maar ook deze prachtige pauw. (© https://www.facebook.com/Speeltuin-Vaesrade-Kinderboerderij-955642781185...)

DK_20111024_4508_Vaesrade_grote_hoeve_in_baksteen.jpg

Vaesrade, grote hoeve in baksteen

Vaesrade, grote hoeve in baksteen

DK_20111024_4510_Vaesrade_hoeve.jpg

Vaesrade, Limburgse hoeve

Vaesrade, Limburgse hoeve

vaesrade_servatiusaltaar_servatiuskerk.jpg

Vaesrade, Servatiuskerk, Servatiusaltaar

Vaesrade, Servatiuskerk, Servatiusaltaar

vaesrade_voor_1822_kopie.jpg

Op deze kaart is ingetekend hoe de situatie was vóór 1822: de gemeenten Nuth en Vaesrade grensden net niet aan elkaar: daar zat nog een strook grond tussen die toebehoorde aan de gemeenten Schinnen en Hoensbroek (© http://nuthsverleden.blogspot.nl)

Op deze kaart is ingetekend hoe de situatie was vóór 1822: de gemeenten Nuth en Vaesrade grensden net niet aan elkaar: daar zat nog een strook grond tussen die toebehoorde aan de gemeenten Schinnen en Hoensbroek (© http://nuthsverleden.blogspot.nl)

vaesrade_corridor_naar_nuth_op_kaart_1868_kuijper.jpg

Op de gemeentekaarten van 1868 is goed het smalle corridortje te zien waarmee Nuth en Vaesrade middels de grenscorrectie met Hoensbroek met elkaar verbonden zijn. D.w.z. het rechterkaartje is correct, het linkerkaartje niet helemaal (© idem als hierboven)

Op de gemeentekaarten van 1868 is goed het smalle corridortje te zien waarmee Nuth en Vaesrade middels de grenscorrectie met Hoensbroek met elkaar verbonden zijn. D.w.z. het rechterkaartje is correct, het linkerkaartje niet helemaal (© idem als hierboven)

Vaesrade

Terug naar boven

Status

- Vaesrade is een dorp in de provincie Limburg, in de regio's Parkstad en Heuvelland, gemeente Nuth. Het was een zelfstandige gemeente t/m 25-7-1821. Per 26-7-1821 (datum Koninklijk Besluit) over naar gemeente Nuth. Bijzondere omstandigheid was dat daarvoor een grenscorrectie nodig was met de gemeente Hoensbroek, om de gemeenten aan elkaar grenzend te maken. Zie daarvoor verder bij Geschiedenis, vanaf de 3e alinea. In ieder geval vanaf rond 1925, maar mogelijk al eerder, zie daarvoor ook de hiervoor bedoelde alinea's onder Geschiedenis en onder Statistische gegevens, 2e alinea, valt het dorp ook onder de gemeente Hoensbroek, voor een klein gedeelte.

Bij grenscorrecties in 1982, wordt, bij de opheffing van de gemeente Hoensbroek en de toevoeging van die gemeente aan de gemeente Heerlen, het dorpsgebied van Vaesrade in ZW en ZO richting uitgebreid, en komt het dorp in zijn geheel onder de gemeente Nuth te vallen. Tegelijkertijd wordt ook het dorpsgebied in het N (per saldo) vergroot: er gaat er hier een deel van het dorpsgebied over naar de gemeente Schinnen, maar er komt daar ook een groter deel van gebied van die gemeente aan dorpsgebied bij. Het gaat hier om, gezien dit niet zo grote dorp, bij elkaar genomen vrij aanzienlijke grenscorrecties. In 1990 ten slotte, gaat het deel van het dorpsgebied in het ZO dat in 1982 overging naar de gemeente Heerlen (het betreft hier een deel van buitengebied van de buurtschap Hommert), weer terug naar de gemeente Nuth.

- De gemeente Vaesrade had geen wapen, wel een zegel. Het dorp heeft een dorpsvlag, met de Limburgse variant van de naam, Voasje, erop. De vlag hangt uit bij feestelijke gelegenheden en bij bijzondere begrafenissen, zoals in april 2017 bij de begrafenis van Hub Zeijen, die 70 is geworden, en 54 jaar lid is geweest van de schutterij.

- Het dorp Vaesrade heeft in 1978 geen eigen postcode en plaatsnaam gekregen in het postcodeboek, voor de postadressen ligt het dorp daarom sindsdien 'in' Nuth.

- Onder het dorp Vaesrade valt ook een deel van de buurtschap Hommert, het grootste deel van de buurtschap Kathagen en 1 pand van de buurtschap Thull.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Volgens Veldeke: Vaosje. Volgens Wikipedia: Voasje.

Oudere vermeldingen
Vaasrade, 1139 Wastrode, 1274 Voisroden, 1840 Vaasraad.

Naamsverklaring
De vroeger gangbare verklaring dat deze naam ontstaan zou zijn uit 'St. Servaas-rade' - omdat de toenmalige heerlijkheid in leen was gegeven aan het kapittel van St. Servaas te Maastricht, en daarmee 'een ontginning van St. Servaas oftewel Vaesrade' zou zijn - wordt door de oude vormen niet ondersteund. Deze wijzen op wast*, dat voortkomt uit het Latijnse vastum ‘woeste grond’. Rade of rode betekent ‘rooiing, ontginning’. (1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Vaesrade ligt NO van de A76 en de dorpen Nuth en Wijnandsrade, N en W van het 'dorp in de stad' Hoensbroek, NW van de steden Heerlen en Landgraaf, WZW van de stad Brunssum, ZW van het dorp Amstenrade, ZZW van het dorp Oirsbeek en ZO van de dorpen Schinnen en Puth.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1795 wordt door het toenmalig bestuur het volgende gezegd omtrent het aantal inwoners van Vaesrade: "De gemeente bestaat in 140 zielen, edog. syn nog 82 bounders tussen de parochie van Bingelrade en bank Oirsbeek gelegen, degeene mede van deze heerelijkheet deel maeken, waerop het gehucht Root voor het grootste gedeelte gelegen is, nogtans der wijlen die huysen van een andere parochie sijn, zoo weete het getael der zielen aldaar sig bevindende niet op te geven." (bron: Rijckheyt) Met Root wordt zo te zien de buurtschap Raath bedoeld, die tegenwoordig onderdeel is van het dorp Bingelrade.

- In 1840 heeft Vaesrade 38 huizen met 198 inwoners, waarvan 28/122 onder de gemeente Nuth en 10/76 onder de gemeente Hoensbroek. Tegenwoordig omvat het dorp ca. 400 huizen met ca. 1.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het leengoed Vaesrade komt, als in bezit zijnde van het kapittel van Sint Servaas te Maastricht, in een Pauselijke bul uit het jaar 1139 voor. Dit is de oudst bekende vermelding van deze plaatsnaam. Deze heerlijkheid is met Nuth en Houthem in 1274 door Walram van Valkenburg in leen gegeven aan Gerlach van Limbricht. De heerlijkheid had een eigen schepenbank met hoge, middelbare en lage rechtspraak.

“De Heeren van Vaesrade verleenden allen vreemdelingen vrije inwoning, zoo de overgekomenen niets tegen hen of hunne onderhoorigen misdreven hadden. Tot 1856 bezat de plaats slechts eene kapel, doch toen is eene kerk gesticht, die sedert 1857 door een rector wordt bediend. Het oude ‘gekkengerigt’ alhier werd om zijne vinnige uitspraken gevreesd”.(2)

Blijkens het onder Status reeds vermelde is de gemeente Vaesrade bij Koninklijk Besluit van 26-7-1821 opgeheven en aan de gemeente Nuth toegevoegd. Er was alleen een kleine complicatie: de gemeenten grensden nét niet aan elkaar, en dat werd toch wel noodzakelijk gevonden. Tussen beide gemeenten liep namelijk een strook grond, die deels onder de gemeente Schinnen viel (W deel) en deels onder de gemeente Hoensbroek (O deel). Voorgesteld en geaccordeerd werd om een smalle verticale weg-corridor te maken waardoor het grondgebied van Nuth en Vaesrade met elkaar zou worden verbonden.

Dit ging ten koste van de gemeente Hoensbroek, die hier min of meer morrend mee akkoord ging, mits een 2-tal panden aan die weg wel onder Hoensbroek zou blijven, omdat het haar anders gemeentelijke inkomsten zou schelen. In 1866 heeft zij nog wel beroep aangetekend bij de Raad van State over een klein stukje grondgebied dat volgens haar nooit bedoeld was over te gaan naar de gemeente Nuth en dat zij toch wel graag terug wilde hebben. Hoe dat is afgelopen vermelden de bronnen niet die wij in dit kader hebben geraadpleegd, zijnde de artikelen Opheffing en inlijving van Vaesrade deel 1, - deel 2 en - deel 3, destijds geschreven door de in 1972 overleden lokale geschiedschrijver Hub Ritzen. In ieder geval zien wij op kaartmateriaal dat rond 1925 een klein gedeelte van Vaesrade onder de gemeente Hoensbroek valt.

- Diverse publicaties over de geschiedenis van Vaesrade zijn via de link ook online te lezen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Basisschool St. Servatius is na afloop van schooljaar 2013-2014 gesloten. De school had toen nog 41 leerlingen. In het nieuwe schooljaar zouden dat er nog 37 zijn geweest, en dat zakte echt door een minimum om nog duurzaam goed onderwijs te kunnen blijven verzorgen. Sindsdien ijveren de inwoners voor een gemeenschapshuis, om in ieder geval nog één voorziening te houden / terug te krijgen waar men bijeen kan komen. De gemeente heeft een budget ter beschikking gesteld voor verbouwing van de school of de kerk (die inmiddels een maatje te groot is geworden en deels tot gemeenschapshuis verbouwd zou kunnen worden), maar beide opties kosten ongeveer even veel en blijken beide boven het gestelde budget. Raadslid Jack Jetten heeft d.d. juni 2015 geopperd om de basisschool te verkopen en daarmee het tekort voor de kerk-verbouwing te financieren. Hoe dit is afgelopen, is ons vooralsnog niet bekend.

- "De anno 2016 in aanleg zijnde 26 km lange Buitenring Parkstad zorgt voor een vlotte verbinding tussen gemeenten in de regio en voor een goede verbinding met nationale en internationale wegen. Daarnaast biedt de Buitenring volop kansen voor economische en toeristische ontwikkelingen en verbetert de verkeersveiligheid en leefbaarheid in het gebied." Dat is de officiële lezing. In de praktijk kan het natuurlijk niet langs het hele traject alleen maar hallelujah zijn. Met name bij Vaesrade is het traject nogal ingrijpend op het landschap, vandaar dat daar extra maatregelen zijn genomen ter behoud van de leefbaarheid van de kern:

"De Buitenring start of eindigt als het ware in de gemeente Nuth vanwege de aansluiting op de A76. Ook gaat de Buitenring hier langs de woonkern in Vaesrade. Bij de Leeuwerweg, in de buurt van de A76, komt een geheel nieuw viaduct over het spoor, N van de N298. De Buitenring gaat hier met dit viaduct over het spoor heen. Ook komt er een aansluiting van de Buitenring op een nieuwe weg richting Kathagen in de vorm van een lus. Deze weg zal Kathagen verbinden met een nieuwe rotonde tussen het spoor en de A76 in. Zo kan het verkeer vanuit Vaesrade richting Nuth blijven rijden en andersom. Vanaf de aansluiting op de A76 loopt de Buitenring richting Amstenrade (gemeente Schinnen). In Nuth vanaf de Naanhof tot bij Vaesrade ligt de Buitenring parallel aan de N298, de Randweg.

Ter hoogte van de Rozenstraat komt de Buitenring verdiept te liggen (de liefhebber die hier het naadje van de kous van wil weten, vindt onder de link de Plan-MER van 192 pag.), zodat de invloed op het landschap en op de inwoners van genoemde straat en direct omgeving tot het minimale beperkt blijft. Ook vermindert de verdieping het verkeersgeluid van de Buitenring. Bovendien is de helling van de weg minder steil dan wanneer deze op het huidige straatniveau zou lopen. Zo hebben de aanwonenden ook minder last van luchtverontreinigende stoffen. De Rozenstraat wordt met een viaduct over de Buitenring heen geleid zodat het lokale verkeer hier gewoon kan doorstromen. De Buitenring gaat vanaf de Rozenstraat verder achter de begraafplaats langs, richting Amstenrade." Aldus de website van de Buitenring.

- Het geldende Bestemmingsplan Vaesrade is in 2010 vastgesteld.

- De leefbaarheid en de recreatieve aantrekkingskracht van het dorp worden vanaf 2016 versterkt. Een nieuwe recreatieve route tussen het station van Nuth, het oude mijnspoor en de Naanhof en de herinrichting van de doorgaande weg naar het dorp en Hommert en de ontwikkelingen rondom Corio Glana, liggen aan de basis van de in 2016 opgestelde Gebiedsvisie Vaesrade, die door de provincie Limburg en de gemeente Nuth is opgesteld. De gebiedsvisie dient als basis voor de communicatie met de inwoners over de lopende en toekomstige ontwikkelingen en kansen voor de kern. Het college van burgemeester en wethouders vindt de in de gebiedsvisie opgenomen ontgronding echter geen goed plan. Het college ziet weliswaar het potentieel van de voorgestelde recreatieve en landschappelijke herinrichting van het betreffende gebied, maar de bijbehorende ontgronding ziet het college als een te zware belasting voor de kern Vaesrade. Echter de Provincie gaat in dit geval over de vergunning, en anno voorjaar 2016 was nog niet besloten of dit onderdeel nu ja of nee doorgaat.

Het gaat/ging om een beoogde ontgronding van ca. 3,5 hectare, gevolgd door een landschappelijke herinrichting, in het gebied tussen de Buitenring Parkstad, de Koekenweg en de Struikenweg. Het gebied, dat op dit moment in gebruik is als agrarische grond, is eigendom van Exploitatiemaatschappij L'Ortye, die eerder een soortgelijke ontgronding in de directe omgeving heeft uitgevoerd. De aanleg van de Buitenring isoleert het gebied grotendeels. L'Ortye heeft een plan ontwikkeld om het gebied beter toegankelijk te maken. De inwoners mogen zelf aangeven welke bestemming het gebied krijgt na de ontgronding. Dat kan een speelweide zijn, een hoogstamboomgaard of een waterpartij in het groen met wandel- en fietspaden. De ontgronding zou maximaal 7 jaar duren en beoogde ruim een half miljoen m3 zand en klei op te leveren. De groeve zou aan het zicht onttrokken worden door een groene, natuurlijk ingezaaide geluidswal. Hierdoor zouden de inwoners van Vaesrade weinig van de werkzaamheden moeten merken. Een hydraulische graafmachine en de inzet van een sproeiwagen en een veegmachine zouden bovendien stofoverlast en besmeurde wegen moeten voorkomen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Vaesrade heeft 3 rijksmonumenten, zijnde de hoeve uit 1798 (sluitsteen) op Rozenstraat 1, de hoeve uit midden 19e eeuw op Vaesrade 62, en de RK St. Servatiuskerk.

- De huidige Servatiuskerk is de opvolger van de kerk uit 1856, die in 1928 is afgebroken. Het voorportaal is ingericht als dagkapel. Vanuit de toegang tot de kerk heeft men een goed zicht op het koor met traptreden van Belgisch graniet. Centraal het sacramentsaltaar met tabernakel en kaarsenbanken. Daarvoor het altaar voor de liturgische vieringen. Links het altaar van de Moeder Gods. Rechts het Servatiusaltaar (zie foto). In de kruisarmen twee authentieke biechtstoelen. Bijzonder is de hardstenen doopvont uit het eerste kwart van de 19e eeuw. Typisch zijn de witgepleisterde gewelven met filibertspanten. De gebrandschilderde ramen van glazenier Tielens verdienen aandacht. Ook de muurschildering op de balustrade van het oksaal (Sint Servaas op missioneringstocht) is van Tielens. - Parochie St. Servatius.

- Mariakapel Onze Lieve Vrouw Sterre der Zee uit 1953.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging CV De Droepnaze is opgericht in 1957. - Videoreportage carnavalsoptocht 2014 door Omroep Groot Nuth.

- De opbrengst van de jaarlijkse Rommelmarkt (mei) komt ten goede aan de 4 lokale organiserende verenigingen (harmonie, schutterij, voetbalclub, carnavalsvereniging).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Kathagerbroek, ook wel Kathager Beemden genaamd, W van Vaesrade, O van de A76 en de spoorlijn, O van buurtschap en bedrijventerrein Kathagen, is een waardevol moerasgebied, gelegen langs de Geleenbeek.

- Speeltuin en kinderboerderij De Kabouter is een relatief kleine speeltuin, maar trekt wel bezoekers uit de hele regio, en ook voor schoolreisjes is het een gewilde plek om aan te doen. Dat komt door de in 1986 gerealiseerde unieke kinderboerderij, die niet zoals op veel plaatsen bestaat uit een vakwerkhuisje, maar een duplicaat is van een Romeinse Villa Rustica die rond 200 op grondgebied van het huidige Vaesrade heeft gestaan, en waarvan in de vorige eeuw de fundamenten zijn aangetroffen. De cavia’s en de duiven bewonen de torens. De konijnen en kippen wonen in het hoofdgebouw waar ook de kraamkamers en de binnenstal zijn. De ruiven worden op een ingenieuze manier gevuld: via een buizensysteem dat begint op de hooizolder.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's en ansichtkaarten van Vaesrade en Hommert op de site Nuth van Toen.

- Film (13 min.) met alle scholen van Nuth en Vaesrade in 1959 (Nuth: St. Agnesschool, Kleuterschool, Ned. Hervormde school, St. Bavoschool. Tervoorst: MATHO school. Vaesrade: St. Servatiusschool, Kleuterschool).

- Ca. 200 filmpjes m.b.t. Vaesrade op YouTube.

Terug naar boven

Links

- Dorpshuis: - Door het wegvallen van een aantal locaties in het dorp, is er vandaag de dag geen pand meer dat als dorpshuis/ontmoetingspunt kan fungeren. De in 2012 opgerichte Stichting Dorpshuis Vaesrade maakt zich sterk voor het realiseren van een dorpshuis. In 2015 is geconcludeerd dat zowel verbouwing van de voormalige basisschool als verbouwing van de kerk met daarin deels een dorpshuisfunctie, boven het beschikbare budget uitkomen. De huidige stand is dat in oktober 2016 door de gemeenteraad opnieuw een bedrag is 'geoormerkt' t.b.v. een dorpshuis in Vaesrade (nadat dat budget eerder, in juni 2015, was ingetrokken).

- Muziek: - Harmonie Sint Servatius is opgericht in 1925. - St. Caeciliakoor. - Drumband Schutterij St. Martinus.

- Sport: - Voetbalvereniging RKVV Vaesrade is opgericht in 1963. In feite betreft het - na een 'pauze' van 10 jaar - een heroprichting, want voordien zijn er reeds van 1918 tot 1953 voetbalverenigingen in het dorp geweest. Voor de geschiedenis van de vereniging en haar voorgangers zie de link. - Facebookpagina RKVV Vaesrade Jeugd.

- Overige verenigingen: - Schutterij St. Martinus Vaesrade is opgericht in 1897. Gezien de voornaam van twee van de oprichters (Martien), werd de schutterij St. Martinus genoemd. De schutterij is voortgekomen uit een zeer oude handboogschutterij, genaamd Claudius Civilis. De koning die 3 achtereenvolgende jaren de koningsvogel afschiet wordt keizer. In zijn ruim 120-jarig bestaan heeft de schutterij slechts één keer een keizer gehad en wel in 1925 in de persoon van Jozef Leise. Tot 1997 waren alleen mannen lid. In dat jaar is besloten om ook dames als lid toe te laten. Sindsdien is de schutterij dan ook verrijkt met marketentsters, drumband leden en geweerdragers.

"De schutterij is er trots op dat ze in hun midden mensen hebben gehad en ook nu nog altijd hebben, die gedurende vele jaren geheel belangeloos, tot nut van de schutterij, deze hebben gediend en tot bloei gebracht. De schutterij is in de dorpsgemeenschap niet meer weg te denken. Steeds is de schutterij paraat bij tal van wereldlijke en kerkelijke festiviteiten in het dorp en ook er om heen, om met hun kleurrijke en imposante tenues het geheel op te fleuren en het te verrijken met hun trommels en klaroen- en jachthoorngeschal, waarmee ze het hart van jong en ouder doen trillen van gevoelens van trots en verbondenheid.

De festiviteiten waar de schutterij aan deelneemt zijn onder andere de Bondsschuttersfeesten, het Zuid Limburgs Federatiefeest, het O.L.S., het begeleiden van de sacrementsprocessies te Vaesrade, Nuth en Hoensbroek, het opluisteren van tal van feesten in het dorp en ook daarbuiten bij bijvoorbeeld een 50-jarig huwelijk, een huwelijk van een van de leden, rondtrekken door het dorp na behalen van een kampioenschapstitel met de voetbalclub, het begeleiden van de Oranje-optocht enz. De schutterij is een vereniging waar Vaesrade trots op kan zijn. Van groot belang voor de schutterij is de waardering van de zijde van de gemeenschap. Zonder hun morele en financiële steun is het voortbestaan van de schutterij onmogelijk." Aldus de site van de schutterij.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Vaesrade.

Reacties

(2)

Wil de film uit 1959 graag zien. Is er ook nog film of fotomateriaal van het zwembad dat in het moerasgebied gelegen heeft?

Dank dat u ons er opmerkzaam op maakt, want de site onder die link bleek inmiddels opgeheven. En daarmee is die film ook verdwenen, omdat die op die site stond. Elders op het internet heb ik een film over Vaesrade 1959 gevonden m.b.t. de lagere scholen en kleuterscholen, die heb ik nu gelinkt, misschien was dat de voorheen gelinkte film. Op YouTube blijken ca. 200 filmpjes te staan m.b.t. zeer uiteenlopende onderwerpen dit dorp betreffende. Die link heb ik er ook bij geplaatst. En op de site Nuth van Toen blijkt een pagina met oude foto's en ansichtkaarten van het dorp te staan, die ik er ook bij heb gelinkt. Daarop staan ook enkele foto's van het zwembad.
Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, redactie Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen