Peelland

Streek
Peelland
Noord-Brabant

peelland_truckrun_kopie.jpg

Onder het motto 'Wat kan 'n file toch mooi zijn!' trekt de Peelland Truckrun op een zondag in april in een konvooi met ca. 200 vrachtwagens door dorpen in de gemeenten Asten, Deurne, Gemert-Bakel en Someren.

Onder het motto 'Wat kan 'n file toch mooi zijn!' trekt de Peelland Truckrun op een zondag in april in een konvooi met ca. 200 vrachtwagens door dorpen in de gemeenten Asten, Deurne, Gemert-Bakel en Someren.

peelland_1740.jpg

Kwartier Peelland, uitsnede uit de 'Nieuwe Kaart van de Meiery van 's Hertogenbosch', van Hendrik de Leth, 1740.

Kwartier Peelland, uitsnede uit de 'Nieuwe Kaart van de Meiery van 's Hertogenbosch', van Hendrik de Leth, 1740.

Peelland

Terug naar boven

Status en ligging

- Peelland is vandaag de dag overwegend de naam van een streek in het zuidoosten van de provincie Noord-Brabant.

- Als men het tegenwoordig over de regio Peelland heeft, bedoelt men daar doorgaans de onder deze benaming regionaal samenwerkende gemeenten Asten, Deurne, Gemert-Bakel, Helmond, Laarbeek en Someren mee. Voor de indeling van plaatsen in regio's hanteren wij op onze site onder de kopjes Status daarom ook (alleen) deze indeling. En als wij het elders op deze pagina over Peelland hebben, bedoelen wij (of de genoemde organisaties in kwestie) daar ook dit gebied mee, tenzij anders aangegeven.

Maar... zoals bij veel streken is ook hier de afbakening van de streek niet eenduidig. Zo is er sprake van een 'reconstructiegebied De Peel', waar ze grosso modo het gebied mee bedoelen dat vandaag de dag als Peelland wort bestempeld, zoals hierboven beschreven, maar dat naast de genoemde 6 gemeenten ook nog de gemeente Nuenen c.a. (die tegenwoordig doorgaans tot de Kempen wordt gerekend) en de voormalige gemeente Mierlo omvat.

Verwarrend is dat er daarnaast allerlei instanties zijn met Peelland in de naam, die in de praktijk maar een stukje van die regio beslaan. Die trekken qua naam dan een wat te grote broek aan, zou je kunnen zeggen. De kroon spant wat dit betreft Parkmanagement Peelland, waarvan je dan logischerwijs zou denken dat die kennelijk het management van de bedrijventerreinen in de regio Peelland doen, maar zij behartigen alleen de kernen Deurne en Liessel...

Geografisch gezien was en is dit gebied - vanouds en eigenlijk nog altijd - eigenlijk veel groter. De gemeenten Boekel, Uden, Veghel, Sint-Oedenrode en Schijndel bijvoorbeeld vielen er vanouds ook onder, en worden incidenteel soms nog altijd tot Peelland gerekend (bijvoorbeeld door verenigingen of bedrijven met regionale indelingen). Tegenwoordig worden deze gemeenten doorgaans tot de regio Noordoost-Brabant gerekend.

En vanouds vielen en vallen ook aangrenzende gemeenten in Limburg onder de Peel of Peelland. Het betreft met name de gemeenten Horst aan de Maas, Peel en Maas, Venray, Weert en Nederweert. Tegenwoordig worden die bestuurlijk als vallend onder de regio Noord-Limburg (de eerste drie) en Midden-Limburg (de laatste twee) betiteld.

Nadere toelichting op de streekaanduiding Peelland.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
Niet alleen qua afbakening, ook qua naamgeving is de streek niet eenduidig. De regio wordt namelijk ook wel aangeduid met Peel of De Peel, maar de benaming Peelland is tegenwoordig het meest gangbaar, o.a. bij regionale organisaties en landelijke organisaties met regionale afdelingen. Soms kom je ook nog de benaming 'het Peelgebied' tegen. En het museum in Ysselsteyn noemt zich De Peelstreek (zie hierna onder het kopje Geschiedenis).

Terug naar boven

Geschiedenis

Het Kwartier van Peelland was vroeger de benaming voor een van de 4 kwartieren van de Meierij van 's-Hertogenbosch, die in de 16e en 17e eeuw een onderdeel van het Hertogdom Brabant vormde. De andere 3 kwartieren van de Meierij waren Kwartier van Kempenland, Kwartier van Maasland en Kwartier van Oisterwijk. Het Kwartier van Peelland bestond uit de heerlijkheden Asten, Beek en Donk, Deurne, Geldrop, Heeze, Helmond, Kranendonk, Leende en Zesgehuchten, Liempde, Lieshout, Liessel, Mierlo, Sterksel, Stiphout en Croy, en Vlierden, en de 'statendorpen' Aarle, Bakel, Breugel, Erp, Lierop, Nederwetten, Nuenen-Gerwen, St.-Oederode, Schijndel, Someren, Son, Tongelre en Veghel.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van de (historische) regio Peelland, kun je terecht bij de volgende instanties:

- Op de site Geschiedenis Peel vind je alles wat in het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven (RHCe) te vinden is met betrekking tot de geschiedenis van de Peel.

- Erfgoedpunt Peel is een samenwerkingsverband van Museum Klok & Peel, Heemkundekring De Vonder en Regionaal Historisch Centrum Eindhoven. Het Erfgoedpunt is een informatiecentrum dat vrij toegankelijk is voor iedereen die geïnteresseerd is in de natuur en historie van het Peelgebied. Ook worden er tal van activiteiten georganiseerd. Erfgoedpunt Peel is een ontmoetingsplek waar eenieder die belangstelling heeft voor het Peelland naslagwerken kan raadplegen, maar ook verhalen van of over vroeger kan uitwisselen en desgewenst vastleggen.

- Museum De Peelstreek in Ysselsteyn heeft een interessante collectie machines, werktuigen, gereedschappen en gebruiksvoorwerpen van het boeren platteland in de historische regio Peelland in vroegere tijden. Daarnaast zijn er ook diverse voorwerpen uit het huishouden te zien, die tot een halve eeuw geleden nog in de streek rond Venray voorkwamen. Opvallend in de uitgebreide collectie, bijeengebracht door het echtpaar Jan en Dien Houben, zijn o.a.: schilderijen van Hein van Well tonen het boerenleven: ploegen, zaaien en oogsten; het opgezette hoofd van koudbloedhengst Nico van Melo; het eetservies van Pastoor G. Vorstermans; materialen van de turfsteker, huisslachter, schoenmaker en klompenmaker; gereedschappen van de dorpssmid, timmerman, radmaker en bakker; een brandweerwagen uit 1870; een T-Ford uit 1919, een landauer, een buggy en een kerk brik; opgezette dieren.

- Klok & Peel Museum Asten.

- De Archeologische Vereniging Kempen- en Peelland werkt mee aan archeologisch onderzoek, aan erfgoededucatie en publieksbereik, maakt zich sterk voor behoud en bescherming van het archeologisch erfgoed en ondersteunt gemeenten daarbij.

- De Stichting Archeologisch Samenwerkingsverband Helmond e.o. (SAS) (= Peelland) is vanaf de oprichting in 1984 actief als belangenbehartiger van archeologie in de regio Peelland en stimuleert overheden tot een verantwoord beleid. Naast aandacht voor cursussen en lezingen ging veel aandacht uit naar het verzamelen van gegevens van archeologische vondsten en het opstellen van verspreidingskaarten. Die activiteit werd al snel gevolgd door het werken aan bescherming van archeologisch waardevolle terreinen en het opstellen van beleidskaarten, vooruitlopend op de nieuwe wetgeving (verdrag van Malta). Inmiddels is die wetgeving gerealiseerd en hebben de meeste gemeenten in Peelland een archeologische waardenkaart en een archeologisch beleid. Vanaf ca. 2000 is de SAS ook actief met betrekking tot cultuurlandschap. Er wordt gewerkt aan behoud, bescherming en ontwikkeling van historische elementen in het landschap. De uitvoering van het project Biografie van Peelland was daarvan een belangrijk onderdeel en startte in 2002. Het project leidde tot de Cultuurhistorische Hoofdstructuur (CHS) van Peelland, dat onderdeel werd van het reconstructieplan. Het reconstructiegebied Peelland is het enige reconstructiegebied waar cultuurhistorie een structureel onderdeel is van de uitvoering. Vanaf 2006 levert de SAS een structurele bijdrage aan het reconstructieproces en de plattelandsvernieuwing.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De 6 Brabantse Peelgemeenten zoals genoemd in de 2e alinea van het kopje Status, werken tegenwoordig op een groot aantal terreinen samen, zoals op het sociaal domein, economische zaken en bedrijfsvoering. Daartoe is in 2014 een gemeenschappelijke regeling in het leven geroepen.

- Vanaf september 2017 is er Innovatiehuis De Peel, voor de 6 Peelland-gemeenten en de andere 'founding partners' Waterschap Aa en Maas en de Brabants Zeeuwse Werkgeversvereniging (BZW). Met het Innovatiehuis willen de partijen invulling geven aan ‘De Peel maakt het in Brainport’ en de Economische Agenda 2016-2020. Daarbij richt het Innovatiehuis zich op zes speerpunten: agro, food, automotive, slimme maakindustrie, vrijetijds-economie en zorg. Op termijn worden ook nog ruimtelijke en mogelijk ook sociale thema’s toegevoegd. Het Innovatiehuis gaat activiteiten uitvoeren die bijdragen aan de economische slagkracht en de leefbaarheid van de regio door het stimuleren van regionale samenwerking.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Museumkring Peelland is een samenwerkingsverband van een 20-tal musea in de regio. Onder de link vindt u ze allemaal beschreven.

- De Provincie Noord-Brabant heeft samen met de Gemeente Gemert-Bakel de Erfgoedgeowiki opgezet. Inmiddels heeft dit zich ontwikkeld tot een portaal voor cultureel erfgoed voor heel Zuidoost-Brabant (= Peelland en Kempen), voor inwoners en toeristen. Het openbaar beschikbaar maken van informatie over het erfgoed van een gemeente beoogt tevens een bijdrage te leveren aan het draagvlak bij bewoners om het erfgoed te koesteren. Erfgoedgeowiki heeft ook een component die het erfgoed op een smartphone zichtbaar maakt (Layar). Waarmee toeristen en inwoners op een praktische manier meer te weten komen over bijzondere locaties binnen de gemeentegrens. De toegevoegde waarde van Layar is dat (in dit geval) de objectinformatie op straat op de plek waar je staat, op te vragen is: klik op het icoon en je ontdekt de geschiedenis achter het gebouw, de bolle akker, het grenspaaltje etc. Je weet tegelijkertijd waar je bent, want Layar toont je Google Maps en een mogelijkheid om de route naar een verderop gelegen object te zien.

De wiki geeft tevens aan geïnteresseerden de kans informatie toe te voegen. Dit verhoogt de betrokkenheid van burgers bij het erfgoed en verrijkt de kennis van de erfgoedkaart. De erfgoedgeowiki geeft ook instellingen en personen op het gebied van erfgoed de mogelijkheid de krachten te bundelen door hun kennis in de wiki met elkaar te verbinden. Vele gemeenten hebben een erfgoedkaart / cultuurhistorische waardenkaart (CHW) laten ontwikkelen. In de praktijk wordt deze kaart voornamelijk gebruikt door de gemeente zelf voor beleidsdoeleinden. Deze informatie kan echter veel breder ingezet worden. Wanneer de kaart openbaar is, en burgers de kaarten kunnen bekijken, wanneer inwoners weten wat er zich in hun omgeving bevindt, ontstaat er een trots gevoel en draagvlak voor erfgoed. De kaart put tevens uit een aantal andere databronnen, zoals rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, historische bomen, bolle akkers, wandel- en fietsroutes e.d.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Onder het motto 'Wat kan 'n file toch mooi zijn!' trekt de Peelland Truckrun op een zondag in april in een konvooi met ca. 200 vrachtwagens door dorpen in de gemeenten Asten, Deurne, Gemert-Bakel en Someren.

- Op de Torendag (Hemelvaartsdag) kan een aantal kerktorens in de regio Peelland worden beklommen, en heemkundekringen op de verschillende locaties organiseren activiteiten, presentaties of rondleidingen. Doel van de Torendag is om de historie van deze middeleeuwse kerklocaties met hun bijzondere ontstaansgeschiedenis door te vertellen en te laten beleven. De kerktorens zijn een uitdrukking van de Gouden Eeuw van Brabant (14e-15e eeuw), in welke periode in deze kleine dorpen imposante kerken werden gebouwd.

- De Fiets4Daagse De Peel (juli) trekt ca. 8.000 deelnemers.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Veel kerken van middeleeuwse oorsprong zijn inmiddels verdwenen. Enkele kerken en kerktorens in Zuidoost Brabant hebben de roerige eeuwen doorstaan en staan nog altijd als een baken in het landschap. Deze relicten zijn uniek voor Noord-Brabant. Ze vertellen ons veel historisch waardevolle verhalen. Die verhalen worden zichtbaar op de Middeleeuwse Kerktoren Route, een fietsroute door het prachtige peellandschap die 9 middeleeuwse kerklocaties met elkaar verbindt. De route loopt door de gemeenten Helmond, Laarbeek, Geldrop-Mierlo en Nuenen. Er zijn locaties in de route opgenomen waar nog de hele middeleeuwse kerk te zien is. Maar er zijn ook kerklocaties waar alleen nog maar een toren staat. En op een aantal locaties lijkt helemaal niets te zijn overgebleven, maar als je goed kijkt zal het tegendeel worden bewezen. De fietsroute is 47 km lang en kan, door aansluiting op het bestaande fietsknooppuntensysteem, ook gedeeltelijk worden gereden.

- De Peelrandbreuk met zijn wijstgebieden is aardkundig uniek in Europa. Wijst is een bijzonder fenomeen dat alleen onder zeer specifieke omstandigheden voorkomt. De Peelrandbreuk markeert de overgang tussen de Peelhorst en de lager gelegen Centrale Slenk. Grondwater stroomt van hoog naar laag. Op het breukvlak echter wordt de doorstroming bemoeilijkt door het verspringen van de lagen in de ondergrond, waardoor het grondwater bij de breuk niet verder kan, naar boven stroomt en als kwel aan de oppervlakte verschijnt. Anders dan je zou verwachten zijn de hoge gronden dus nat en blijven de lager gelegen gronden droog. Deze bijzondere vorm van kwel heet 'wijst'.

De komende jaren krijgen herstel en toeristische promotie van wijstgebieden in Oost-Brabant ondersteuning van de betreffende gemeenten. Bernheze, Landerd, Uden, Boekel, Gemert-Bakel en Deurne ondertekenden in mei 2016 de intentieverklaring 'De breuk van Peel naar Maas wijst je de weg'. De samenwerkingsovereenkomst is een eerste stap om van de Peelrandbreuk met zijn wijstgebieden een Geopark te maken.

In de pilotgebieden Donzel, Slabroek en Graspeel en het gebied Geneneind in Gemert-Bakel zijn de afgelopen jaren herstelprojecten gerealiseerd. Daarnaast heeft de provincie een flinke bijdrage geleverd in het afronden van het Annabos in Uden dat, gespaard bij de aanleg van de A50, is uitgegroeid tot het meeste gave stukje wijst. Het succes van het wijstherstel in de pilotgebieden werpt samen met het project 'Breuken beleven' zijn vruchten af. De streek wil hiermee verder. Daarom hebben de betreffende gemeenten zich, samen met waterschap Aa en Maas, bestuurlijk georganiseerd in het 'platform Wijst-Peelrandbreuk'.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Peelland (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Samenwerkingsverbanden: - De samenwerkende partijen binnen het Peelnetwerk houden zich bezig met activiteiten en projecten welke leiden tot een vitaler, mooier en schoner platteland in de Peel. - Netwerk De Peelhorst is de naam van het samenwerkingsverband in de regio (de naam is een samenvoeging van de regio´s Peel(land) en Maashorst, welke laatste gelegen is in de gemeenten Bernheze, Uden, Landerd en Oss, zie kaart), dat streeft naar verduurzaming van de landbouw in samenhang met goede leefbaarheid. Niet te verwarren met het geomorfologische gebied Peelhorst.

- Nieuws: - Weekblad voor Deurne / Peelbelang verschijnt in de regio Zuidoost-Peelland.

- Bedrijfsleven / ondernemen: - Ondernemers Peelland. - JCI (= Junior Chamber International) Peelland is een serviceclub van ondernemende jonge mensen wonend en/of werkend in de Peelregio waarbij ‘learning by doing’ voorop staat. De doelen van deze club zijn het leggen van verbindingen in de regio door samenwerkingen aan te gaan en projecten te ontwikkelen die een bijdrage leveren aan eigen ontwikkeling en de ontwikkeling van de regio. Vanuit de kernwaarden van de club hebben zij o.a. de jaarlijkse prijs De Koploper van Peelland ontwikkeld om jonge ondernemers met lef een podium te bieden dat zij verdienen.

- Sport: - Peelland Dart Bond (PDB).

- Overige verenigingen: - Gildenkring Peelland.

- Genealogie: - Nederlandse Genealogische Vereniging afd. Kempen- en Peelland.

Reactie toevoegen