Asten

Plaats
Dorp en gemeente
Asten
Zuidoost-Brabant Peelland
Noord-Brabant

NB gemeente Asten in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Asten in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Asten in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Asten

Terug naar boven

Status

- Asten is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Peelland.

- De gemeente Asten omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Heusden en Ommel, en de buurtschappen Achterbos, Behelp, Bussel, De Beek, De Berken, Diesdonk (Achterste en Voorste), Dijk, Heitrak (deels), Laarbroek, Leensel (deels), Oostappen, Rinkveld, Stegen, Voordeldonk, Vosselen en Willemsveen. In totaal dus 3 dorpen en 16 buurtschappen.

- Wapen van de gemeente Asten.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Asten.

- Onder het dorp Asten vallen ook de buurtschappen Achterbos, Bussel, De Beek (deels), Dijk, Heitrak (deels), Laarbroek, Leensel (deels), Rinkveld, Stegen, Voordeldonk en Vosselen. Bij elkaar zijn dat 11 buurtschappen.

Terug naar boven

Naam

In het dialect
Ááste.

Oudere vermeldingen
1202-1212 en 1212 kopie 13e eeuw Astene, 1221 Hastene, Hastenen, 1e kwart 13e eeuw, 1274, 1306 Asten.

Naamsverklaring
Etymologie onzeker. Men denkt aan het Germaanse astana* 'nederzetting bij de ovens'. Kiliaan (1599) duidt ast als 'oven van een smidse' en men heeft erop gewezen dat in Asten tot in recente tijd ijzeroer is gewonnen. Anderen gaan uit van een afleiding van asta-* 'tak', maar ook 'esdoorn', dat men wil terugvinden in Astnide*, de 9e-eeuwse naam van Essen (Dld), op te vatten als een afleiding van astan* met het verzamelsuffix -iþi* in de betekenis 'plaats waar esdoorns staan'. De gangbare verklaring voor de Duitse plaatsnaam knoopt echter aan bij het eerder genoemde ast 'oven'.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Asten ligt ZW van Deurne, NNO van Nederweert en Weert en OZO van Eindhoven en grenst in het N aan Helmond, in het NO aan Vlierden en Liessel, in het O aan Neerkant, in het ZO aan Meijel, in het Z aan de provincie Limburg en Ospel en in het W aan Someren-Eind, Someren en Lierop. De A67 loopt N door de gemeente, van W naar O. De gelijknamige hoofdplaats ligt ook N in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Asten 482 huizen met 2.993 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 150/973 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Den Dijk 54/375, Diesdonk 28/156, Ommel 37/242, Stegen 35/200, Voordeldonk 72/435, Wolfsberg 46/269 en Heusden 60/343.

- De gemeente omvat(te) verder nog de buurtschappen Oostappen of Ostade, Desselaar, Ommelsche Bos, Achterbosch, Rinkveld, Leensel of Lensen, Kloostereind, Behelp, Riesdonk, Rijk, Nachtegaal, Laarbroek of Loodbroek en Busselen.

- Tegenwoordig heeft de gemeente Asten ca. 7.000 huizen met ca. 16.700 inwoners, waarvan ca. 13.000 in het gelijknamige dorp.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Asten, kun je terecht bij de volgende instantie en sites:

- "Heemkundekring De Vonder stelt zich ten doel de kennis van het cultuurhistorisch erfgoed van de gemeenten Asten en Someren te behouden, over te dragen en toegankelijk te maken voor alle geïnteresseerden. Waar dit erfgoed bedreigd wordt, zal De Vonder zich inspannen voor het behoud van het erfgoed. Onder cultuurhistorisch erfgoed verstaan wij alle verworvenheden die in heden en verleden een bijdrage hebben verleend aan onze leef-, woon- en werkomgeving."

In het licht van deze doelstellingen houdt de heemkundekring zich bezig met de volgende activiteiten: het organiseren van lezingen en excursies; het organiseren van dorpswandelingen; het initiëren van cursussen; een heemkundige bibliotheek; werk- en studiegroepen; het verzamelen van heemkundige foto's, films en documenten; het beheer van Heemhuis, Heemkamer en Archeologiehuis; rondleidingen van leerlingen van basisscholen door deze gebouwen; archeologisch en historisch onderzoek; periodiek De Vonder; inzet voor behoud en ontwikkeling van cultureel erfgoed en monumenten.

- Verhalen over de geschiedenis van Asten op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Asten als plaats heeft 12 rijksmonumenten (voorheen waren het er 15, maar de gemeente heeft 3 rijksmonumentale panden gesloopt: de panden op Koningsplein 12 en 14 in 2013, en het pand op Koningsplein 16 in 2018).

- Asten heeft 59 gemeentelijke monumenten.

- In ieder geval in 1479 stond er al een katholieke kerk in Asten. Deze is in 1648 overgegaan naar de hervormden, en in 1806 aan de katholieken teruggegeven, waarop de hervormden in 1810 een eigen kerk kregen. In 1899 is de kerk gesloopt, om plaats te maken voor de huidige H. Maria Presentatiekerk (Wilheminastraat 3), ontworpen door architect Caspar Franssen. Tijdens de bouw was de parochie in geldnood, maar dankzij schenkingen, waaronder een grotere torenhaan door aannemer C. Mestrum, is toch een indrukwekkende kerk tot stand gekomen, gelegen op de plaats van het oude gemeentehuis.

De kerk heeft een toren van 75 meter hoogte, die een carillon van 57 klokken bevat, gegoten door de plaatselijke klokkengieterij Eijsbouts. De zandstenen ingangspartij stelt onder meer de geschiedenis van Maria Presentatie voor. Naast tal van neogotische kunstvoorwerpen bevat de kerk ook een kostbare staakmadonna uit 1775, een beeld van de heilige Apollonia uit 1525 en een calvariegroep uit 1480. Het orgel stamt uit 1909 en is vervaardigd door de Gebroeders Franssen te Roermond. - Beschrijving orgel Kerk van de H. Maria Presentatie. De kerk valt tegenwoordig onder de Parochie Heilige Franciscus.

- De voormalige Hervormde (PKN) kerk (Lindestraat 1) is in 1810 gebouwd als Hervormde Kerk. Het is een zogeheten Lodewijkskerkje, omdat voor de bouw een forse subsidie van de regering is ontvangen. In 1857 blijkt de kerk in zeer slechte staat te verkeren. Vanwege een gebrek aan financiële middelen worden plannen voor nieuwbouw uitgesteld. Nadat in 1867 het plafond van de kerk gedeeltelijk instort, komen de nieuwbouwplannen weer tevoorschijn. Ook dan gaat nieuwbouw niet door en wordt de kerk gerenoveerd. In 1885 is de voorgevel gerepareerd, omdat deze te zeer in verval was geraakt. In 1938 volgt nog een grote opknapbeurt en in 1965 is de kerk in- en uitwendig gerestaureerd. Vanwege de goede akoestiek is de kerk in het verleden regelmatig gebruikt voor muziekuitvoeringen door ensembles in een kleine bezetting.

De Protestantse Gemeente Asten-Someren kon geen twee kerken meer bekostigen en heeft gekozen voor behoud van de kerk in Someren. Op 18 augustus 2013 was de laatste kerkdienst in de Astense kerk. Voor die dienst waren ook burgemeester Vos, de toekomstige eigenaar en de katholieke en protestantse buurgemeentes uitgenodigd. Daarna is het interieur verwijderd, voorzover dit niet door de nieuwe eigenaar is overgenomen of is verhuisd naar de kerk in Someren.

- Huize Bartholomeus (Koningsplein 1) is in 1841 door pastoor Bartholomeus Kemps gesticht als liefdehuis. Het was het tiende huis van de Congregatie van de Zusters van Liefde, van O.L. Vrouw, Moeder van Barmhartigheid, met Bartholomeus als patroonheilige. Aanvankelijk was de instelling in bestaande gebouwen gehuisvest. Na diverse uitbreidingen, verbouwingen en nieuwbouwprojecten ontstond een gevarieerd gebouwencomplex aan het Koningsplein. Van dit complex wordt de vleugel aan de Kerkstraat beschermd. Dit gedeelte is in 1933 tot stand gekomen naar ontwerp van architect L. de Vries uit Helmond. Het gebouw is in een Traditionalistische stijl gebouwd. Het klooster is van algemeen belang. Het heeft cultuurhistorische waarde als voorbeeld van een geestelijke ontwikkeling, namelijk de bloei van orden en congregaties in het interbellum en is tevens van belang als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van het congregatieklooster annex verzorgingshuis. Het is architectuurhistorisch van belang vanwege de sobere maar in verhoudingen afgewogen stijl, het gebruik van baksteen en decoratief witwerk en is tevens van belang als voorbeeld van het werk van architect De Vries. Het is uitwendig gaaf bewaard gebleven.

- Hoe oud Molen de Oostenwind precies is blijft gissen. Zeker is in ieder geval dat aan de huidige Molenweg al sinds 1506 een molen heeft gestaan. Van het minstens vijf eeuwen oude origineel is eigenlijk nog maar één balk over; de standerd. Dat is de lange rechtopstaande spil waarom het hele bovenhuis van de molen naar de wind gedraaid kan worden. Andere delen van de molen zijn jonger. De molen heeft in de loop der tijd het nodige moeten doorstaan. Twee keer werd hij zelfs grotendeels verwoest. In de 18e eeuw waaide hij om tijdens een zware storm en in 1970 brandde hij af, nadat hij enkele jaren daarvoor nog geheel gerestaureerd was.

De meeste molens in deze omgeving ca. 100 tot 150 jaar oud. Toen die molens gebouwd werden, was het vrij gebruikelijk om hen een naam te geven, maar aan het eind van de middeleeuwen deed men dat in deze omgeving nog niet. Molen de Oostenwind heeft daarom pas in 2006, bij het vieren van het 500-jarig bestaan, zijn huidige naam gekregen. De molen is in ieder geval op zaterdagmiddagen te bezichtigen. Voor andere dagen en tijden zie de link.

- Het voormalige postkantoor met woning (Markt 14) is in 1921 naar ontwerp van M. Th. Elout van het bureau Rijksbouwmeester in Um 1800-vormen gebouwd. Het interieur is in de loop der jaren aangepast aan de veranderde eisen van het postkantoor. Het pand is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische waarden die het heeft en vanwege het bouwtype, het gave exterieur en de ontwikkeling van de stijl in aanpassing aan een traditioneel dorpsbeeld. Het pand heeft architectuurhistorische waarden als bijzondere uitdrukking van een typologische ontwikkeling.

- Museum Klok & Peel in Asten is in 2019 tijdens de jaarlijkse ANWB-verkiezing uitgeroepen tot ‘Leukste uitje van Noord-Brabant 2019’. De Efteling werd uitgeroepen tot het ‘Leukste uitje van Nederland’. De prijs is niet alleen toegekend aan het museum vanwege de vele uitgebrachte stemmen, maar ook vanwege de positieve beoordeling op criteria als gastvrijheid, sfeer en prijs- en kwaliteitverhouding. Een mooier moment voor het opnieuw bemachtigen van dit predicaat kon het museum zich niet wensen; het museum heeft in 2019 namelijk haar 50-jarig bestaan gevierd. Klok & Peel bevond zich in goed gezelschap van Klimbos Brabantse Wal (Brons) en het Boerenbondmuseum in Gemert (Zilver). Het winnen van de prijs is een mooie erkenning voor de inzet van vrijwilligers en medewerkers in de ambitie ‘hun’ museum uit te laten groeien van ‘Icoon van de streek, naar een Icoon van Brabant’. Het museum won eerder al goud bij de verkiezingen van 2015, 2017 en 2018. Het resulteerde in een toename van het aantal bezoekers aan het museum, maar ook aan Asten én de Peel, die meeprofiteren van alle bijbehorende publiciteit. Het museum biedt een unieke combinatie van exposities. Bezoekers kunnen genieten van de vernieuwde tentoonstellingen ‘de Peel aan Zee, een spannend dierenrijk’ en ‘Klank van de Lage Landen’.

- De ruïne van Kasteel Asten heeft een verwarrende naam, want deze ligt in buurdorp Heusden en wordt daarom aldaar beschreven. Zij het net op het randje; direct N ervan, N van de Voordeldonkse Broekloop, begint namelijk reeds het dorpsgebied van het buurdorp (hint: wij zouden dan een kleine grenscorrectie hebben uitgevoerd om het onder Astens grondgebied te brengen, want door de naam van de ruïne gaan mensen nu in Asten zoeken terwijl ze in Heusden moeten zijn...).

- Gevelstenen in Asten.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De in 1991 opgerichte Stichting Blues Asten, kortweg BLAST, heeft als doel het promoten van de bluesmuziek. De hoofdactiviteit is de jaarlijkse Paasblues: een blueskroegentocht in het dorp, verspreid over 4 dagen tijdens het Paasweekend. Daarnaast organiseert BLAST door het jaar heen een aantal bluesconcerten in diverse kroegen in het dorp, en verzorgt ze een avond tijdens de jaarlijkse Zomeravondactiviteiten in het dorp onder de naam Zomeravondblues.

- Jaarlijks half juli is er van vr t/m di Kermis in Asten. De kermis wordt op vrijdag geopend door het Sint Joris Gilde. Zij brengen een vendelgroet waarna een wethouder de erewijn schenkt. Vervolgens wordt in de schietkraam het gulden schot op een kunstvogel afgevuurd. Op de kermis is een grote variatie aan attracties te vinden. Zo vind je er onder meer de Show Time, Autoscooter, Rupsbaan, Speed, Cake Walk, Draaimolen, Lucky Duck, Wipe Out, Mini Cars, Pusher, Trampoline, Schietsalon, Lucky Cranes, Pinball, Bussensport, Lijntrek, Kamelenrace, Wipp, diverse eet- en snoepkramen en nog heel veel meer.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Mountainbikeroute MTB-route Asten voert door verschillende bosgebieden ten noorden en ten zuiden van het dorp. Het zijn de terreinverschillen die de route interessant maken. Zo rij je door De Schietbaan, een wandelbos met een niet meer gebruikte toneelberg. In Oostappen bevinden zich zandverstuivingen uit de oudheid en in de Polderse bossen zie je natuurlijke glooiingen uit de IJstijd. De Dennendijkse bossen daarentegen zijn wat moderner, met rechte en kronkelige paden. Het gehele parcours kan als 'pittig' worden omschreven. Toch zijn de routes ook voor minder getrainde mountainbikers goed te fietsen. De geasfalteerde verbindingsroutes zijn waarschijnlijk een welkome afwisseling na het klimmen en dalen! Op de route is een verbindingsroute aangegeven naar de mountainbikeroute van Liessel die weer verbonden is met de routes Deurne en Vlierden. De totale route is 36 km lang, maar je kunt ook kortere etappes rijden, van 3, 4, 9 of 10,5 km.

- Structuurvisie 'Kwaliteitsverbetering landschap gemeente Asten' (2015).

- "IVN afdeling Asten-Someren bevordert een duurzame samenleving door het laten beleven van natuur, milieu, landschap en leefomgeving. Wij nodigen iedereen van harte uit om mee te gaan met onze activiteiten. Naast de activiteiten bieden we activiteiten met een thema of voor een aparte doelgroep, cursussen of landschapsonderhoud. Vind je het leuk of zinvol om mee te helpen bij het organiseren van deze activiteiten? Word IVN-lid en meld je aan voor een van de werkgroepen of projecten: Cursuswerkgroep, Mierenwerkgroep, Multimedia, Natuur en Milieu, Natuur & Landschap, PR, Publieksactiviteiten, Schoolgidsen, Senioren, Veldbiologie, Vogelwerkgroep, Werkgroep beheer de Stulp, De Zandlopers.

Je kunt ook een wandeling aanvragen. Een natuurgids gaat dan met jou en je groep op pad. We hebben een aantal standaard thema's. Maar het programma wordt altijd samen met jou vastgesteld. Waar wil je heen of beter wat wil je graag zien? Wi je wandelen of met de fiets? Enkele gebieden: De Berken, Strabrechtse Heide / Beuven, De Ommetjes Asten/Someren, Het Keelven, Oetert / Vloeten, De Pan, Kapellerput, De Groote Peel, Herbertusbossen. Wij nemen je graag mee op een wandeling door de natuur in de omgeving. Onderweg laten we je genieten van vogelzang, vertellen we meer over het landschap. We vinden het leuk om onze natuurkennis te delen, zodat je wandeling door de natuur meer wordt dan een tochtje langs een verzameling bomen. De tarieven per gids (max. 15 tot 20 personen) zijn € 45,00 per activiteit. Per extra gids rekenen wij een bedrag van € 15,00. Wij verzoeken je een wandeling minimaal 14 dagen van te voren aan te vragen. Ook organiseren wij met enige regelmaat op zondag wandelingen. Deze zijn vrij toegankelijk voor iedereen. Afhankelijk van het thema gaat speciaal voor de kinderen een aparte gids mee."

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Asten (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Asten. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Media/nieuws: - SIRIS is de lokale publieke omroep voor de gemeenten Asten en Someren. De studio's bevinden zich in De Ruchte (Laan ten Roode 71e in Someren). De omroep verzorgt 24 uur per dag, zeven dagen in de week, uitzendingen vanuit de studio of op locatie. De SIRIS-medewerkers zijn actief op het gebied van presentatie, verslaggeving, techniek, redactie, ICT, tv, fotografie, website, marketing, administratie en bestuur. SIRIS telt één betaalde kracht; directeur-hoofdredacteur Harrie van Horik, die verantwoordelijk is voor de dagelijkse gang van zaken, en zeven dagen in de week leiding geeft aan redacteuren, fotografen, filmers, verslaggevers, presentatoren, ict-ers, stagiaires en andere medewerkers die voor SIRIS werkzaam zijn.

- Sterrenkunde: - Vereniging Jan Paagman Sterrenwacht (JPS) Asten - genoemd naar de bouwer van de eerst geplaatste telescoop - stelt zich o.a. het populariseren van sterrenkunde ten doel. Zij tracht dit doel te bereiken door diverse educatieve activiteiten te organiseren voor zowel eigen leden als voor publiek. Iedere woensdag komen leden samen voor een clubavond. Er worden discussies gevoerd over allerlei sterrenkundige onderwerpen en ervaringen worden gedeeld. Soms wordt een lezing gegeven of wordt er een videofilm vertoond. Tevens kan deze avond worden gebruikt voor het doen van waarnemingen door de aanwezige telescopen en aan leden die nog onvoldoende ervaring hebben wordt de mogelijkheid geboden om deze te leren bedienen. Op één vrijdagavond per maand komt jeugdafdeling Galactica bijeen.

Eén vrijdagavond per maand is specifiek gereserveerd voor het doen van waarnemingen. Tevens is dit een speciale gelegenheid om met elkaar ervaringen uit te wisselen op het gebied van waarnemen en fotograferen. Eenmaal per jaar vindt een excursie plaats naar een locatie met een sterrenkundige achtergrond. Dit kan een andere sterrenwacht, planetarium of museum zijn, in binnen- of buitenland. Vaak wordt dit dan gecombineerd met een bezoek aan een toeristische trekpleister in het te bezoeken gebied. De J.P.S. geeft ook driemaandelijks een clubblad uit, genaamd "De Interkomeet" (via de link ook online te lezen, ook oudere nummers). Hierin worden leden op de hoogte gehouden van activiteiten binnen en buiten de vereniging en het bevat een beschrijving van de belangrijkste sterrenkundige hoogtepunten van het betreffende kwartaal.

De J.P.S. maakt o.a. gebruik van het unieke Pieterse Planetarium. Hiermee kan, met een projectiemethode, de nacht worden nagebootst en kunnen de bewegingen van zon, maan, planeten en sterren zichtbaar worden gemaakt. Het planetarium telt ruim 5000 sterren. Naast de activiteiten voor leden organiseert de J.P.S. ook publieksmiddagen en -avonden. Ook vele scholen, verenigingen excursies in groepsverband weten de sterrenwacht te vinden. Bij voldoende belangstelling organiseert de J.P.S. cursussen, waarbij voor geïnteresseerden en belangstellenden (leden en niet-leden) de grondbeginselen van de sterrenkunde wordt bijgebracht. Overweeg je lid te worden van deze vereniging, kom dan eens langs tijdens een van de open middagen, open avonden of clubavonden.

- Zorg: - Polikliniek van het Elkerliek Ziekenhuis.

- Veiligheid: - Je kent de brandweer ongetwijfeld van de rode voertuigen en de brandweermannen en -vrouwen die bij tijd en wijle moeten uitrukken om branden te blussen. Maar weet je dat Brandweer Asten nog veel meer doet dan branden blussen? Hulpverlening bij (verkeers)ongevallen, rampenbestrijding, brandpreventie en de voorbereiding op de dagelijkse uitrukken behoren ook tot de werkzaamheden. Onder het kopje "over ons" onder de link vind je informatie over de lokale brandweer en jeugdbrandweer. Verder o.a. een handige pagina met voorlichting over hoe je branden het beste kunt blussen én kunt voorkomen en beperken.

Reactie toevoegen