Texel

Gemeente
Texel
Kop van Noord-HollandWaddengebied
Noord-Holland

Texel-schaap-MSD-20070510-106712.jpg

Texel, Noord Holland, bekend om de schapen

Texel, Noord Holland, bekend om de schapen

texel_wadwachters_kopie.jpg

Op Texel hebben ze geen boswachters maar wadwachters.

Op Texel hebben ze geen boswachters maar wadwachters.

texel_noord_holland_nationaal_park_duinen_van_texel_de_geul_in_het_zuiden.5.jpg

Texel, Nationaal Park Duinen van Texel, De Geul in het zuiden

Texel, Nationaal Park Duinen van Texel, De Geul in het zuiden

texel_noord_holland_nationaal_park_duinen_van_texel_de_slufter.3.jpg

Texel, Nationaal Park Duinen van Texel, De Slufter

Texel, Nationaal Park Duinen van Texel, De Slufter

texel_noord_holland_nationaal_park_duinen_van_texel_ecomare_de_koog_het_bezoekerscentrum_van_het_nationaal_park.2.jpg

Texel, Ecomare in De Koog is het bezoekerscentrum van Nationaal Park Duinen van Texel

Texel, Ecomare in De Koog is het bezoekerscentrum van Nationaal Park Duinen van Texel

texel_noord_holland_nationaal_park_duinen_van_texel_het_strand.4.jpg

Texel, dit soort prachtige zonsondergangen kun je meemaken op de stranden van Texel

Texel, dit soort prachtige zonsondergangen kun je meemaken op de stranden van Texel

texel_noord_holland_natuurmonumenten_wagejot_kluten_visdieven_en_kapmeeuwen.4.jpg

Texel, in natuurgebied Wagejot vind je o.a. kluten, visdieven en kapmeeuwen

Texel, in natuurgebied Wagejot vind je o.a. kluten, visdieven en kapmeeuwen

NH gemeente Texel in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Texel in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Texel in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Texel

Terug naar boven

Status

- Texel is een eiland en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de regio's Kop van Noord-Holland en Waddengebied. De hoofdplaats van de gemeente is Den Burg.

- Texel is tegenwoordig nog het enige Noord-Hollandse waddeneiland. T/m 31-8-1942 vielen de Friese eilanden Vlieland en Terschelling ook onder Noord-Holland.

- De gemeente Texel omvat de dorpen De Cocksdorp, De Koog, De Waal, Den Burg, Den Hoorn, Oosterend en Oudeschild en de buurtschappen Bargen, De Nes, De Westen, Dijkmanshuizen, Driehuizen, Harkebuurt, Het Noorden, 't Horntje, Midden-Eierland, Molenbuurt, Nieuweschild, Noord Haffel, Noorderbuurt, Ongeren, Oost, Spang, Spijkdorp, Tienhoven, Westergeest, Westermient, Zevenhuizen, Zuid-Eierland en Zuid Haffel. In totaal zijn dit 7 dorpen en 23 buurtschappen.

- Wapen van de gemeente Texel.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Texel.

Terug naar boven

Naam

Taalkundige bijzonderheden
Door een oude klankwet is het consonantcluster -ks- tot -s- gereduceerd. Daarom spreken 'Hollanders' het uit als 'Tessel'. In het Fries wordt echter nog steeds 'Teksel' gezegd. Een inwoner van dit eiland is een Texelaar / Tesselaar. En omdat het een eiland is, woon je niet in maar op Texel.

Oudere vermeldingen
772 of 776 kopie 1183-1195 in Tesla, 772 of 776 kopie 1170-1175 in Thesla, ws. 2e helft 9e eeuw kopie 1150-1159 Tysele, 918-948 kopie 11e eeuw insulae Texlae, 918-948 kopie 11e eeuw in Tlex, 918-948 kopie 11e eeuw in Texle, 985 kopie 13e eeuw Texla, 1309 van Tessele, 1573 Texel, 1883 Tessel, 1888 Texel.

Naamsverklaring
Waarschijnlijk een afleiding van of samenstelling met het Germaanse tehswa*- 'rechts', respectievelijk 'zuidelijk'. Een andere, minder waarschijnlijke verklaring, knoopte aan bij het Germaanse þehslô*-, het Oudnoorse þexla, en het Vroegnieuwnederlandse dissel 'soort van bijl' en dan 'bijlvormige verhevenheid' of 'bijlvormig eiland' (?).(1)

Terug naar boven

Ligging

Texel ligt N van Den Helder en is het meest westelijke en zuidelijke Waddeneiland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Texel 770 huizen met 4.924 inwoners, verdeeld in de dorpen Den Burg 235/1.523 (= huizen/inwoners), Het Oude-Schild 172/1.058, De Hoorn 95/569, Oosterend 91/572, De Waal 29/236, De Koog 15/81 en De Cocksdorp 41/293 en de buurtschappen Oost 34/244, Zevenhuizen 11/65, Het Nieuwe-Schild 5/32, De Westen 30/182 en Zuidhaffel 12/69. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 6.000 huizen met ca. 14.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het huidige eiland bestond oorspronkelijk uit twee eilanden: Texel in het zuiden en Eierland in het noorden. In 1630 zijn de eilanden door de Zanddijk met elkaar verbonden. In 1835 richt een aantal heren waaronder Nicolas Joseph de Cock een maatschappij op met als doel de kwelder tussen de eilanden in te polderen. Dat wordt de polder Eierland. Naar deze hr. De Cock is later het in 1836 gestichte dorp Nieuwdorp genoemd (De Cocksdorp dus).

Na de bedijking van de polder Eierland blijft tussen deze polder en het aan de oostkant gelegen oude land van Texel een grote diepe inham over, waardoor de zee diep landinwaarts kon binnendringen. Gezien de risico's daarvan wordt daarom in 1871 besloten om deze 791 hectare grote Noordwaard in te polderen tot de polder Het Noorden, waarmee de huidige vorm van het eiland een feit wordt.

De scheepvaart is lange tijd belangrijk geweest voor Texel. In de 17e en 18e eeuw betreft dit de scheepvaart door de VOC naar het Verre Oosten, later wordt dit vervangen door walvisvaart en andere visserij, alles vanuit de haven van Oudeschild. Tegenwoordig is Oudeschild nog de thuishaven van ca. 30 Noordzeekotters en enkele kleinere kotters voor de garnalenvisserij op de Noordzee.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Texel, kun je terecht bij de volgende instanties:

- Historische Vereniging Texel (voor zover wij weten heeft de vereniging nog geen website).

- Cultuurhistorisch Museum Texel (De Waal) geeft een veelzijdig beeld van het leven op dit eiland in vroeger tijden.

- Oudheidkamer Texel (in Den Burg).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Grote delen van de Waddenzeedijk op Texel voldoen op dit moment niet aan de wettelijke veiligheidseisen. Om in de toekomst aan deze eisen te kunnen voldoen is een versterking van de waterkering noodzakelijk. Daarom is in 2016 een project van start gegaan behelzende het ontwerpen en realiseren van de versterking voor 14 kilometer waddenzeedijk en de nieuwbouw van een aantal kunstwerken, waaronder 3 gemalen. In 2020 beoogt het project gereed te zijn.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Overzicht van beelden op Texel (zowel losstaande beelden als gevelstenen).

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Activiteitenagenda Texel.

- Zwitserleven Zeilweek (juni) met o.a. de Ronde om Texel (catamaran) met ca. 500 deelnemers.

- Texel Blues Festival (weekend in oktober).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Veerdienst TESO onderhoudt de verbinding tussen Den Helder en Texel.

- Vogelwerkgroep Texel.

- Ecomare omvat een natuurmuseum, zeehondenopvang, zeeaquarium, vogelopvang, duinpark en bezoekerscentrum. Ecomare werkt aan natuurbescherming in Waddenzee en Noordzee door voorlichting, educatie en opvang van vogels en zeehonden. Exposities laten verschillende kanten van wadden en Noordzee zien, het grootste natuurgebied van Nederland. De bezoeker zal deze exposities verlaten in het besef dat de Waddenzee en de Noordzee belangrijke natuurgebieden zijn waar de mens van mag genieten, binnen redelijke grenzen gebruik van kan maken en waar we zuinig op moeten zijn. Een duurzame relatie tussen mens, natuur en milieu, daar moeten we met z'n allen aan werken.

- Tot aan de 17e eeuw kent Texel een vrij natuurlijke duinontwikkeling. Daarna wordt deze steeds meer een samenspel tussen mens en natuur. Inwoners stimuleerden de duinontwikkeling door stuifdijken aan te leggen. De veelzijdige duinvormen en de rijke flora en fauna maken het eiland uniek. Vrijwel het hele duingebied (inclusief zandplaat de Hors, de Texelse bossen en de Slufter) is daarom in 2008 uitgeroepen tot Nationaal Park Duinen van Texel. Later is de westelijke kuststrook ook nog uitgeroepen tot Aardkundig Monument. Dit park is in beheer bij Staatsbosbeheer en omvat o.a. de Eierlandse Duinen, De Slufter, De Muy, De Dennen, Westerduinen, Loodsmansduinen, De Geul, De Hors en de Mokbaai.

Kalkrijke duinen en uitgestrekte strandvlaktes, kalkarme binnenduinen, natte duinvalleien, een slufter waar de zee regelmatig het duingebied binnendringt en verschillende soorten bossen zorgen voor een ongekende rijkdom aan planten- en diersoorten. Staatsbosbeheer beheert ook in andere delen van Texel wat natuurgebiedjes, maar over het algemeen zijn de natuurgebieden buiten het Nationaal Park in beheer bij Natuurmonumenten. De samenwerking tussen Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer is uitstekend, wat bijvoorbeeld tot uiting komt in het gezamenlijke beheerkantoor in Den Burg.

Nationaal Park Duinen van Texel is ca. 4.000 ha groot. Het Rijk streeft vandaag de dag naar grotere Nationale Parken met een omvang van ca. 10.000 ha of meer. Voorzitter Jan van de Venis van het Nationaal Park (NP) ziet daar goede mogelijkheden voor. Volgens hem kan het NP worden uitgebreid tot meer dan 15.000 ha land en 30.000 ha zee, en kan het NP goed worden gecombineerd met natuur-inclusieve landbouw. De Texelse landbouwvoorman Arnold Langeveld van LTO Noord vindt dat geen goed plan. Volgens Langeveld is het huidige landbouwareaal van 8.000 hectare - waarvan bijna een kwart al met allerlei praktische beperkingen - het absolute minimum om goed te kunnen functioneren. "Er zijn veel jonge boeren op het eiland, die door willen. Om die goed te kunnen blijven faciliteren is een bepaalde kritische massa nodig." Bovendien stelt hij dat de boeren uit eigen beweging al veel rekening houden met de natuur. En zo hebben beide heren nog een aantal argumenten waarom ze het wel respectievelijk juist niet willen, die ze hebben ingebracht in een gemeenteraadsvergadering d.d. april 2018. (bron: LTO Noord, 6-4-2018. Zie de link voor nadere informatie over deze kwestie)

- Texel is een van de plekken waar Natuurmonumenten direct na de oprichting in 1905 gebieden verkrijgt. In 1909 wordt het eerste gebied gekocht in polder Waal en Burg en nog steeds koopt Natuurmonumenten landbouw- en andere grond om de gebieden tot een parelsnoer in het lage land aaneen te rijgen. De gebieden van Natuurmonumenten bevinden zich voornamelijk langs de waddendijk binnendijks maar ook De Schorren buitendijks en daarbij een deel van de wadden. Ook op de Hoge Berg, een duidelijk hoger deel in de buurt van Den Burg, heeft Natuurmonumenten natuurgebieden. De natuurgebieden zijn De Schorren, het Lage Land van Texel, Drijvers Vogelweid de Bol met daarin Molen Het Noorden, Eendenkooi bij Spang, Fort de Schans, een verdedigingsweg uit de VOC tijd, Dijkmanshuizen, Ottersaat, De Petten, de Zandkes, Wagejot, De Zandkuil, het enige insectenreservaat in West Europa op de Hoge Berg, polder Waal en Burg en de laatste aanwinst het natuurontwikkelingsproject Utopia.

De binnendijkse natte natuurgebieden zijn een belangrijke broedplaats van kluten en visdiefjes geworden. Die gebieden zijn makkelijk vanaf de weg te bekijken zonder de vogels te verstoren. Ook zijn die plekken belangrijke hoogwatervluchtplaatsen voor vaak duizenden vogels die normaal op de wadden eten en verblijven. Ook de plantengroei in en rond de vaak brakwater bevattende plasjes is bijzonder. Brede orchis, rietorchis en harlekijnorchis bijvoorbeeld komen hier in het late voorjaar massaal tot bloei. De meeste natuurgebieden op Texel worden op deze site beschreven, en wel onder de woonplaatsen waar zij geografisch toe te rekenen zijn.

Voor bezienswaardigheden, evenementen en recreatiemogelijkheden zie (ook) bij de afzonderlijke kernen.

Terug naar boven

Beeld

- Slideshow met oude ansichtkaarten van Texel.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Texel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Texel.

- Nieuws: - Texelse Courant. Oude jaargangen vanaf 1887 zijn nu (alleen voor abonnees van de krant) ook online te bekijken.

- Sport: - In de huidige vorm bestaat Wielersport Texel formeel sinds 2011. De vereniging is ontstaan uit een fusie tussen Wielervereniging Texel, Toerclub Taxi 312000 en de Vrije Rijders, een groep mountainbikers die min of meer georganiseerd reden. De drie partijen zagen het belang van één grote vereniging met een breed draagvlak en al snel stonden alle neuzen dezelfde kant op. De club telt ruim 250 leden en organiseert regelmatig uiteenlopende wielerevenementen. De vereniging is actief op meerdere fronten. Vanaf het voorjaar zijn er bijna wekelijks wedstrijden op de wielerbaan voor junioren en senioren. Meerdere keren per week wordt in groepsverband (ingedeeld naar snelheid) op de weg gefietst. Beginnende mountainbikers gaan onder begeleiding de onverharde paden op en in de winterperiode wordt wekelijks getraind in het bos door beginners en gevorderde MTB'ers. De jeugdleden worden begeleid door actieve en ervaren trainers.

De vereniging zet in op de breedtesport: hun doel is om zo veel mogelijk mensen actief op de fiets te krijgen, waarbij het plezier de boventoon voert. Samen in beweging. Dat betekent overigens niet dat talent verloren gaat bij Wielersport Texel. Binnen de vereniging zijn volop mogelijkheden voor (jong) talent om zich verder te ontwikkelen. De vereniging is gehuisvest op Sportpark Den Burg-Zuid, waar een goed onderhouden betonbaan ligt. Bovendien vormt deze locatie een prachtig uitgangspunt voor tochten en wedstrijden over Texel. Het ATB-pad in de Texelse Dennen maakt onderdeel uit van het trainingscircuit van de mountainbikers.

- Duurzaamheid: - Stichting Duurzaam Texel.

Reactie toevoegen