Den Helder

Plaats
Stad en gemeente
Den Helder
Kop van Noord-Holland
Noord-Holland

NH gemeente Den Helder in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Den Helder in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Den Helder in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Den Helder

Terug naar boven

Status

- Den Helder is een stad en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de streek Kop van Noord-Holland.

- Onder deze vallen ook de dorpen Huisduinen en Julianadorp. Tot medio 2009 lagen deze dorpen voor de postadressen ´in´ Den Helder. Sindsdien hebben zij een eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek en in de in dat jaar in werking getreden gemeentelijke Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG). Verder vallen onder de gemeente nog de buurtschappen Blauwe Keet, De Kooy en Friese Buurt en de badplaats Julianadorp aan Zee. In totaal zijn dit 1 stad, 2 dorpen, 3 buurtschappen en 1 badplaats.

- In maart 2011 zijn bedrijventerrein Kooypunt en de Luchthaven tot bebouwde kom benoemd. Het argument was vooral de verkeersveiligheid; door deze maatregel mag men er geen 80 km per uur meer rijden, maar nog slechts 50. Kaart met begrenzing bebouwde kommen Kooypunt en Luchthaven. In november 2012 zijn de komborden Kooypunt en Luchthaven geplaatst. Verder staan er ook nog, in ieder geval sinds 2011, komborden bij bedrijventerrein Oostoever.

- Wapen van de gemeente Den Helder.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Den Helder.

- Onder de stad Den Helder vallen de buurtschappen De Kooy en Friese Buurt.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
In 2011 is er een burgerinitiatief geweest om de plaatsnaam te veranderen in Den Helder aan Zee. Dit heeft geen doorgang gevonden.

Benaming inwoners
Een inwoner van Den Helder is een Heldenaar. Iemand die in deze stad is geboren wordt ook wel Nieuwedieper genoemd.

Oudere vermeldingen
1577 kopie kaart Laurens Pieter de Helderbuyert, 1621 Helder, 1680 de Helder.

Naamsverklaring
Vroeger in verband gebracht met het zeegat Helledore en verklaard als 'deur van de hel', wat weinig aannemelijk is. De oudste vorm laat zich duiden als hel 'laagliggend' (met betekenisverschuiving naar 'waterland' en 'waterplas'), met het adjectiverende suffix -re- (eigenlijk 'van de bewoners') en een later onderdrukt grondwoord buurt 'buurtschap'. Betekenis in dat geval: '(buurt) van de bewoners van het laag-/waterland'. Het feit dat de plaats op de kaart van 1577 ingetekend staat op buitendijkse grond kan de verklaring ondersteunen.(1)

Terug naar boven

Ligging

Den Helder ligt in het uiterste noordwesten van het vasteland van Noord-Holland, in de kop van `De Kop van Noord-Holland`.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente 1.557 huizen met 8.369 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 547/2.846 (= huizen/inwoners), het dorp Huisduinen 57/327 en de buurtschappen Nieuwediep 631/3.186, Koegras of Buitenveld 40/315, Kanaalweg 169/1.016 en Nieuwstad 113/679. Tegenwoordig heeft de gemeente Den Helder ca. 24.000 huizen met ca. 55.500 inwoners, waarvan ca. 18.000 huizen met ca. inwoners 41.000 in de gelijknamige stad.

Terug naar boven

Geschiedenis

Rijkswerf Willemsoord
In 1811 komt Napoleon Bonaparte naar Den Helder. Hij geeft Jan Blanken Jansz. de opdracht om hier de grootste marinebasis met werf van Nederland te bouwen. Na de val van Napoleon in 1813 begint koning Willem I met de bouw van de werf, waardoor de locatie de naam ‘Willemsoord’ krijgt. In 1822 zijn de eerste bouwwerken op de Rijkswerf van 40 ha klaar; Dok I, Natte Dok, Zeedoksluis, Pomphuis met stoommachine en Werfkanaal. Tussen 1857 en 1866 is Dok II gebouwd met daarnaast een nieuw pompgebouw. In de eerste helft van de 20e eeuw zijn de machinebankwerkerij, de ketelmakerij, de scheepsmakerswerkplaats, de werkplaats van de takelaars en zeilmakers, magazijnen en overige werkplaatsen gebouwd.

In 1993 verhuist de Rijkswerf naar een nieuwe locatie op de Nieuwe Haven. Het oude complex komt aanvankelijk leeg te staan maar heeft inmiddels vele herbestemmingen gekregen. De monumentale randbebouwing - in de periode 1995-2004 volledig gerestaureerd - en de dokken hebben de status van rijksmonument verkregen. Willemsoord is niet alleen bijzonder vanwege de militaire geschiedenis, maar ook vanwege de architectuur, ruimtelijke inrichting, industriële en maritieme geschiedenis, vaderlandse en sociale geschiedenis. Voor nadere informatie zie de site van Willemsoord, waar je o.a. wordt geïnformeerd over de vele mogelijkheden van een dagje uit naar Willemsoord.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Den Helder, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- De Helderse Historische Vereniging is opgericht in 1988 en houdt zich bezig met het bewaren, ontsluiten en verspreiden van de geschiedenis van Den Helder. De leden ontvangen het kwartaalblad Levend Verleden. Via de link zijn de jaargangen 1988 t/m 2017 ook online te lezen. De vereniging heeft ca. 800 leden en heeft haar onderkomen in School 7 (Weststraat 110a). Behalve in juli en augustus is het onderkomen te bezoeken op dinsdag van 10.00-12.00 uur en van 13.00-16.00 uuren op donderdag van 13.00-16.00 uur. Buiten deze dagen en tijden is bezoek op afspraak eventueel ook mogelijk.

- Helderse Vereniging voor Sociale Geschiedenis. Oudere nummers van hun kwartaaltijdschrift De Morgen zijn via de link ook online te lezen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Den Helder is een echte stad aan zee. Een stad die gelooft in zijn toekomst en daar hard aan werkt. De combinatie haven-luchthaven is dé economische motor van de regio en de stad is hét offshore kenniscentrum voor de Noordzee. En bij een mooie haven hoort een aantrekkelijk stadshart. Dat ondergaat de laatste jaren een echte metamorfose. Het centrum wordt fraaier, compacter, met meer groen en meer uitstraling. Willemsoord wordt een levendige stadswijk en nauw bij het stadshart betrokken. Al sinds 2008 wordt hier in hoog tempo aan gewerkt. Er is veel gebouwd en vernieuwd de afgelopen jaren en dat gaat nog steeds door. Meest recente ontwikkeling is het volledig vernieuwde stationsplein, een warme entree van de stad.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Den Helder heeft als plaats 40 rijksmonumenten.

- Den Helder heeft 59 gemeentelijke monumenten.

- Helderse Molenstichting De Onderneming wil de rijke geschiedenis van de molens in Den Helder laten zien. Hiervoor heeft zij 3 doelstellingen: het herbouwen van een authentieke molen in de gemeente; het verkrijgen en uitdragen van kennis op het gebied van oude molens in de gemeente en hun geschiedenis (middels een website en een informatiecentrum); het behouden en eventueel restaureren van (Amerikaanse) weidemolentjes zoals die zich binnen de grenzen van de gemeente bevonden en bevinden. Ze hebben al enige tijd een eigen Bosman watermolen die te vinden is in het prachtige natuurgebied Mariëndal. Het meest aansprekend is natuurlijk de herbouw van een "oude" molen. Die beogen zij op het Vinkenterrein te kunnen gaan realiseren. Het is een historische plek en de gemeente wil meewerken om een onderzoek te doen naar de realisatie van een historische molen.

- Het NS-station van Den Helder uit 1957 is volgens het Cuypergenootschap van grote monumentale waarde. Desondanks heeft de gemeente in 2013 besloten dat het geen gemeenteljik monument wordt.

- "Stap aan boord! Wie de marine echt wil beleven, moet bij het Marinemuseum in Den Helder zijn. Het Torentje laat je kennismaken met de rijke geschiedenis van de Koninklijke Marine. Ontmoet zeehelden, bekijk wapens en uniformen en leef mee met de gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog. Het Marinemuseum is gevestigd op de Oude Rijkswerf, waar vroeger marineschepen werden gebouwd en onderhouden. In de Geschutmakerij staat de geschiedenis van de Rijkswerf en de techniek achter de marine centraal. Uniek zijn de drie museumschepen, waarvan onderzeeboot Tonijn het meest in het oog springt. Aan boord vertellen oud-bemanningsleden prachtige verhalen. In het brughuis van geleide wapenfregat De Ruyter kun je de commandovoering ervaren. Het opvallendste kenmerk van het geleide wapenfregat is de metershoge radarbol bovenop het brugdeel. De krachtige 3-D radar in deze bol kon ruim honderd doelen tegelijk traceren, tot 400 km afstand. Naast de verschillende exposities en de museumvloot biedt het museum diverse activiteiten voor jong en ouder. Theatergroep Pandemonia treedt regelmatig op en kinderen kunnen een speurtocht lopen of komen knutselen in het kinderatelier."

- "Nationaal Reddingmuseum Dorus Rijkers in Den Helder vertelt het verhaal van het reddingwezen in Nederland. Er is van alles te doen voor jong en ouder. Een bezoek aan het museum is een leuke en leerzame interactieve belevenis. Ervaar bijvoorbeeld hoe windkracht 10 aanvoelt in de windtunnel. Beleef op de vaarsimulator de wilde zee als een echte redder. Leer varen met het Heldenspel en verstuur een bericht in morse. Ook de historische films op groot scherm nemen je mee in de wereld van de redders van vroeger. Ervaar zelf hoe zwaar het was om het licht te laten branden met het handgedreven zoeklicht en probeer te navigeren met de sextant. Kruip zo in de huid de redders van vroeger. De gratis audiotour leidt je door het museum en vertelt de verhalen van vroeger.

De verschillende reddingboten in het museum laten de ontwikkeling in het reddingwezen zien. Buiten is een recente reddingboot te vinden van de klasse Valentijn. Verder is er in het museum aandacht voor redders, reddingacties, reddingboten, reddingmaatschappij, scheepscommunicatie, navigatie en divers reddingmaterieel. Aan de museumsteiger liggen zes varende historische reddingboten. Bij de knopentafel in het museum kan jong en ouder verschillende nautische knopen leren. Een bemanningslid van de KNRM legt op video precies uit wat je moet doen om de juiste knoop te maken. Kennis die elke redder bezit. Last but not least hebben wij de Kidsproof Award 2018 gewonnen! 4.000 museuminspecteurs tot 12 jaar hebben ons verkozen tot het leukste museum voor kinderen. Met een eindscore van 9,2 zijn we zowel de provincie- als landelijke winnaar."

- Het voormalige Postkantoor (Middenweg 172) is een karakteristiek gebouw op een prominente plek. Het is gebouwd in 1967 volgens het Wederopbouwplan voor Den Helder zoals na de oorlog opgesteld door architect Wieger Bruin. Het station was eind jaren vijftig naar het zuiden teruggelegd om de oostelijke en westelijke delen van de stad beter met elkaar te verbinden. Vanuit het station werd de Beatrixstraat als een doorbraak naar de Rijkswerf aangelegd om ook deze beter bij de stad te kunnen betrekken. Het postkantoor aan de Middenweg verving het oude postkantoor bij de Postbrug en deed met zijn omvang en uitstraling recht aan de ambities van de wederopbouw in de groeiende marinestad. Het gebouw is ontworpen door architect Jo Kruger uit Voorburg, en is door zijn sprekende gevelgeleding en expressief vormgegeven dakrand een voorbeeld van een modern gebouw dat in reactie op het in die tijd heersende strenge functionalisme een eigenzinnige uitstraling heeft.

Doordat het station als laag gebouw niet goed in staat is ruimtelijk de verbinding tussen het Stadshart en de westelijke buurten te begeleiden, speelt het hogere postkantoor hierin een belangrijke rol. Het gebouw staat niet helemaal parallel aan de richting van de Beatrixstraat en het Stadspark, maar licht gedraaid in lijn met de richting van het station. Dit benadrukt de ruimtelijke samenhang tussen station en postkantoor en vormt samen met de alzijdige watertoren aan de overkant een herkenbaar ensemble aan de entree van het Stadshart.

Binnenkort zal het gebouw nog beter tot zijn recht komen door de herinrichting van het stationsgebied, naar ontwerp van West 8. Daarbij zal de dominantie van het autoverkeer in de beleving plaats maken voor meer verblijfskwaliteit en groen. Het postkantoor wordt dan onderdeel van de 'huiskamer van de stad'. Het complex is eigendom van de gemeente Den Helder. Zij heeft de intentie het te verkopen aan een partij die het pand een aantal passende herbestemmingen geeft op het gebied van bedrijvigheid en/of wonen (zie ook de verkoopinformatie van de makelaar). Het complex is eind 2017 verkocht. Sinds 2013 was er het Rob Scholte Museum gevestigd. De kunstenaar had er tevens zijn atelier en woonruimte met zijn gezin. In april 2018 is het Rob Scholte Museum ontruimd, wegens einde van de bruikleenovereenkomst.

- De watertoren is door een particulier gekocht en verbouwd tot woonverblijf. Het dak van de watertoren wordt 12x per jaar tussen 10.00 en 14.00 uur tegen een kleine vergoeding opengesteld voor publiek.

- Gevelstenen in Den Helder.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Marinedagen (weekend in juli).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Nollenlandschap nabij station Zuid is in 2011 ingericht. In 2012 is het geopend voor publiek. Het Nollenlandschap ligt vlak bij de Nollen waar de kunstwerken van Rudi van de Wint staan. Hij was nauw betrokken bij het ontwerp voor het nieuwe Nollenlandschap. Het Nollenlandschap vormt een belangrijke groene verbinding tussen het polderlandschap en het groen van de Stelling van Den Helder.

- Het hierboven beschreven Willemsoord wordt ontwikkeld tot en geprofileerd als Waddenpoort Willemsoord.

Terug naar boven

Beeld

- Interviews (video) met inwoners van Den Helder over bijzondere aspecten van hun stad.

- Diaserie van oude ansichtkaarten van Den Helder.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Den Helder (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Den Helder.

- Nieuws: - Online dagblad Den Helder Actueel (DHA). - Nieuws van DHA op Facebook. - NHD Helderse Courant.

- Buurtverenigingen: - Buurtvereniging De Viskom.

- Lezen: - Bibliotheek School 7 in Den Helder is in augustus 2018 uitgeroepen tot beste bibliotheek van de wereld in de categorie 'nieuwe bieb in een bestaand gebouw'. In 2017 is de bibliotheek al uitgeroepen tot beste van Nederland. De juryleden zijn onder de indruk van de manier waarop de bibliotheek samenwerkt met lokale partners. Ze noemen ook de bijzondere architectuur, de inrichting en het 'huiskamergevoel' van de bibliotheek als bijzondere kwaliteiten. School 7 nam het op tegen 19 bibliotheken uit andere landen. Om mee te mogen doen aan de wedstrijd moest een bibliotheek tussen 2015 en 2017 gerealiseerd zijn en in een nieuw gebouw zitten of in een gebouw waarin daarvoor nog geen bibliotheek zat. School 7 is in 2016 geopend. De bibliotheek zit in een ca. 100 jaar oud schoolgebouw in het centrum van de stad. Voordat er een bibliotheek in kwam, heeft het gebouw lang leeg gestaan. De gemeente had geen budget om het pand op te knappen. Inwoners waren tegen het slopen van het oude gebouw. Want daar zijn er door de oorlog niet veel meer van in deze stad. Uiteindelijk heeft een woningcorporatie het pand gekocht.

- Veiligheid: - Politie Den Helder.

Reacties

(2)

Erg leuke en handige site als je echt alles wilt weten van waar je zelf woont. Top gedaan.

Dank voor uw complimenten. Dat doet mij goed om te horen! En het stimuleert mij om door te gaan met de laatste loodjes/puntjes op de i. Ik hoop dat u uw enthousiasme ook aan uw relaties wilt overbrengen, want helaas weten de meeste mensen nog altijd niet van het bestaan van de site, en degenen díe er van weten, zijn er allemaal enthousiast over. Overigens beoogt de site van nut te zijn voor inwoners van een plaats, zoals u al stelt, maar ook voor mensen die overwegen naar een bepaalde plaats te verhuizen en willen weten wat daar te zien en te doen is, wat de voorzieningen zijn e.d., en voor toeristen en recreanten, die ik aan tips help voor wat er ergens te zien en te doen is, en voor heemkundigen en genealogen, die zich voor de geschiedenis van bepaalde plaatsen interesseren.

De pagina van Den Helder is overigens nog maar een 'beginnetje', omdat tot heden de nadruk lag op het uitwerken van de kleinere kernen, omdat die op het internet doorgaans nog niet goed overzichtelijk beschreven waren, zoals in uw gemeente de kernen Julianadorp, Huisduinen, Blauwe Keet, De Kooy en Friese Buurt. Van de grote kernen zijn veel meer boeken en sites, dus in die zin waren die minder urgent. Komend halfjaar komen de 300 grotere kernen (= meer dan 10.000 inwoners) aan de beurt om echt goed uit te werken. Waaronder Den Helder.

Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen