Vlieland

Plaats
Dorp en gemeente
Vlieland
Waddengebied
Fryslân

vlieland dorpsstraat [640x480].jpg

Vlieland Dorpsstraat

Vlieland Dorpsstraat

FR gemeente Vlieland in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Vlieland in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Vlieland in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Vlieland

Terug naar boven

Status

- Vlieland is een eiland en gemeente in de provincie Fryslân, in de regio Waddengebied. De gemeente viel tot 19-9-1814 onder Fryslân, daarna onder Noord-Holland* en sinds 1-9-1942 weer onder Fryslân.
* Het Posthuys op het westelijk gedeelte van het eiland herinnert daar nog aan: de post kwam destijds via Texel.

- De enige plaats in deze gemeente is het dorp Oost-Vlieland.

- Wapen van de gemeente Vlieland.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Vlieland.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Flylân. Overigens wordt er op Vlieland geen Fries gesproken. Het oorspronkelijke dialect van het eiland, het Vlielands, vond vooral aansluiting bij de dialecten van Noord-Holland. Het leek op het Tessels, maar onderscheidde zich daarvan door zijn klinkers. De laatste spreekster van het dialect, mevrouw Petronella de Boer-Zeylemaker, overleed in 1993 op 107-jarige leeftijd.

Naamgeving
Formeel, dat wil zeggen volgens het postcodeboek en de in 2009 in werking getreden gemeentelijke Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG) is er op dit eiland alleen de 'woonplaats' Vlieland. Ter plekke staan echter evenzeer officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden) Oost-Vlieland, want zo heet in de praktijk namelijk de enige kern op het eiland. Vlieland is dus eigenlijk alleen de naam van de gemeente en niet van het dorp, maar omdat die naam ook als plaatsnaam in de postadressen staat, wordt met deze naam in de praktijk vaak ook het dorp bedoeld. Vandaar dat wij voor eiland, gemeente en dorp ook maar één pagina hebben gemaakt.

Spelling
De naam van het dorp Oost-Vlieland wordt ter plekke op de plaatsnaamborden correct met koppelteken geschreven. In het lokale museum bevindt zich een recent plaatsnaambord met de naam zonder koppelteken. Kennelijk heeft men geconstateerd dat die spelling foutief is en het bord vervolgens aan het museum geschonken.

Naamsverklaring
Betekent land aan het water de Vlie, zeegat tussen Vlieland en Terschelling. Pomponius Mela zegt in De Situ Orbis (ca. 44 na Chr.) dat de rechterarm van de Rijn eerst een rivier is, maar daarna verwijdt tot een zeer groot meer, Flevo genaamd. Nadat hij een eiland van dezelfde naam omvat heeft, wordt hij opnieuw smaller en loopt, wederom rivier geworden, in zee.(1)

Terug naar boven

Ligging

Vlieland ligt N van Texel, ZW van Terschelling.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Vlieland 120 huizen met 690 inwoners. Tegenwoordig heeft de gemeente (en daarmee het dorp en eiland) ca. 500 huizen met ca. 1.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het eiland is ontstaan door de Watersnood van 1287, waardoor het werd gescheiden van het Friese vasteland. Dit maakte deel uit van het proces waardoor de Waddenzee werd gevormd. Oorspronkelijk was het huidige noordelijke deel van Texel, Eierland, ook een deel van Vlieland. Door het ontstaan van het Eierlandse Gat werden deze gebieden van elkaar gescheiden.

Vroeger was er naast Oost-Vlieland nog een tweede dorp: West-Vlieland (Westeynde). Dat dorp overstroomde rond 1700 regelmatig omdat het eiland door veranderingen in de zeestromen aan de westzijde steeds verder erodeerde. Van dit dorp zijn in 1736 de laatste huizen ontruimd.

Museum Tromp’s Huys bewaart een bijzondere collectie uit de geschiedenis van Vlieland, in het bijzonder de zee en zeevaart drukken hier een stempel op. Het pand uit eind 16e eeuw, het oudste pand van het eiland, heeft ook een eigen geschiedenis als kantoor van de Admiraliteit en latere woning van kunstenares Betzy Akersloot-Berg.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Vlieland heeft 40 rijksmonumenten.

- Nicolaaskerk.

- Voormalig raadhuis (Dorpsstraat 148).

- De vuurtoren uit 1909 stond vóór die tijd in IJmuiden.

- Gevelstenen in Oost-Vlieland.

- Midden op de Vliehors staat al meer dan een eeuw het drenkelingenhuisje. In vroeger dagen was het een vluchtplaats voor gestrande schipbreukelingen. Naast droge kleren, water en voedsel was er ook een telefoonverbinding met het Posthuys. Thans is het drenkelingenhuisje in bezit van de Vliehors Expres en ingericht als Juttersmuseum Het Reddingshuisje. Hier vind je een bonte verzameling zeewaardigheden. Sinds 1997 is het Reddingshuisje ook een officiële trouwlocatie.

- In 2017 zijn op initiatief van informatiecentrum De Noordwester met hulp van ca. 20 vrijwilligers de bunkers van stelling 12H op Vlieland uitgegraven. Alles wordt in de oorspronkelijke staat hersteld. Het gaat om o.a. een keukenbunker, een geschuts-emplacement, een kolenbunker en een woonbunker. Eind 2017 moet het complex als Bunkermuseum van start gaan.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Gedurende 3 dagen in de zomervakantie (eind juli of begin augustus) organiseert Sportcentrum Flidunen voor de jeugd Bouwdorp Vlieland. Dagelijks kun je komen zagen, timmeren en creëren! Maak van hout en pallets je eigen creatie en laat je handen wapperen.

- Halve Marathon (op een zondag in augustus).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Informatiecentrum De Noordwester organiseert ook excursies op het wad en in de natuurgebieden van Vlieland.

- Het Staatsbosbeheer-beheer van de niet voor publiek toegankelijke Kroonpolders op Vlieland werpt zijn vruchten af: er worden diverse zeldzame en bedreigde paddenstoelensoorten aangetroffen.

- Het Vuurboetsduin op Vlieland is het hoogste duin van Nederland. Hier staat ook de vuurtoren. Het duin wordt na zomer 2018 heringericht. Eigenaar Staatsbosbeheer (SBB) gaat meer samenhang in het gebied brengen. "Er staan nu verschillende soorten hekken en afrastering, zoals gaas en prikkeldraad. Op de paden rondom het hoogste punt ligt hier zand, daar schelpen en weer verder een tegelvloer", aldus SBB. Met minder, maar uniform materiaal wil SBB ervoor zorgen dat er minder aandacht van de bezoeker naar de inrichting gaat en des te meer naar het landschap. Ook de afscheiding tussen wat privé is en niet, wordt duidelijker (op het duin staat een dienstwoning van Staatsbosbeheer).

Er wordt een pad verwijderd, maar ook een nieuw pad aangelegd, waardoor het mogelijk wordt rondom de vuurtoren te wandelen, ook buiten de openingstijden van de toren (dat kan nu maar voor driekwart en alleen tijdens de openingstijden). En het pad dat over het duin loopt, komt hoger te liggen waardoor je echt op het hoogste punt komt te staan. Ook de vuurtoren zelf krijgt in 2018 een opknapbeurt (schoonmaak- en schilderwerk).

- Sportcentrum Flidunen beschikt over een 25 meter wedstrijdbad (diepste gedeelte is 2 meter), met een 50 meter lange overdekte glijbaan en een jetstream. Daarnaast is er een ondiep recreatiebad met turbodouche en een aangrenzend babybad. Het zwemwater heeft in alle baden een temperatuur van ca. 28 graden Celsius. Tijdens recreatieve zwemmomenten kan er naast de glijbaan ook gebruik worden gemaakt van verschillende speelmatten. In de sporthal worden tijdens de vakantieperiodes regelmatig activiteiten georganiseerd voor jong en ouder. Sinds 2014 beschikt Sportcentrum Flidunen ook over een fitnessruimte. De ruimte is gevuld met Technogym apparatuur en biedt je de optimale uitdaging op fitnessgebied. Je kunt het standaardprogramma aanvullen met verschillende gespecificeerde programma’s of met een personal coach. Sportcentrum Flidunen biedt als extra service gratis draadloos Internet. Handig wanneer je graag door wilt werken terwijl de kinderen zwemmen, of om relaxed op het net te surfen onder het genot van een drankje.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Nils Koster woont en werkt sinds 2005 op Vlieland. Sinds 2014 houdt hij zich bezig met de productie van o.a. zeewierkaas. Het affineren van de kazen gebeurd in een voormalige drinkwaterbunker. Deze bunker is in 2015 gereed gemaakt voor dit doel. Zijn boerderij begint als proeflocatie met de ambitie om uit te groeien tot een commerciële boerderij. De zeesla wordt onder de merknaam Vlielander Bunkerkaas duurzaam geteeld in plaats van voorheen 'in het wild' door Nils gevangen. De zilte smaakmaker wordt onder andere gebruikt in de Kazen van de Vlielander. Zeesla is een bijzonder product dat naast kaas ook gebruikt wordt voor salades, soepen en pasta’s. Het initiatief wordt gesteund door de gemeente, Provincie Fryslân, NIOZ en Stichting Noordzeeboerderij.

Terug naar boven

Beeld

- Diaserie wandeling over Vlieland door Loes Westgeest.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Vlieland (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Vlieland.

Reactie toevoegen