De Waal

Plaats
Dorp
Texel
Waddengebied Kop van Noord-Holland
Noord-Holland

De Waal

Terug naar boven

Status

- De Waal is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de regio's Kop van Noord-Holland en Waddengebied, gemeente Texel.

- Onder het dorp De Waal vallen ook de buurtschappen Bargen, Molenbuurt, Spang en Tienhoven.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1295 sancti Bonifacii in Waelkerken, 1318 Wale, 1377 ten Wale, 1395-1396 Wael, 1573 Wale, 1773 Waal, 1839-1859 De Waal.

Naamsverklaring
Betekent het Middelnederlandse wale = waal 'diepe ronde plas, gat ontstaan bij dijkdoorbraak'.(1)

Terug naar boven

Ligging

De Waal ligt NO van Den Burg, ZW van Oosterend.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft De Waal 29 huizen met 236 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 150 huizen met ca. 400 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In schriftelijke bronnen wordt De Waal voor het eerst vermeld in 1295, maar het dorp bestaat al in de 12e eeuw. Voordat de polder Waalenburg voor de eerste maal werd drooggemaakt (1436) kon de zee vrij tussen het dorp en het hoge land rond Den Burg stromen. De bewoners van de verschillende buurtschappen brachten door middel van dammen verbindingen tussen de hoger gelegen delen aan. Naar men aanneemt is de Bomendiek, de fraaie zuidelijke toegangsweg tot het dorp, een van die eerste dammen. Later is deze dam verder verhoogd en kreeg hij tot de droogmaking van de polder Waalenburg een dijkfunctie.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen / actuele situatie

- Bestemmingsplan De Waal.

- De Waal is een schilderachtig dorp op de grens van het oude land en een oude polder op Texel. Het dorpje telt slechts enkele smalle straatjes met leuke oude huisjes en boerderijen. De zuidelijke entree voert je over de ‘Bomendiek’, een van de oudste dijken van Texel. Het dorp is een rust- en stiltegebied, waar vooral natuur- en vogelliefhebbers verblijven. Industrie is er niet, wel een beperkt aantal bedrijven. Het van oorsprong agrarische gebied telt nog vele boerderijen, waar vaak ook gekampeerd kan worden.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De Waal heeft 14 rijksmonumenten.

- De Waal heeft 13 gemeentelijke monumenten.

- Molen De Kemphaan (De Staart 4) is een weidemolen, die gebouwd is om een vogelreservaat in polder Waalenburg onderwater te zetten. De molen staat precies tussen het dorp De Waal en de buurtschap Burger Nieuwland in en is eigendom van Natuurmonumenten. In 1957 heeft de molen kenmerken van een wipmolen gekregen. Naast deze molen staan in het reservaat ook nog twee echte weidemolens. Het vogelreservaat wordt sinds 1969 elektrisch bemalen met een stalen vijzel.

- Een groep enthousiaste Texelaars richtte enkele decennia geleden in een authentieke stolpboerderij in De Waal het Agrarisch en Wagenmuseum Texel op. De nadruk lag in aanvang op het bewaren van de geschiedenis van het boerenleven op Texel. Door de jaren heen breidde het museum haar expositieruimte, depot en werkplaats steeds verder uit. Thans beslaat Museum Waalstee, zoals het tegenwoordig heet, met ruim 1500 m2 tentoongestelde collectie een veelvoud van haar oorspronkelijke oppervlakte. Met de fysieke groei van het museum is de collectie van het museum ook in de breedte gegroeid. Momenteel geeft het museum een veelzijdig beeld van het leven op Texel in het verleden.

Je vindt in het museum diverse authentieke boerenwagens en koetsen, gebruiksvoorwerpen en oude landbouwmachines, die op Texel dienst hebben gedaan. Daarnaast allerhande machines en voorwerpen voor melkverwerking en kaas- en boterbereiding. Ook kun je zien hoe men 100 jaar geleden woonde en werkte op een boerderij. Met name de rol van de vrouw op het boerenbedrijf, in de zuivelbereiding en in de vlas- en wolverwerking wordt belicht. In de smederij worden, naast producten ten behoeve van ondernemers, souvenirs voor verkoop in het museum gemaakt. In het museum staat ook een houten rosmolen, die het museum graag buiten naast het museum wil plaatsen. Vooralsnog krijgt zij daar echter geen vergunning voor. Ook in het in 2018 vastgestelde bestemmingsplan voor het dorp is deze optie niet opgenomen. Regelmatig zijn er demonstraties van oude beroepen en exposities van kunstwerken. Faciliteiten: rolstoelvriendelijk (ook de toiletten); rondleidingen; puzzeltocht voor kinderen; museumwinkel met Texelse producten; koffie met Texelse koek; frisdranken; oplaadpunt E-bikes; ruime parkeerplaats voor je fiets; parkeren voor auto’s en bussen op loopafstand.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Toneelvereniging 't Amateurtje is opgericht in 1956 en heeft ca. 35 leden waarvan ca. 20 personen actief betrokken zijn bij het toneel. De vereniging brengt 2x per jaar een stuk op de planken; in maart en november.

- Deelnemers komen jaarlijks van heinde en ver om mee te doen aan de Halve Marathon van De Waal (op een zaterdag in maart, in 2018 voor de 37e keer). Belangrijke redenen zijn waarschijnlijk: een sportief weekendje weg en lopen op een waddeneiland. De Halve Marathon staat bekend om zijn gezellige sfeer, zijn kleinschaligheid, soep na afloop, loterij op startnummer en veel prijzen in natura.

- Sommeltjespop (op een zaterdag begin juli, sinds 2004) noemt zich "het gezelligste en meest ongedwongen festival van Nederland". En het is nog gratis ook.

- Jaarlijks is er eind oktober een Herfstmarkt in De Waal. Deze vindt plaats op het Hogereind, Langwaal en Vermaningspad. De markt duurt van 11.00-15.00 uur.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De 450 hectare grote Polder Waalenburg (voorheen Waal en Burg), NW van De Waal, wordt sinds 2014 geheel beheerd door Natuurmonumenten. Dit komt uiteraard ten goede aan de natuur. Maar ook aan de inwoners en toeristen, die er meer recreatiemogelijkheden bij krijgen. En aan de landbouwers die hier voorheen gevestigd waren. Zij krijgen elders op Texel de mogelijkheid om uit te breiden.

- Het Sommelpaadje (3 km) is een wandelpad bij De Waal dat je langs tuunwallen en schapenweides leidt, over het oudste deel van Texel en door polder Waalenburg. Speurtocht: Op 8 locaties staan delen van een prentenvoorstelling. Bij het startpunt van de wandelroute hangen tekenpapier en potloden die tijdens de route gebruikt kunnen worden. Door het papier over de twee pinnetjes te schuiven kun je bij elke gevonden locatie een deel van de prent overkrassen met een potlood. Alle 8 locaties vormen samen één voorstelling.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoserie van De Waal van fotograaf Martin Stevens.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over De Waal.

- Nieuws: - Dorpskrant De Weelder verschijnt 4x per jaar. Donateurs van Stichting Dorpshuis De Wielewaal krijgen De Weelder thuisbezorgd. Daarnaast is de krant ook te lezen bij de Bibliotheek in Den Burg en in het dorpshuis van De Waal.

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Wielewaal.

- Zorg: - Zorgboerderij Plassendaal in De Waal biedt een werk- en leerplek voor mensen met een verstandelijke beperking. Er werken dagelijks 4 verstandelijk gehandicapte jongens, ieder met zijn eigen talenten, interesses, bijzonderheden en zorgvraag. Op de boerderij doen ze werk wat hen ligt, en ontwikkelen ze ook nieuwe vaardigheden.

- Weer: - Weerstation De Waal.

Reactie toevoegen