Etten-Leur

Plaats
Dorp en gemeente
Etten-Leur
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

etten leur groeten uit 1973 [640x480].jpg

Etten-Leur Groeten uit 1973

Etten-Leur Groeten uit 1973

NB gemeente Etten-Leur in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Etten-Leur in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Etten-Leur in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Etten-Leur

Terug naar boven

Status

- Etten-Leur is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat.

- Onder het dorp Etten-Leur vallen ook de buurtschappen Attelaken, Bankenstraat, Bremberg, De Brakken, Donk (grotendeels), Haansberg, Klappenberg, Vaartkant, Wildert, Zandspui en Zwartenberg. Bij elkaar zijn dit 11 buurtschappen.

- Etten-Leur heeft sinds 1990 een stedenband met het Litouwse Siauliai.

- Wapen van de gemeente Etten-Leur.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Etten-Leur.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Oorspronkelijk twee afzonderlijke plaatsjes. Op een 16e-eeuwse kaart komen zij naast elkaar voor als Etten en Loere.

Naamsverklaring
- De naam Etten is problematisch. Men denkt aan etten ‘weidegronden’ (etymologisch verwant met et- in etgroen, vgl. ook ettinge), maar het voorkomen hiervan is onzeker en laat bovendien de vorm Atten (ook in Attelaken = laak bij Atten) onverklaard. Misschien is daarom te overwegen aan te knopen bij hart/hert ‘niet ontgonnen land’. De plaats ligt in een gebied waar de h geen betekenisonderscheidende functie had en de wegval van r na korte vocaal en vóór t is een Brabants verschijnsel.

- Leur ligt in een voormalig wingebied van turf en de naam hangt waarschijnlijk samen met leur ‘slechte turf van weinig waarde’ (verwant met lor ‘vod, prul’), hier gebruikt als gebiedsaanduiding. In 1461 is sprake van een huis 'staende opte Loer'.(1)

Naamgeving gemeente
De naam van de gemeente was oorspronkelijk "Etten en Leur". Dat is in 1968 officieel gewijzigd in Etten-Leur. Rond die tijd waren de afzonderlijke kernen Etten en Leur al zodanig aan elkaar vastgegroeid dat men het ook steeds meer als 1 kern ging zien en dus ook de plaatsnaam Etten-Leur als gezamenlijke naam voor het geheel zijn intrede deed. Etten is het zuidelijke gedeelte, Leur ligt in het noorden, rond de Leurse Vaart. Men spreekt in de regio echter nog steeds over ‘ik ga naar de Leur’. En men woont ook nog steeds ‘op de Leur’ (voorbeeld). Voor een toelichting op wanneer je op of in een plaats woont, zie bij Welberg.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente en het dorp Etten-Leur grenzen in het W aan Sprundel, St. Willebrord en Hoeven, in het N aan de rivier de Mark, Zevenbergen en Langeweg, in het O aan Prinsenbeek, Breda en Effen en in het Z aan Rijsbergen, en liggen O van Rucphen, Bosschenhoofd, Oudenbosch, Zegge en Roosendaal, W van de A16 en Knooppunt Princeville (A16/A58) en N van Zundert. De dorpskern ligt centraal in het dorpsgebied; Z van de dorpskern loopt de A58, van W naar O.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Etten-Leur (dan dus: 'Etten en Leur') 865 huizen met 5.548 inwoners, verdeeld in de dorpen Etten 157/975 (= huizen/inwoners) en Leur 158/1.101 en de buurtschappen Moleneind 129/851, Klappenberg 26/161, Hil en Vaartkant samen 80/526, Baai en Neerstraat samen 36/270, Bremberg 28/194, Attelaken 45/314, Haansberg 84/507 en Donk en Palingstraat samen 122/649.

- In 1961 heeft de gemeente 'Etten en Leur' 15.000 inwoners, in 1970 de gemeente Etten-Leur 20.000, in 1974 25.000, in 1982 30.000 en in 1996 35.000; tegenwoordig hebben gemeente en dorp (inclusief de eronder vallende (delen van) buurtschappen) ca. 17.000 huizen met ca. 42.500 inwoners.

- Grotere grenscorrecties:
Per 1-4-1953 zijn 1.296 personen overgegaan van de gemeente Etten-Leur naar de gemeente Rucphen. Het betrof het tot dan Etten-Leurse gedeelte van het dorp Sint Willebrord.
Per 1-1-1997 zijn 212 personen overgegaan van de gemeente Etten-Leur naar de gemeente Halderberge. Het betrof de buurtschap Moleneind. (klopt dat?, red.)

Terug naar boven

Geschiedenis

“Behalve alle administratieve veranderingen bracht de 19e eeuw forse wijzigingen in het bestaande net van wegen en straten. Voor de gemeente Etten-Leur was de nieuwe doorgaande weg tussen Breda en Roosendaal van groot belang. In 1797 was de nieuwe zandbaan Breda-Etten gereed. Voor die tijd deed doorgaand verkeer Etten nauwelijks aan, het verkeer naar oost of west maakte gebruik van de oude weg Hage-Rucphen-Roosendaal en van noord of zuid van de verbinding via het Lamgatseveer-Hoeven of Moerdijk-Breda. Leur kende wel (veer)verbindingen via de Leurse Vaart en verbinding met Breda.

In 1720 was de weg naar Rijsbergen weliswaar verbeterd, maar verharding van deze weg zou nog meer dan 170 jaar op zich laten wachten. In 1780 was alleen de verbinding tussen Etten en Leur verhard met onder meer 430.000 ‘Brusselse blaauwe kassijsteenen’. De gemeentekaart van Kuyper uit 1866 laat zien dat op dat moment de Bredasebaan en de weg Etten-Leur de enige met stenen verharde wegen in de gemeente waren, uitgezonderd de kommen van beide dorpen. In de jaren 1936-1937 werden veel wegen voorzien van een vorm van verharding, meestal bestaande uit puin. Zo werden onder andere de Bankenstraat, de Bremberg en de Goorstraat beter begaanbaar. Pas na de Tweede Wereldoorlog kwamen veel andere wegen in het buitengebied aan de beurt, zoals in 1947/1948 de Vaartkant en de Geerstraat.” (7)

“De eerste verharde rijksweg door Etten-Leur werd aangelegd omstreeks 1835. Deze weg maakte deel uit van het traject ’s-Hertogenbosch – Breda – Bergen op Zoom. Etten-Leur was in die tijd een voornamelijk agrarische gemeente. De goede verbinding met de omliggende steden gaf een belangrijke economische stimulans en de gemeente kreeg ook steeds meer een handelskarakter. Na de Tweede Wereldoorlog werd de weg geasfalteerd. Door het toenemende verkeer en de noodzakelijke bereikbaarheid van Breda en omgeving besloten de gemeente Etten-Leur en het Rijk in de jaren vijftig om de tweestrookse Bredaseweg uit te bouwen naar de vierstrookse N58. Dit werk werd uitgevoerd in 1963.

De ligging van de weg is toen ook al veranderd. De weg liep oorspronkelijk midden door Etten en maakte bij de kerk een scherpe bocht. Door de ligging van de weg aan te passen, verdween deze bocht en lag de weg niet meer in de dorpskern. Verdere plannen voor een nieuwe randweg sneuvelden en de ligging bleef voorlopig een feit. In 1982 stonden toch de eerste plannen voor een totale omlegging op papier en in 1985 werd definitief besloten de weg om Etten-Leur heen te leggen” (75). Zie verder bij Recente ontwikkelingen.

De huizen werden aanvankelijk alleen door een letter en nummer aangeduid*1. Pas in 1947 ging men in Etten-Leur over op ‘echte’ straatnamen. Aanvankelijk ontleenden die hun namen veelal aan toponiemen (veldnamen), sinds 1956 is er sprake van een ‘thematische aanpak’ (een bepaald thema straatnamen per wijk). In 1973 werden alle straatnamen opnieuw officieel vastgesteld, waarbij vooral in het buitengebied een aantal straten pas voor het eerst een naam kreeg, en straatnamen die waren verdwenen, officieel werden opgeheven (door de ruilverkaveling zijn nogal wat straten verdwenen).

“In 1861 waren er in Etten en Leur 135 industriële en ambachtelijke bedrijven met 123 mensen in dienst. Er waren 37 leerlooierijen, 30 schoenmakerijen, een scheepswerf, 6 bierbrouwerijen, 3 touwslagerijen, een steenfabriek, een pottenbakkerij en zeep- en zoutziederij De Ster. Een belangrijk deel van deze bedrijven was te vinden in Leur, waar zij vooral in handen waren van protestantse families” (300). Etten was vanouds vooral gericht op de landbouw, terwijl Leur een meer industrieel en handelskarakter droeg.
*1 Zie hierna bij Geschiedenis Etten.

Etten

“De komst van kolonisten op het huidige Ettens grondgebied kan gedateerd worden in de 13e eeuw. Hendrik de Vierde wees in 1251 twee landmeters aan die voor ontginning bedoelde gronden moesten inmeten. Ten westen en ten noorden van de in deze tijd ontstane kleine nederzetting Etten startten na 1250 enkele turfgraverijen. Het aanwezige turf zou eeuwenlang welvaart en bedrijvigheid met zich meebrengen. Kerngebied van de vervening was onder meer het Monnikenmoer ten westen van Etten. Het blok Bremberg ten oosten van Etten zou vanaf 1332 door Antwerpse poorters worden ontgonnen. De turf uit dit blok werd vervoerd via de speciaal gegraven Leurse Vaart en de rivier de Mark. De oudste kern van Etten zelf is de wat hogergelegen Banakker (waar in 1261 al wordt geboerd, red.), tussen de Neerstraat in het oosten, het Moleneind, de Markt en de tegenwoordige Stationsstraat. Rondom deze belangrijke akker concentreerden zich de boerderijen.

De meeste bebouwing was evenwel te vinden aan de westzijde. Hier stonden de belangrijkste gebouwen als de kerk, het gasthuis, het dorpshuis en het kasteel. Dat laatste was oorspronkelijk eigendom van het geslacht Uten Houte. In de wijdere omgeving van de Banakker concentreerde de bewoning zich veelal rond de wat hogergelegen zandruggen (donken). Deze lagen veelal noord-zuid en als gevolg daarvan kennen wij nu nog een aantal noord-zuid lopende straten als Hoge Donk/Lage Donk en Hoge Bremberg/Lage Bremberg.

Zo ontstond Etten in de 13e eeuw als een klein boerendorp, omgeven door een aantal kleinere bewoningskernen. Het geheel was ondergeschikt en via allerlei belastingen gebonden aan de Heer van Breda, maar het had enkele kleine vrijheden. Omstreeks 1250 werd er een kerk gesticht. In 1680 werden de grenzen tussen de verschillende ‘quartieren, gehuchten ende wijken van de vrijheijt Etten’ opnieuw vastgesteld. Deze werd toen verdeeld in ‘Dorp of Middelwijk, Molen Eijnde, Neerstrate, Den Hil, Brembergh, Haansbergh, Donk, Attelaken, Leur, Clappenbergh en Sprundel’.

Etten was vroeger een belangrijke plaats. Zo was het in 1496 met 611 bewoonde en 38 onbewoonde ‘haardsteden’ omvangrijker dan Roosendaal met 564, Oosterhout met 551 of Hoeven met 155 haardsteden. Vóór 1584 had Etten een prestigieuze kerk van 50 bij 25 meter. In dat jaar werd die kerk echter verwoest tijdens oorlogshandelingen. Later is de kerk op kleinere schaal herbouwd ten behoeve van de hervormden in de gemeente.

Leur

Het dorp Leur ontstond waarschijnlijk in de tweede helft van de 14e eeuw, op de plaats waar de turf uit de zuidelijke gebieden (zie bij Etten) overgeladen werd op grotere schepen. Deze schepen konden via de Leurse Vaart de Mark bereiken. De eerste vermelding van de ‘Loersche Vaart’ is in 1405. De haven heeft geleidelijk haar oorspronkelijke functie verloren; in 1860 werden er nog 580 schepen geladen en gelost, in 1909 393, in 1920 177, in 1939 47. In de hoogtijjaren waren er scheepslijndiensten op Rotterdam en andere Hollandse plaatsen. Hoewel nog in 1909 het doorvaartprofiel van de Leurse Haven werd verbreed en verruimd, en de sluisvloer op het eind van de haven werd verruimd, ging het na 1900 toch bergafwaarts met de haven van Leur, door de opkomst van Roosendaal als internationaal spoorwegknooppunt. De Leurse haven verloor van de nieuwe verkeersstromen; weg en spoorlijn. Bovendien werden de schepen, ondanks alle aanpassingen, te groot voor de Leurse haven.

Het oude Leur heeft duidelijk een Hollands karakter, in tegenstelling tot de oude kern van Etten, die veel meer Kempisch getint is. Dit verschil is te verklaren doordat Etten is ontstaan als centrum van een agrarische gemeenschap, terwijl Leur oorspronkelijk een handelsplaats was.

In 1460 is er op de Leur voor het eerst sprake van een Onze Lieve Vrouwekapel.
In 1470 is er een steenweg aangelegd, de huidige Korte en Lange Brugstraat.
In 1797 is Leur een zelfstandige parochie geworden, gewijd aan Franciscus van Sales.

Hoewel rond 1900 meer dan negentig procent van de bevolking van Leur katholiek was, had het dorp toch een protestantse uitstraling. Dit kwam doordat leden van de oude koophandels- en regentengeslachten langer op Leur bleven wonen, terwijl zij na 1795 snel uit Etten vertrokken waren. Alhoewel iets meer dan vijf procent uitmakend van de bevolking in Leur, namen zij door hun welstand en invloed een onevenredig grote plaats in in het sociale leven. Na 1900 stierven de meeste geslachten uit of vertrokken naar elders. Hun plaatsen werden ingenomen door katholieke notabelen.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Etten-Leur, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Heemkundekring Jan Uten Houte. Streekmuseum Jan Uten Houte is gevestigd in enkele woninkjes van het in 1681 gestichte Paulushofje, dat een oase van rust uitstraalt.

- Verhalen over de geschiedenis van Etten-Leur op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De N58 (tot 1984: N256), die jarenlang dwars door het dorp liep en problemen veroorzaakte op het gebied van verkeersafwikkeling en verkeersveiligheid, is als een ‘bypass’ verlegd om het dorp heen en tegelijkertijd opgewaardeerd tot onderdeel van de snelweg A58. Niet alleen verkeerstechnisch is dit een drastische verbetering, het heeft ook een positieve invloed op het woon- en leefmilieu in Etten-Leur. De stad wordt hierdoor weer één geheel. De aanleg is aangevangen in 1997 en is gereedgekomen in 2000. De definitieve plannen hiervoor dateerden uit 1985. Voor het noord-zuid verkeer dat deze weg kruist is een aantal overgangen gereliseerd. Dat geldt ook voor de fauna. De ecologische duikers bij de Moerdijkse Postbaan en de Brandse Vaart zijn hier voorbeelden van. De duiker bij de Brandse Vaart heeft een droog gedeelte, waardoor de dieren onder de weg door kunnen oversteken.

De ‘nieuwe’ A58 is door de gemeente aangegrepen om op de vrijgekomen ruimte een geheel nieuw ‘stadshart’ aan te leggen met woningen, detailhandel, horeca, kantoren, een gezellig Raadhuisplein en een fors uitgebreid gemeentehuis. Het nieuwe centrum is in 2005 gereed gekomen. Het ‘oude’ overdekte winkelcentrum dateert uit 1965 en was toen een noviteit voor Nederland. Het is in 1997 grondig gerenoveerd. Site Winkelhart Etten-Leur.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Etten-Leur heeft 77 rijksmonumenten.

- Etten-Leur heeft 51 gemeentelijke monumenten.

- De kern van Etten is een beschermd dorpsgezicht, onder meer vanwege de fraaie oude Markt. De Ettense Markt is een van de mooiste van West-Brabant, met huizen uit de 17e tot en met begin 20e eeuw. Tussen het gemeentehuis en het Paulushofje liggen stuk voor stuk pareltjes van bouwkunst uit het verleden. In haar geheel heeft de Markt een duidelijk Kempisch karakter, hoewel enkele panden toch een Hollandse trapgevel hebben. Verder op de Markt fraaie linden en kastanjes, en Herberg De Zwaan uit 1628.

- Ronde stenen stellingkorenmolen de Bisschopsmolen aan de Bisschopsmolenstraat dateert uit 1744. De bisschop van Antwerpen liet in dat jaar in de schaduw van het huidige klooster een molen bouwen en die kreeg daarom de naam Bisschopsmolen. Reeds vóór 1292 heeft hier een molen gestaan. De molen is in 1962 gerestaureerd, heeft in 1996/97 een ‘grote onderhoudsbeurt’ gehad en is sinds 1990 in gebruik als uurwerkwinkel en -werkplaats van Jos van Os Uurwerken. Er waren veel kapers op de kust om zich in de molen te vestigen, maar het gemeentebestuur zag Van Os wel zitten. Zij zag de overeenkomst tussen de raderen van de molen en die van de horloges. Van Os moet overigens regelmatig uitleggen wat het verschil is tussen een klok en een uurwerk: een klok is een grote bronzen bel die in een toren hangt en een uurwerk is iets waarop je kijkt hoe laat het is. Zo, weet u dat ook weer. Vanaf nu kijkt u dus niet meer op de klok! Nog een aardig ‘weetje’: vroeger waren de uurwerken op de torens niet verlicht. Daarom zijn toen de slagwerken aangebracht, opdat de mensen ook in het donker zouden weten hoe laat het was.

- Ronde stenen stellingkorenmolen De Lelie dateert oorspronkelijk uit 1804 en werd aanvankelijk gebruikt voor het malen van schors voor leerlooierijen uit de buurt. In 1827 werd het een korenmolen, die alle bakkers in Leur en omgeving bevoorraadde. De molen is in 1937 vrijwel tot de grond toe afgebrand. De Lelie is in 1998 gerestaureerd.

- De (deels met klimop begroeide) molenromp aan de Korte Brugstraat was een ronde stenen stellingkorenmolen en dateert uit 1849. De molen is onttakeld in 1929 en doet thans dienst als winkelruimte.

- De watertoren aan de Hoevenseweg dateert uit 1924, is 48,70 meter hoog en heeft twee betonnen vlakbodemreservoirs, beide verdeeld in twee compartimenten, inhoud resp. 400 en 300 m³. De watertoren is niet meer in functie.

- Mariakapellen in Etten-Leur.

- Onder het bladerdak van de Grootbladige Linde (Tilia platyphyllos), die ook wel ‘moederlinde’ wordt genoemd (Markt), vonden vroeger de dorpsvergaderingen plaats. De boom heeft het uiterlijk van een grote parasol, ook omdat de takken die op zo’n drie meter hoogte horizontaal uit de stam komen, door een metalen stellage worden ondersteund.

- In de NH Catharinakerk (Roosendaalseweg), tegenwoordig Van Gogh Kerk geheten, was de vader van Vincent van Gogh dominee. Voor de kerk staat een standbeeld van Vincent van Gogh (voor nadere informatie over de Ettense periode van Vincent van Gogh, zie de site Vincent van Gogh in Etten). De kerk is niet meer als zodanig in gebruik. Tegenwoordig doet zij dienst als raadszaal voor de gemeente. Bijzonder en mogelijk zelfs uniek voor ons land is de gotische toren uit 1772. Het bijzondere hieraan is dat het waarschijnlijk de enige gotische toren in ons land uit dit tijdperk is. De gotiek was namelijk eerder, en de neogotiek later.

- Het hervormde trouwkerkje te Leur – dat die functie vervult sinds 1971 – dateert uit 1615. Het aanvankelijk 18-kloks carillon is in 2000 met 14 klokken uitgebreid (een grote luidklok en dertien kleinere klokken), waardoor een 2½-octaafs carillon is ontstaan. De klokken zijn vervaardigd door de firma Eijsbouts uit Arcen. Door deze uitbreiding kan het carillon aanzienlijk melodieuzere en gevarieerdere muziek produceren. Het orgel stamt uit 1717. Trouwkerkje én orgel zijn zeer geliefd bij bruidsparen, organisten, koren, solisten en toehoorders.

- De huidige Petruskerk (Lange Brugstraat), met twee torens, dateert uit 1889 en is de opvolger van een veel bescheidener 18e-eeuwse voorganger die als 'schuurkerk' niet mocht opvallen.

- Bij de haven (Geerkade) een standbeeld van Adriaan van Bergen, de turfschipper uit Leur die in 1590 met zijn beroemde turfschip soldaten Breda binnensmokkelde, waardoor de stad van de Spanjaarden kon worden bevrijd. In 1585 was de Tachtigjarige Oorlog in volle gang en Breda was bezet door de Spanjaarden. 'Vader des vaderlands' Willem van Oranje bedacht een plan om Breda te heroveren door soldaten in een schip te verstoppen en dat als een soort van Paard van Troje binnen de muren van het Kasteel van Breda te laten varen. Helaas werd Willem vermoord en het enige dat resteerde was de brief aan zijn zoon met de details van het plan.

5 jaar later voerde zijn zoon de list alsnog uit door 75 soldaten in het ruim van een Turfschip te verstoppen en middels een barre 3-daagse tocht vanaf Zevenbergen naar Breda te manoeuvreren. Het lukte! Ondanks veel tegenslagen. Het was verschrikkelijk koud en de door het garnizoen Italiaanse soldaten bestelde schip met turf werd gretig binnen de muren van het Kasteel gehaald. ’s Nachts kropen de verkleumde en verkrampte Nederlandse soldaten uit het ruim van het Turfschip om de bezetters te overvallen en te verdrijven. Dit waren in feite de eerste Mariniers van Nederland en wellicht van de hele wereld! Graaf Maurits stond met zijn leger van ‘Staatse Troepen’ aan de poort van Breda te wachten tot die open ging en de verdere herovering van Breda was een feit. Nog belangrijker, de list was geslaagd! Vanwege de verrassing vielen slechts 2 doden. De Spaanse garnizoensaanvoerder werd vanwege het verlies van Breda in Brussel onthoofd...

- De oudste boerderij van Etten-Leur staat aan de Lange Brugstraat 87. De boerderij is zo’n 350 jaar oud en is van het langgeveltype.

- In het Van Osch Museum wordt de familiehistorie van drie generaties Van Osch vakspecialisten tot leven gebracht met behulp van oude werktuigen en zorgvuldig gereviseerde machines.

- In het Nederlands Drukkerij Museum staat de boekdrukkunst centraal, met drukpersen uit de 18e tot en met medio 20e eeuw. Tijdens een rondleiding krijgt u een duidelijke uitleg bij de demonstraties letterzetten, boekdrukken en boekbinden.

- Het Natuurmuseum wordt beheerd door IVN afd. Etten-Leur. De vereniging zet zich in voor behoud van de flora en fauna in Etten-Leur en is een serieuze gesprekspartner van de gemeente. Mede dankzij deze vereniging zijn enkele groene gebieden in de gemeente behouden gebleven. Daamee tracht zij te voorkomen dat wij straks de mooie plekjes van Etten-Leur alleen nog maar in het museum kunnen bekijken…

- Het Hooghuys, tegenwoordig onderdeel van GGZ Breeburg (psychiatrie) is gevestigd in het monumentale pand van Huize Sint Antonius uit 1902 (waarvan de renovatie, na vijftien jaar bouwen en restaureren, in 1997 is gereedgekomen) en heeft een eigen museum: het Huysmuseum. Van Bergenplein 39. Tel. 088-0161616. Geopend op woensdag-, donderdag- en vrijdagmiddag.

- Gevelstenen in Etten-Leur.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Crossduathlon (hardlopen en ATB) (op een zondag in februari).

- Tijdens het carnaval in Etten-Leur is er altijd het MaMi-spektakel, waarbij men een bepaald wereldrecord probeert te vestigen. Zo was er in 2011 het wereldrecord stokpaardje rijden.

- Eventing Etten-Leur (paardensport) (eerste 2 zondagen van april).

- Op een vrijdag begin mei is er voor de echte wandel die hards de 80 km lange Kennedymars. Voor degenen die dat niet trekken, zoals dat tegenwoordig heet, is er een dag later de Baroniemars, waarbij je kunt kiezen uit de afstanden 20, 30 en 40 km. De redactie van Plaatsengids.nl trekt ook dát niet en maakt zich liever verdienstelijk door erover te schrijven :-)

- Op de zaterdag in het pinksterweekend organiseren de Etten-Leurse Bromfietsvrienden (waarvoor zie ook hieronder bij Links) hun jaarlijkse Gezelligheidsrit (in 2018 voor de 20e keer), een uitgepijlde rit van ca. 85 km voor klassieke brommers en lichte motoren van ca. 50 cc. Er gaat een 'bezemwagen' mee voor het geval er onderweg iemand een niet ter plekke te repareren pech krijgt. Inschrijven bij Hof van Holland (Van Bergenplein 11) vanaf 9 uur. Vertrek 11 uur.

- Leurse Havenfeesten (weekend in juni).

- In juni is er het hippische evenement Jumping Etten-Leur. Gratis entree.

- Avondvierdaagse (juni).

- Eind juni is er 6 dagen lang een grote Kermis in Etten-Leur (ca. 70 attracties). Op de site van de kermis vind je fraaie fotoreportages van de voorgaande edities. In september is er ook nog een kleinere kermis in Noord, met ca. 20 attracties.

- Profwielerronde Etten-Leur (augustus).

- Popfestival Popelucht (weekend eind augustus) is gratis toegankelijk.

- In het 1e weekend van september wordt het plein rond de Moeierboom op de Markt omgetoverd tot het culinaire event Lekker Etten-Leur.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Leurse haven is sinds 1999 in oude glorie teruggebracht. De haven is 5,5 kilometer lang, 15 meter breed en loopt door tot aan de Mark. In 1999 is er in de haven weer een zwaaikom gekomen, waardoor schepen (tot 14 meter lengte) niet meer achteruit terug naar de Mark hoeven te varen. De oude bebouwing (waaronder zeepfabriek De Ster) is gerenoveerd en de open plekken zijn opgevuld met nieuwbouw (woningen, winkeltjes, horecazaken en bedrijfjes).

- Natuurgebied D'n Ouden Leemput ligt aan de Heistraat, als ‘natuurbuffer’ tussen industrieterrein Vosdonk en het centrum van Etten-Leur. Het gebied ligt 2,5 meter lager dan de omliggende wegen en is dus erg vochtig. Na 1962 is het gebied beplant, onder meer met eiken, vlieren, acacia’s en populieren. De Vereniging voor Vogel- en Natuurbescherming Etten-Leur bouwde het bosje om tot natuurgebied. Er werden stukken opengehakt, bomen geplant, waterpartijen gegraven en paden aangelegd. Beheerder Ad van den Broek haalde overal zaden van inheemse planten vandaan. De zeldzame planten staan op moeilijk toegankelijke plekken.

De zangvogeltjes, egeltjes en eekhoorntjes kwamen vanzelf. In en rond de waterplassen leven kikkers, salamanders en padden. Het gebied is gratis toegankelijk van zonsopgang tot zonsondergang. Het park heeft onder meer een beekje, vijvers, houtwallen, een omheinde akker, moeras, struweel, griend en opgaand bos. Dood hout blijft overigens zo veel mogelijk liggen, vanwege de vele functies die het nog vervult. Zo tikt de grote bonte specht er larven en insecten uit en is het een woonplaats voor paddestoelen, zwammen en mossen.

- Stichting Oosthoek Natuurlijk zet zich in voor het open en groen houden van het buitengebied in het oosten van de gemeente Etten-Leur. Er waren namelijk plannen vanuit provincie en gemeente om hier een bedrijventerrein te plannen (deels ook op grondgebied van de gem. Rucphen). In 2010 heeft de provincie besloten deze plannen af te blazen en eerst te kijken naar het efficiënter benutten van bestaande terreinen.

- IVN afd. Etten-Leur is naast de eigen gemeente ook actief in buurgemeenten Halderberge en Moerdijk. De vrijwilligers zijn actief in werkgroepen om iedereen, jong en ouder, te laten kennismaken met diverse aspecten van de natuur en zo te laten zien hoe wondermooi die nog steeds is. Daardoor zal men eerder bereid zijn om zelf ook iets voor de natuur te doen, bijvoorbeeld door duurzaamheid in het dagelijks leven in te passen. Dat begint al met de jeugd, middels natuureducatie in het museum en in het veld voor groepen van de basisschool, waar de kinderen enthousiast aan deelnemen.

Regelmatig zijn er voor jeugd en volwassenen lezingen en excursies, waarin met verschillende aspecten van natuur en duurzaamheid kan worden kennisgemaakt. De afdeling behartigt ook de belangen van de natuur bij de besluitvorming van de lagere overheden (vooral gemeenten) en soms ook bij plannen van het bedrijfsleven. Ze vestigen in de maatschappelijke discussie de aandacht op ons leefmilieu en de klimaatcrisis en adviseren over een groene en duurzame aanpak.

- Volkstuinders Vereniging Etten-Leur beschikt over 3 complexen, op de locaties Tuindersweg, De Streek, en Kokkestraat.

- Bijengilde Etten-Leur e.o. bestaat uit leden en donateurs, die hobbymatig en professioneel bijen houden. Zij verzorgen het bestuiven van gewassen in de professionele land- en tuinbouw en in de natuur. Ook voor honing en bijenproducten kun je bij de leden terecht, zij zorgen voor een ambachtelijk en duurzaam product. Zij verzorgen ook cursussen, lezingen, bijeenkomsten en demonstraties van dit oude ambacht. En zij zetten zich in voor biodiversiteit samen met de gemeenten, waterschappen, boeren en tuinders.

- Zin in Etten-Leur (Ziel) stelt jaarlijks met veel plezier en toewijding een programma samen, dat soms bruist, dan weer ingetogen is of verdiepend of een combinatie van dat alles, steeds op het grensvlak van kunst, cultuur, zingeving en spiritualiteit.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Etten-Leur door Kees Wittenbols uit Breda. Zie onderaan de pagina ook deel 2, 3, 4 en 5.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Etten-Leur (online te bestellen).

- Ettenaar Frans Verschuren is vele jaren bezig geweest om de West-Brabantse dialecten te inventariseren, voor het te laat is. Ieder jaar zijn er immers minder mensen die het nog goed spreken. Dit heeft o.a. geleid tot het ‘Tètte-leurs Woordeboek’ (2000). Het boek telt liefst 3.124 typisch Etten-Leurse woorden en spreekwoorden. “Wook de spèlling, de vurrem en de klaank van Tètte-leurs dialect stao t’r in”, aldus Verschuren.

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Etten-Leur.

- Media / nieuws: - Lokale omroep Local FM. - Omroep Drimmelen is te ontvangen in de gelijknamige gemeente en in de gemeenten Breda, Oosterhout, Geertruidenberg en Etten-Leur.

- Lokale links: - Etten-Leur linkspagina.

'- Sport: - v.v. Unitas '30 (voetbal). - v.v. DSE (voetbal). - v.v. Internos (voetbal). - Toerwielervereniging TWV De Turfrijders. - Hockeyclub. - Rugbyclub. - Atletiek- en Recreatie Vereniging Achilles. - Het doel van Sportvereniging svDIO is om iedereen, van jong tot ouder, een recreatieve ontspanning te bezorgen in de vorm van gymnastieklessen (zoals turnen, kaboutergym, kleutergym, gymfit, MBVO), danslessen (zoals jazzdance, peuterdans, kleuterdans) en combinaties daarvan (zoals Zumba en Zumbakids). Verder organiseren zij door het jaar heen allerlei sociale evenementen. Speciaal voor de dansgroepen is er het jaarlijkse dansspektakel de Jazzdemo, waaraan alle dansgroepen van svDIO deelnemen en waarbij de zaal altijd stampvol zit. - Bij Zwem- en Waterpolovereniging Z & PC DIO gaan sportiviteit en gezelligheid hand in hand. De vereniging heeft een kleine 300 leden verdeeld over de disciplines zwemmen, trimmen en waterpolo.

- Overige verenigingen: - De Etten-Leurse Bromfietsvrienden (ELBV) is een club van liefhebbers van oldtimer bromfietsen. Ze rijden ermee, sleutelen eraan, restaureren ze, en organiseren jaarlijks op pinksterzaterdag een Gezelligheidsrit (waarvoor zie het kopje Jaarlijkse evenementen hierboven). Nieuws van de Etten-Leurse Bromfietsvrienden op Facebook.

Reactie toevoegen